Հրատարակվում է

ԼԵԶՈՒ ԵՒ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ՎԱԶԳԵՆ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ, ՎԱՆՈ ՍԻՐԱԴԵՂՅԱՆ

• 
  Նախորդ հոդվածներում խոսք եղավ Լ.Տեր-Պետրոսյանի, Պարույր Հայրիկյանի եւ Սերժ Սարգսյանի լեզվի մասին, այժմ անդրադառնանք Վազգեն Մանուկյանի եւ Վանո Սիրադեղյանի լեզվական վարքագրությանը:

  Որպեսզի հասկանալի լինի արծարծվող խնդիրը, վերհիշենք նախորդ հոդվածների հիմնական գաղափարը: Լեզվաբանության մեջ հայտնի տեսություն կա, ըստ որի` ոչ թե իրականությունն է որոշում լեզուն, որով նրա մասին խոսվում է, այլ ընդհակառակը` լեզուն ամեն անգամ նորովի է լուսաբանում իրականությունը: Այլ կերպ ասած՝ իրականությունը միջնորդավորված է լեզվով, եւ մարդուն շրջապատող աշխարհն այնպիսին է, ինչպիսին լեզուն ներկայացնում է, կամ որ նույնն է՝ մարդն այն է, ինչ եւ ինչպես խոսում է: Կարելի էր զարգացնել այս գաղափարը եւ ասել, որ մարդկանց եւ դասակարգերի միջեւ եղած անջրպետը, ի վերջո, լեզվական է, ու բավական է գտնել ընդհանուր լեզու, եւ տարբերությունները կվերանան: Սակայն սա չափազանց իդեալիստական տեսակետ կլիներ, քանի որ իրականում լեզուները բազմաթիվ են: Իսկ հանուն ընդհանուր լեզվի՝ հարկ չկա ոչնչացնել բազմազանությունը, որովհետեւ անհատական մակարդակում դա ինֆորմացիոն մահ կլիներ յուրաքանչյուր մարդու համար: Վազգեն Մանուկյանը հայկական հեղափոխության, ապա նաեւ անկախության առաջին գաղափարախոսն է: Ընդհանուր տպավորությամբ նա հակասական է եւ հաճախ այդպես էլ ընկալվում է: Իրականում, սակայն, հակասականությունը ոչ թե գաղափարախոսական է, այլ լեզվական: Լեզուն ճիշտ չի արտացոլում գաղափարախոսին: Նրա լեզվական գիտակցության մեջ առկա է երեք շերտ. ա) գրական, բ) շեշտված խոսակցական հնչերանգ եւ կառուցվածք, գ) չափազանց առատ են օտարաբանությունները, որոնք գրեթե անխուսափելի են ցանկացած հայ տեխնոկրատի լեզվում: Այս ամենը նրա լեզվում «ինֆորմացիոն աղմուկ» է առաջացնում, հակառակ այն բանի, որ միտքը խստորեն համակարգված է: Պարզապես կազմակերպված միտքը կազմակերպված լեզու չունի: Դա գալիս է նաեւ նրանից, որ Վազգեն Մանուկյանի համար լեզուն ընդամենը հաղորդակցման միջոց է: Այդ պատճառով նրա միտքը ոչ թե դժվարանում, այլ չի ցանկանում լեզվական ճշգրիտ ձեւակերպում գտնել. ձեւը մշտապես աղքատ է, քան բովանդակությունը, ուստի բովանդակությունը շատ անգամ անհասկանալի է ու թերի: Որքան էլ Մանուկյանը տեխնոկրատ է, պրագմատիկ չէ, ինչպես թվում կամ ներկայանում է: Որպես իսկական պրագմատիկի` նրան խանգարում է առաջինը լինելու բարդույթը: Նա մտքի թռիչքի, միաժամանակ լեզվական անկման լավագույն օրինակ է: Նրա երեւակայությունը կիրառելի չէ: Այն ստեղծագործական է անգամ այն ժամանակ, երբ նախապես գիտի, թե ինչ է ուզում ասել. միտքը լեզվից առաջ է ընկնում: Սա նրան տալիս է ռոմանտիկի հատկանիշներ, որոնք դժվարացնում են պրագմատիկ դառնալը: Եթե անտեսենք այս ամենը եւ նրան պրագմատիկ համարենք, ապա կարելի է ասել, որ նրա պրագմատիզմը ավելի շուտ պատմական է, քան իրական: Սրա լավագույն օրինակը հայ ժողովրդին տված «համաշխարհային ազգ» բնորոշումն է, ձեւակերպում, որ նրան «ազգային» դարձրեց, ինչը, բնականաբար, խորքում պետք է հակասեր նրա՝ լիբերալիզմի եւ ժողովրդավարության մասին պատկերացումներին: Վազգեն Մանուկյանը մշտապես պահուստային տարբերակ է համարվում հայ քաղաքական դաշտի վայրիվերումների ժամանակ: Նա լավ կազմակերպիչ է սահմանային իրավիճակներում, սակայն անմիջապես խամրում է ստանդարտ պայմաններում. այդ է վկայում նրա՝ 1996-ից ի վեր քաղաքական վարքաբանությունը: Նույն կերպ նա հուսալի է ամենաանհուսալի թվացող հանգամանքներում, սակայն զգոնությունը կորցնում է, երբ ամեն ինչ խաղաղվել է: Առաջին տպավորությամբ, նրա ուժը Հայաստանի ապագային հավատալու մեջ է եւ սովորական փնթփնթան, երբ խոսքը ներկայի մասին է: Նա ներկայի գործիչ չէ, այլ անցյալի սթափ վերլուծաբան, այդ պատճառով նրա գնացքը մշտապես ուշանում է: Հայաստանյան քաղաքական դաշտի ներկա վիճակում, երբ լիովին ցաքուցրիվ եղած ընդդիմությունը Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի ջանքերով սկսում է քաղաքական դեմք ու բեւեռ ձեւավորել, Վազգեն Մանուկյանի պահվածքը դարձել եւ շարունակելու է մնալ համախմբման ամենամեծ խոչընդոտը: Այսինքն՝ նա կորցրել է նաեւ ժամանակին իսկական տակտիկ լինելու իրեն բնորոշ առավելությունը, քանի որ քաղաքական գործիչ լինելու պարագան զոհաբերում է մարդկային, անձնական թուլությանը: Այնպես որ, որոշ վերլուծաբանների այն տեսակետը, թե նա որպես կոմպրոմիսային տարբերակ ընդդիմության պայքարի ներկա հանգրվանում՝ նախագահական ընտրություններում, կարող էր դառնալ ընդդիմությանը համախմբող առաջնորդ, իրական չէ: Ինչ-որ իմաստով Վազգեն Մանուկյանը Լ©Տեր-Պետրոսյանի քաղաքական երկվորյակն է: Նա ուժ էր ստանում առաջին նախագահի ներկայությունից եւ աստիճանաբար կորցրեց իր նշանակալիությունը քաղաքական դաշտում վերջինիս բացակայությամբ, որովհետեւ կորցրեց իր իսկական ընդդիմախոսին, իսկ Մանուկյանի համոզմունքով՝ նաեւ միակ արժանի ընդդիմախոսին: Սա Վազգեն Մանուկյանի համար անչափ կարեւոր է, որովհետեւ նրա բոլոր գաղափարները ծնվում են վեճի մեջ եւ ոչ թե ներքին պահանջով: Սակայն հանգամանքները հիմա բավականաչափ փոխվել են եւ այժմ ապավինել Լ.Տեր-Պետրոսյանին ընդդիմախոսելու նախկին դիրքորոշմանը, նույնն է թե՝ ապավինել անցյալի հուշերի վերակենդանացմանը: Վանո Սիրադեղյանը հայաստանյան քաղաքական խաղատախտակի ամենաինքնատիպ ֆիգուրն է: Նրա բացակայությունը շատ ավելի զգալի է, քան ներկաներից շատ-շատերի ներկայությունը: Ավելի ճիշտ՝ նրա բացակայությամբ հայ քաղաքական դաշտը միագույն է, եթե չասենք՝ գորշ-միագույն: Նրա ներկայությունը անհանգստացնող էր, բացակայությունը՝ նույնպես: Վանո Սիրադեղյանը ճշգրիտ բանաձեւումների վարպետ է: Լեզուն եւ քերականությունը ստանդարտ-դասագրքային չեն, ինչպես ինքը: Հանրային գիտակցության մեջ նրա ընդունվածությունը եւ չընդունվելը համարժեք չեն, ուստի տրված գնահատականները անհամատեղելի են. եւ ընդունելն է սուբյեկտիվ, եւ չընդունելը: Առհասարակ, ընդհանուր չափանիշներին անհամապատասխանությունը ցանկացած մշակույթում դժվարընդունելի է, էլ չենք խոսում հայ իրականության մասին: Նա եղել եւ շարունակում է մնալ իր ինքնատիպության պատանդը ե՛ւ անհատական, ե՛ւ հասարակական ընկալումներում: Սիրադեղյանի ինտելեկտը հասնում է ճշմարիտ խորության, սակայն տառացիորեն զուրկ է խորամանկությունից: Այդ պատճառով նա եղավ իսկական պետական գործիչ, բայց երբ փորձեց քաղաքական-կուսակցական գործիչ լինել՝ տապալվեց, բավարար եւ անհրաժեշտ խորամանկություն չունենալու հետեւանքով: Սա, թերեւս, նրա՝ որպես անհատի, ամենամեծ ողբերգությունն է: Ողբերգություն է նաեւ այն, որ մարդախույս եւ մարդամոտ լինելով միաժամանակ, իր միայնակ գայլի բոլոր ընդգծված հատկանիշներով, նա ո՛չ նվիրված ընկեր ունեցավ, ո՛չ արժանի հակառակորդ, չնայած հաջողությունը կիսեց մերձավորների, իսկ ձախորդությունները տարավ միայնակ: Վանոյի լեզուն մշտապես ստեղծագործական ելք փնտրող ինտուիցիայի լեզուն է, որ ցանկանում է ռացիոնալացվել եւ շատ դեպքերում հաջողվում է, սակայն դա նրա վարքը ռացիոնալ չի դարձնում, ուստի մշտապես ջղային մարդու տպավորություն է թողնում: Նույնը նկատելի է նաեւ նրա արձակում՝ դյուրագրգիռ ու բաց ջղերի մի որակ, որ բացառիկ խորության է հասնում, սակայն մնում է հատվածական ու անավարտ: Նրան նույնպես վերապահությամբ կարելի է պրագմատիկ համարել, բայց, ի տարբերություն Վազգեն Մանուկյանի, միանգամայն այլ պատճառաբանությամբ: Հայաստանի ներկայի եւ ապագայի մասին նրա պատկերացումները իրատեսական են. նա իրական Հայրենիքը նախընտրում է պատմականից: Պատմության հանդեպ նա պատրանքներ չունի: Սա կարող էր պրագմատիզմի բավարար հիմք լինել, սակայն ինքնատիպ հոգեկերտվածքը խանգարում է: Նրա լեզուն ճշգրիտ դիտարկումների եւ ցայժմ եղած լավագույն ընդդիմախոսի լեզու է, որ բոլոր առումներով պակասում է գործող ընդդիմությանը:

• Թադեւոս Խաչատրյան

• ԼԵԶՈՒ ԵՒ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ՎԱԶԳԵՆ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ, ՎԱՆՈ ՍԻՐԱԴԵՂՅԱՆ

  Թադեւոս Խաչատրյան   3
  Նախորդ հոդվածներում խոսք եղավ Լ.Տեր-Պետրոսյանի, Պարույր Հայրիկյանի եւ Սերժ Սարգսյանի լեզվի մասին, այժմ անդրադառնանք Վազգեն Մանուկյանի եւ Վանո Սիրադեղյանի լեզվական վարքագրությանը: Որպեսզի հասկանալի ...

• ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ ՄՏՆԵԼՈՒ ՔՈՆԴԻԻ ՎԵՐՋԻՆ ՀՆԱՐԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

  Պաոլո Վալենտինո   
  Նա սկսեց որպես ռոք աստղ: Ջորջ Բուշի կողմից կապիտուլյացիայի ենթարկված Պետքարտուղարությունում Քոնդոլիզա Ռայսն անմիջապես ջանաց դնել սեփական դրոշմը ամերիկյան արտաքին քաղաքականության վրա` տեսականորեն հիմնավորելով ...

• ՎՈԼՖՍՈՆԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ ՊԱՀԵԼՈՒ ՁԵՒԸ ԴԱՏԱՊԱՐՏԵ՞ԼՆ Է

  Էլմիրա Մարտիրոսյան   
  Երեկ ՀՀ փաստաբանների պալատում ասուլիս էր հրավիրել փաստաբան Կարեն Մեջլումյանը, որը պաշտպանում է Սիլվա Ասատրյանին: Վերջինս մեղադրվում է ԱԺ պատգամավոր, կենտրոնի արտոնյալ կառուցապատողներից մեկի` Մելիք Գասպարյանի ...

• ԼԵՒՈՆ ՏԵՐ-ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ ՊԻԿԸ ՆՈՅԵՄԲԵՐԻ 16-ԻՆ ԷՐ

  2
  Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի եւ ընդդիմության մասնակցությամբ վերջին` նոյեմբերի 16-ի հանրահավաքի DVD-ները մոտ 50 հազար օրինակով բազմացվել եւ բաժանվում են հանրապետությունով մեկ: Դրանց տարածմանը մարզերում մասնակցում ...

• ԴԱՎԱՃԱՆ Է ՆԱ, ՈՎ ԼՌՈՒՄ Է

  1
  Արցախյան ազատամարտի նվիրյալներ Ժիրայր Սեֆիլյանի եւ Վարդան Մալխասյանի ձերբակալությունը հասարակությունն առաջին հերթին կապեց 2007-ի ԱԺ ընտրությունների հետ, ու թեեւ ընտրություններն անցան, նրանք մինչ օրս էլ ...

• ԲՅՈՒՋԵ 2008՝ ՌԻՍԿԱՅԻ՞Ն, ԹԵ՞ ԳՐՈՀԱՅԻՆ

  Հեղինե Մանուկյան   
  Երեկ Ազգային ժողովն արտահերթ նիստ էր հրավիրել՝ օրակարգում ընդգրկված մի շարք օրինագծերում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու (երկրորդ ընթերցում), ինչպես նաեւ 2008-ի պետբյուջեի նախագծի չտեսնված, չլսված ...

• ՔՈՉԱՐՅԱՆՆ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆԻՑ «ՓԱՅ» Է ՈՒԶՈՒՄ

  Ավետիս Բաբաջանյան   
  Երեկ Ազգային ժողովում 2008 թվականի բյուջեի նախագծի քննարկման ժամանակ «Բարգավաճ Հայաստան» խորհրդարանական խմբակցությունը միակն էր, որի անդամներից որեւէ մեկը ելույթ չունեցավ եւ որեւէ վերաբերմունք չարտահայտեց ...

• ՉՈՐՐՈՐԴ ԽՈՍԱՓՈՂԸ ՇԱՐՈՒՆԱԿՈՒՄ Է ՀՆՉԵԼ

  Գայանե Բաբայան   
  Երեկ «Հայելի» ակումբի հյուրերն էին ԱԺԴ առաջնորդ Արշակ Սադոյանը եւ ՀՀՇ անդամ Կարապետ Ռուբինյանը: Ասուլիսին ոչ մի հեռուստատեսություն չէր ներկայացել, եւ դրա պատճառը ոչ թե Արշակ Սադոյանի հայտարարելիքն էր, ...

• ԱԿԱՆ ՉԷ, ՄԻՋՄԱՅՐՑԱՄԱՔԱՅԻՆ ՀՐԹԻՌ Է

  Ազգային միաբանության նախագահության երեկվա նիստին հաջորդած միջոցառումը թատերական բեմականացում էր հիշեցնում, ավելի ճիշտ` կռապաշտական ծես, որի մասնակիցները քրտնաջան, հնարավոր ու անհնար բոլոր հնարքներով գովաբանում ...

• 1 ՏԱՐԻ 153 ՕՐ...

  «Ժամանակ Երեւան» («Ժամանակ Լոս Անջելես») օրաթերթի գլխավոր խմբագիր Արման Բաբաջանյանին ՀՀ վերաքննիչ դատարանը դատապարտել է երեքուկես տարի ազատազրկման` մի արարքի համար… Որը 2003 թվից սկսած այլեւս քրեորեն ...

• ԼԵԶՈՒ ԵՒ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ՎԱԶԳԵՆ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ, ՎԱՆՈ ՍԻՐԱԴԵՂՅԱՆ

  Թադեւոս Խաչատրյան   

• ՆԵՐԻՐ ԻՆՁ, ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

  Գայանե Բաբայան   

• ՍԵՐԺ ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ ՔԱՐՈԶՉԱՄԵՔԵՆԱՅԻ ՑՆՑՈՏԻՆԵՐԸ

  Ավետիս Բաբաջանյան   

• ՀՅԴ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ԿԱԶՄԸ

  

• ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆ ԱՄԵՆ ՀԱՅԻ ՀԵՏ «ՓԱՅ» Է ՄՏՆՈՒՄ

  Ավետիս Բաբաջանյան    

• ԻՆՉ ՈՐԱԿՆԵՐ ՊԵՏՔ Է ՈՒՆԵՆԱ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՆԱԽԱԳԱՀԸ

  Հեղինե Մանուկյան   

• ԼԵՒՈՆ ՏԵՐ-ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ ՊԻԿԸ ՆՈՅԵՄԲԵՐԻ 16-ԻՆ ԷՐ

  

• ՈՐՍԱԳՈՂԵՐԸ ԲԱՐՁՐԱՍՏԻՃԱՆ ՊԱՇՏՈՆՅԱՆԵՐՆ ԵՆ

  Արփի Հարությունյան   

• Ի՞ՆՉ ՊԱՏԱՀԵՑ ՎՐԱՍՏԱՆԻՆ

  Թոմաս դը Վահալ   

• 1 ՏԱՐԻ 149 ՕՐ...

  

• 1918  Մահացավ գավառական գրականության ներկայացուցիչներից, հեղափոխական գործիչ և Օսմանյան խորհրդարանի Մշո պատգամավոր Գեղամ Տեր Կարապետյանը:
• 1967  Երևանում տեղի ունեցավ Ծիծեռնակաբերդի բարձունքի վրա կառուցված 1915 թ. Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձան-կոթողի բացումը:
• 1974  Շահագործման հանձնվեց Երևանի «Ռոսիա» կինոթատրոնը:
• 1989  Խորհրդային Միության Գերագույն խորհուրդը լուծարեց իր «Վոլսկու կոմիտեն» Արցախում:

• am

ԼՈՒՐԵՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆ

• 168 Ժամ
• Ա1+
• ԱրմենիաՆաու
• Առավոտ
• Ազատ Արցախ
• Ազգ
• Լրագիր
• Պանարմենիան
• Պանորամա
• Ազատություն
• Երկիր
• Ժամանակ
• Չորրորդ Իշխանություն
• Հայոց Աշխարհ

ՕՆԼԱՅՆ ԼՈՒՐԵՐ

• Օնլայն Ռադիո

ԻՆՖՈՐՄԱՑԻԱ

• Եղանակ
• Դրամի Փոխարժեք
• Վիճակագրություն

ԻՄ ԱՐՄԹԱՈՒՆ

• Կայքի Առօրյան
• Ֆորում
• Քվեարկություն
• Լուրերի Էքսպորտ
• Կոդավորվորիչ