ՀՈՒՇԱԳԻՐ ՎՐԱՍՏԱՆԻ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՆ, ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՆ ԵՎ ԴԵՍՊԱՆԱՏՆԵՐԻՆ
Նոյեմբերի 27-ին Սամցխե-Ջավախքի հայկական հասարակական կազմակերպությունների խորհրդի ներկայացուցիչներ Արտակ Գաբրիելյանի եւ Գրիգոր Մինասյանի կողմից Վրաստանում գործող ՄԱԿ-ի եւ Եվրոմիության գրասենյակներում հանձնվեց վերոնշյալ խորհրդի կողմից կազմած «Վրաստանի Սամցխե-Ջավախքի եւ Քվեմո Քարթլիի տարածաշրջանների հայ բնակչության կացությունը բարելավելու անհետաձգելիությունը եւ Վրաստանի պարտավորություններն ու պարտականությունները Եվրոպայի խորհրդի առաջ» վերնագրով հուշագրի ստորագրած պաշտոնյաների ցանկը:
Նշենք, որ մոտ հարյուր երեսուն հուշագիր էր ստորագրվել Նինոձմինդայի, Ախալքալաքի, Ասպինձայի, Ախալցխայի, Պորժոմի, Ծալկայի եւ Մառնէուլիի հասարակական կազմակերպությունների, շրջանային մունիցիպալիտետների պատգամավորների, դպրոցների հոգաբարձուների խորհուրդների նախագահների եւ այլ պաշտոնատար անձանց կողմից, տեղեկացնում է Ա-ԻՆՖՈ գործակալությունը:
Խորհրդի ներկայացուցիչները Վրաստանում գործող ՄԱԿ-ի գրասենյակներում հանդիպել են գրասենյակի քաղաքական հարցերով պատասխանատու Վլադլեն Ստեֆանովի հետ:
Մոտ մեկ ժամ տեւած զրույցի ընթացքում խորհրդի ներկայացուցիչները փորձել են Վլադլեն Ստեֆանովին ծանոթացնել Ջավախքի ներկա իրավիճակին եւ խնդիրներին: Մասնավորապես խոսվել է հայոց լեզվի խնդրի, Վրաստանում հայկական եկեղեցու կարգավիճակի, տեղական ինքնակառավարման մարմինների դերի բարձրացման հարցերը:
Հուշագիրը ստորագրած պաշտոնյաների ցանկը փոխանցվել է նաեւ Վրաստանի խորհրդարանի խոսնակ եւ Վրաստանի նախագահի պաշտոնակատար՝ Նինո Բուրջանաձեի գրասենյակ եւ Վրաստանում՝ Հայաստանի հանրապետության դեսպանատուն:
ՀՈՒՇԱԳԻՐ
ՎՐԱՍՏԱՆԻ ՍԱՄՑԽԵ—ՋԱՎԱԽՔ ԵՎ ՔՎԵՄՈ ՔԱՐԹԼԻ ՏԱՐԱԾԱՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ՀԱՅ ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ ԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ԲԱՐԵԼԱՎԵԼՈՒ ԱՆՀԵՏԱՁԳԵԼԻՈՒԹՅՈՒՆԸ
ԵՒ ՎՐԱՍՏԱՆԻ ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՆ ՈՒ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԵՎՐՈՊԱՅԻ ԽՈՐՀՐԴԻ ԱՌԱՋ
Հարավային Վրաստանի հասարակական կազմակերպությունների, շրջանային մունիցիպալիտետների եւ Վրաստանի խորհրդարանի պատգամավորների, հանրակրթական դպրոցների տնօրենների եւ հոգաբարձուների խորհուրդների նախագահների եւ այլ պաշտոնատար անձանց կողմից
Մենք` ներքոստորագրյալներս, կարեւորելով մեր պետության ինքնիշխանության եւ տարածքային ամբողջականության պահպանումը, ցանկանում ենք ձեր ուշադ֊րու֊թյանը հանձնել Սամցխե—Ջավախքի եւ Քվեմո Քարթլիի ավանդաբար հոծաբնակ տարածա֊շրջան֊ների (այնուհետեւ՝ տարածաշրջանների) հայության կյանքի եւ գործունեության բոլոր բնագավառներում տիրող ծանրագույն վիճակը, որի լուծման ձգձգումը կամ որը չլուծելը կարող են սոցիալական ու քաղաքական անուղղելի հետեւանքներ ունենալ տեղի բնակչության եւ ամբողջ Վրաստանի համար։
Վրաստանը, 1999 թվականին միանալով Եվրոպայի խորհրդին, երկրի ազգային փոքրամասնությունների իրավունքների պաշտպանության վերաբերյալ կամովին ստանձնեց մի շարք պարտավորություններ ու պարտականություններ՝ հիմնված Եվրախորհրդի Խորհրդարանական վեհաժողովի թիվ 209 (1999 թ.) հանձնարարականի սկզբունքների վրա: Սակայն դրանք մնացին անկատար:
Վարդերի հեղափոխությունից հետո նախանշվեցին բարենպաստ միտումներ: Վրաստանի խորհրդարանը վավերացրեց Ազգային փոքրամասնությունների պաշտպանության շրջանա֊կային կոնվենցիան: Երկիրը միացավ Տարածքային համայնքների կամ իշխանությունների միջեւ անդրսահմանային համագործակցության մասին եվրոպական շրջանակային կոնվենցիային, Տեղական ինքնակառավարման եվրոպական խարտիային եւ այլ միջազգային կոնվենցիաների ու պայմանագրերի: Սակայն ամիսներն ու տարիները հաջորդում են իրար, իսկ Վրաստանը տակավին դեռ քայլեր պիտի անի վերոհիշյալ պարտավորությունների եւ պարտականությունների կատարման ուղղությամբ։ Ցավով նշում ենք, որ մեր երկիրը դեռեւս չի ստորագրել Տարածաշրջանային կամ փոքրամասնությունների լեզուների եվրոպական խարտիան։ Թեեւ որոշ պարտավորություններ մասնակիորեն իրականացվել են, սակայն այդ պարտավորությունների կիրարկումը լիարժեք չէ եւ չի համապատասխանում վերոհիշյալ միջազգային պայմանագրերի ոգուն եւ ժողովրդավարության չափանիշներին, իսկ ազգային փոքրամաս֊նությունների, այդ թվում նաեւ հայերիս քաղաքացիական իրավունքների սահմանափակ֊վածության վերացման խնդիրը մնում է անորոշության մեջ:
Փաստորեն տապալված է Եվրախորհրդի առջեւ մեր երկրի ստանձնած պարտավորու֊թյուն֊ների ամբողջական կատարումը: Երկրի ղեկավարության կողմից վերոնշյալ պարտավորու֊թյուն֊ների չարդարացված ձգձգումը, տարածաշրջաններում ի վնաս հայության կատարվող արագաց֊ված, վրաց լեզվին չտիրապետելու եւ այլ անհիմն պատճառաբանություններով բոլոր աստիճանների հայազգի ղեկավարների պաշտոնանկությունը մեզ թույլ են տալիս մտածելու, որ դրանում առկա է էթնոսի դեմոգրաֆիկ կազմի արհեստական փոփոխման միտումը:
Տեղական ինքնակառավարում եւ կառավարման համակարգ
Վրաստանի 1995 թվականին ընդունած սահմանադրությունը չի սահմանում երկրի վարչատա֊րածքային կառուցվածքը։ Տեղական մակարդակի ինքնակառավարումը, չնայած նոր օրենքի առկայությանը, գործնականորեն չի համապատասխանում ժողովրդավարության չափանիշ֊նե֊րին։ Փաստորեն խափանված է տարածաշրջան֊ների վարչական ինքնակառավարումը, որովհետեւ՝
ա) Տարածաշրջանային մակարդակի վրա ընտրովի մարմիններ գոյություն չունեն.
բ) Տեղական մակարդակի վրա աղաղակող խտրականություն է կիրառվում հայ ազգա֊բնակչության նկատմամբ: Հայաբնակ բազմաթիվ բնակավայրերի բնակ֊չությունը միտումնավոր կերպով ընդգրկված չէ շրջանային մունիցիպալիտետներում.
գ) Խտրական օրենքների առկայության եւ երկրի ղեկավարության քմահաճ վերաբերմունքի հետեւանքով պետական կառույցներում, կենտրոնական եւ տարածա֊շրջա֊նային մակարդակներում ազգային փոքրամասնությունները ներկայացված են նվազագույն թվակազմով կամ ընդհանրապես բացակայում են: Նրանց թվակազմը օրըստօրե պակասում է նաեւ ազգային փոքրամասնությունների հոծաբնակ վայրերի քաղաքներում եւ շրջաններում:
դ) Շրջանային ընտրովի եւ նշանակովի մարմինները անմիջական կախման մեջ են կենտրոնական իշխանություններից:
Մեր տարածաշրջանների հայկական հասարակական միավորները երբեւիցե մասնակից չեն դարձվել Վրաստանի կողմից ազգային փոքրամասնություններին վերաբերող օրենսդրական նախագծերի նախապատրաստման գործընթացներին, այդ թվում նաեւ Եվրախորհրդի «Ազգային փոքրամասնությունների պաշտպանության մասին» շրջանակային համաձայնագրի ստանձնած պարտավորությունները կյանքի կոչելու աշխատանքներում:
Երկրի գրեթե բոլոր աստիճանների դատական եւ իրավապաշտպան մարմինների ներկայա֊ցուցիչների կողմից մշտապես խախտվում են դատավարական նորմերը՝ ի վնաս ազգային փոքրամասնությունների ներկայացուցիչների: Ազգային փոքրամաս֊նությունների նկատմամբ նշված խախտումները հանգեցնում են նրանց քաղաքացիական իրավունքների սահմանա֊փակմանը, ծնում են անվստահություն իրավապաշտպան եւ դատական համակարգի նկատ֊մամբ, որն էլ իր հերթին հակազդում է հասարակության համարկման գործընթացների վրա:
Սոցիալ—տնտեսական վիճակ
Չեն իրականացվում բնակչության իրական շահերից բխող սոցիալ-տնտեսական զարգացման ո՛չ կարճաժամկետ, ո՛չ հեռանկարային ծրագրեր։ Սպառնալի չափերի են հասնում բնակչության գործազրկությունը, աղքատությունը եւ հուսահատությունը։
Միջազգային որոշ պարտավորություններ (օրինակ՝ Ախալքալաքից ռուսական ռազմակայանի դուրսբերումը) կատարվել են ի հաշիվ տեղի բնակչության աշխատատեղերի, որոնց փոխարեն Վրաստանի կենտրոնական իշխանությունները ոչ միայն նոր աշխատատեղեր չեն ստեղծել, այլեւ՝ նոր հնարավորությունների պարագային էլ երկրի այլ շրջաններից են աշխատողներ բերել։
Լեզվական, կրթական եւ մշակութային խնդիրներ
Անբավարար են կրթական եւ մշակութային կենսապահովման պայմանները: Բացահայտ խտրականություն է կիրառվում հայկական դպրոցների նկատմամբ. երկրամասի վրացական դպրոցների հետ համեմատած. հայկական դպրոցները նվազ աջակցություն են ստանում կենտրոնական իշխանություններից: Համարկման շղարշի ներքո վրացական իշխանու֊թյունները որդեգրել են ազգային փոքրամասնություն֊ների իրավունքները սահմանափակող օրենքներ, այդ թվում նաեւ՝ կրթության մասին:
Իշխանությունների պատճառաբանությունները, թե ազգային փոքրամաս֊նու֊թյուն֊ների ներկայացուցիչները երկրի քաղաքական, մշակութային, ընկերային եւ տնտեսական կյանքում, ինչպես նաեւ որոշումների ընդունման գործընթացներում չեն ներգրավվում վրացերեն լեզու չիմանալու պատճառով, հիմնավոր չեն:
Միջազգային ֆինանսավորմամբ այս տարածաշրջանների հայությանը վրացերեն լեզու սովորեցնելու ծրագրերը եղել են ոչ իրապաշտական եւ ոչ էլ հեռանկարային, դրանք չեն համապատաս֊խանեցվել բնակչության կարիքներին եւ գործադրվել են իմիջիայլոց։ Վրաստանի կենտրո֊նական իշխանությունների կողմից Վրաստանի պետական լեզվի մասին օրենքի կիրարկումը կատարվում է առանց համապատասխան նախապատրաստության եւ առանց ազգային փոքրամասնությունների լեզուների պաշտպանության համար համապատասխան իրավական դաշտի ստեղծման:
Գոյություն չունի նաեւ պետական ծրագիր, որ նպատակաուղղված լինի ազգային փոքրամասնությունների լեզվի, սովորությունների եւ մշակութային ժառանգության պահպա֊նությանն ու զարգացմանը, չկա լիարժեք օրենսդրական բազա, որը կօժանդակեր ազգային փոքրամասնությունների ընկերային եւ քաղաքացիական համարկման գործընթացներին:
Ազգամիջյան ահագին հակասություններ են պարունակում իշխանությունների կողմից իրականացվող քաղաքական գործողությունները պատմական ժառանգությունների, մշակութային եւ պաշտամունքային հուշարձանների պատկանելությունը «հաստատելու» վերաբերյալ:
Վրացական լրատվամիջոցների տարածած տեղեկատվությունը, ավանդաբար հոծ բնակությամբ ապրող հայկական փոքրամասնության համար անհասանելի ու անհասկանալի լինելուց բացի, երբեմն նաեւ պարունակում է նրա վերաբերյալ ստահոդ, հորինված մեղադրանքներ, ազգամիջյան հակակրանք ու թշնամանք սերմանող նյութեր:
Ժողովրդագրական արհեստական փոփոխություններ
Վրաստանում ազգային փոքրամասնություն ներկայացնող հայ էթնոսի դեմոգրաֆիկ կազմի արհեստական փոփոխումը, որ սկսվել էր դեռեւս խորհրդային տարիներին, ոչ միայն չի ընդհատվում, այլեւ հակառակը. իշխանությունների կողմից խթանվում է ավանդական հոծ հայ բնակ֊չության արտահոսքը երկրից, եւ ընդհակառակը` խրախուսվում է վրացիների ներգաղթն այն դեպքում, երբ տարածաշրջանները երկրի գյուղական շրջանների մեջ ամենախիտ բնակեցվածությունն ունեն:
Համարկում եւ ոչ՝ ձուլում
Անցնող տարիների ընթացքում մենք բազմիցս մեր մտահոգություններն ու առաջարկու֊թյունններն ենք փոխանցել Վրաստանի բարձրագույն իշխանություն֊ներին, որոնք, անտեսելով հասարակության հետ կապի ամենատարրական նորմերը, նույնիսկ մեր գրավոր հաղորդակցությունների ստացումը չեն հաստատել ու չեն պատասխանել:
Օրվա հրամայական է երկրամասը երկրի պետական, քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական եւ մշակութային կյանքին լիարժեքորեն համարկելու խնդիրը։ Սակայն համարկումը չպետք է դիտվի որպես ձուլման հոմանիշ, եւ ոչ էլ ինքնավարության մեր պահանջը՝ անջատողա֊կանության հոմանիշ։ Ժողովրդա֊վարական հասարակության մեջ համարկում կարելի է իրագործել միայն մասնակցությամբ։ Ձուլում հետապնդող եւ կամ արհեստական միջոցներով ժողովրդագրական իրողությունները փոխել ցանկացող քաղաքականությունն ու քայլերը միայն հակառակ արդյունքը կարող են տալ։
Համարկումը պահանջում է, որ մեծամասնությունն ու փոքրամասնությունը այդ ցանկությունը եւ միմյանց նկատմամբ փոխհանդուրժողականության քայլեր ձեռնար֊կելու կամք ունենան, ինչը, ցավոք սրտի, Վրաստանի իշխանությունների կողմից առայժմ չի դրսեւորվում:
Պարտավորությունների կատարումը՝ խնդիրների լուծման ճանապարհ
Համոզված ենք, որ եթե Վրաստանը ամբողջությամբ եւ անկեղծորեն հարգի Եվրոպայի Խորհրդի անդամակցության իր պարտավորություններն ու պարտականությունները, դա մեծապես կնպաստի տարածաշրջաններում ծանր կացությունը մեղմելուն։
Ուստի դիմում ենք Ձեզ՝ խնդրելով ապահովել Վրաստանի՝ իբրեւ Եվրոպայի Խորհրդի անդամ ստանձնած պարտավո֊րու֊թյունների կատարումը:
ԼՈՒՐԵՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆ
ՕՆԼԱՅՆ ԼՈՒՐԵՐ
ԻՆՖՈՐՄԱՑԻԱ
ԻՄ ԱՐՄԹԱՈՒՆ
Ինչպե՞ս թողնել ծխելը
Ինչպե՞ս գրել Հայերեն Windows XP միջավայրում
Սույն կայքում հրատարակված նյութերը վերցված են բաց աղբյուրներից և պաշտպանված են հեղինակային իրավունքիով։ Արգելված է սույն կայքում հրատարակված նյութերի վերարտադրումը առանց իրական հեղինակի գրավոր թույլտվության։ Եթե ցանկանում եք հանել Ձեզ պատկանող նյութը, ապա ուղարկեք մեզ, պատկանելությունը վկայող փաստեր և տվյալ նութը անմիջապես կհանվի։ Բոլոր նյութերը հրատարակված են միայն ինֆորմացիոն նպատակով և մենք պատասխանատու չենք դրանց հավաստիության համար։