ՀՐԿԻԶՎԱԾ ՇՈՒՇԻ (1920) ՔԱՂԱՔԻ ԹԵՄԱՆ ՕՍԻՊ ՄԱՆԴԵԼՇՏԱՄԻ ՊՈԵԶԻԱՅՈՒՄ
- Օսիպ Մանդելշտամը 20-րդ դարի ռուսական եւ համաշխարհային պոեզիայի դասական դեմքերից է, ինքնատիպ բանաստեղծ, արձակագիր, էսսեիստ: Նրա պոեզիայի մեծագույն արժանիքը համարձակ դիմադրությունն է այն մութ ու բռնակալ ուժերին, որոնք մերթ հայտնվում են ստալինիզմի տեսքով, մերթ` ցեղասպանության եւ տեռորի:
Մանդելշտամի վերջին գիրքը հեղինակի կենդանության օրոք լույս է տեսել 1928 թվականին։ 1938-ին նրան սպանեցին ստալինյան համակենտրոնացման ճամբարներից մեկում: Գրողը 47 տարեկան էր: Հիմա առանց նրա պոեզիայի 20-րդ դարի գեղարվեստական եւ քաղաքական պատկերը կլիներ անկատար: 1930 թվականին Մանդելշտամի այցը Հայաստան բեկումնային է դառնում ստեղծագործական եւ աշխարհաճանաչման առումով: Հայաստանը նրան ապշեցնում է հինավուրց մշակույթով եւ «սրբագույն լեզվով»: Հայաստանը, Արցախը հայտնվում են նրա թե՛ պոեզիայում եւ թե՛ հուշագրություններում: Մանդելշտամի հայաստանյան այցի մասին հետաքրքիր դիտարկումներ ունի մեծ գիտնական, մանդելշտամագետ Սերգեյ Ավերինցեւը. «Մանդելշտամի այցը Հայաստան վերադարձ էր հարազատ ընդերք, այնտեղ` որտեղից սկզբնավորվել էր ամեն ինչ, դա այց էր դեպի նախահայրերը, դեպի ակունքները, դեպի նախահիմքերը...»: Իր կյանքի վերջին տարվա ընթացքում, վորոնեժյան աքսորում, Մանդելշտամը նորից է հիշում Հայաստանը եւ գրում այն մարդկանց մասին, «որոնց աչքերը մխրճված են գանգի մեջ» եւ որոնք «զրկվել են թթենու պտղի սառնությունից»: Այսպես, հայկական թեման դառնում է նրա ուշ շրջանի պոեզիայի հիմքերից մեկը:
Լ ցՋպ վՌՍՏչՊՈ վպ ՐՈրՍՐՏ՚
Թ ոՌոսՌՏՑպՍպ ՈՉՑՏՐՏՉ չՏվփՈՐվօւ
կՐպՍՐՈրվՏռ ջպՎսՌ տցրՑՏՑպսց՚,
կՏ ՍՏՑՏՐՏռ ցփՌսՌրՖ տպՐՉօպ ս՚ՊՌ.
Գրողի կարծիքով, առաջին մարդիկ սովորել են Հայաստան երկրի գրքով, ուստի հինավուրց երկրի նկատմամբ սիրո եւ հիացմունքի խոստովանությունը բնական է եւ ջերմ.
Ինչքան սիրելի է ինձ դժվար ապրող,
Հարյուրամյակը տարի հաշվող,
Ծնող, քնող, ճչացող,
Հողին գամված այս ազգը:
Ավելին՝ Մանդելշտամը հավաստում է, որ մարդկությունը առաջին անգամ հայերեն է արտաբերել «ջուր» եւ «գյուղ» բառերը, այնքան նախածագ եւ հինավուրց է, նրա կարծիքով, հայոց լեզուն: Իսկ Ս.Ավերինցեւը Մանդելշտամի երկհատորյակի առաջաբանում գրում է. «Հինավուրց հայկական մշակույթի հետ հանդիպումը Մանդելշտամի համար դառնում է կենսական տպավորությունները ձեւավորող հիմք»:
Հայաստանում գրված բանաստեղծությունները ավելի հավաք են, ավելի ժամանակակից: Մանդելշտամին «այցելած» պոետական նոր շնչի հայտնությունը իր հետ բերում էր մի նոր թեմա. բանաստեղծություններ են գրվում վախի եւ սարսափի մասին: Այն ներկա է, առաջին հերթին, թուրքերի կողմից բարբարոսաբար հրկիզված Շուշին պատկերող «Ֆայտոնչին» բանաստեղծությունում.
Եւ լեռնային Ղարաբաղում,
Գիշատչային Շուշիում,
Վերապրեցի ես սարսափներ,
Որ ներհակ են մեր հոգուն:
Նկատենք, որ Մանդելշտամը «սարսափը» գրում է հոգնակի. «շ ՌջՉպՊՈս ֆՑՌ րՑՐՈւՌ»` վախերը, սարսափները, եւ այս թեման դառնում է Արցախը պատկերող նրա երկու բանաստեղծությունների` «Ֆայտոնչին» եւ «Ինչպես ժողովրդական ահագնություն» գործերի լեյտմոտիվը: Հայտնվում է վախը եւ սրան հարակից մյուս գերիշխող թեմաները` ժանտախտը, կործանարար անհայտը, «սատանայական նախագահը», հրկիզված տներն ու «մեռած պատուհանները»:
Այս առումով, «Ֆայտոնչին» բանաստեղծությունը Մանդելշտամի անգերազանցելի գործերից է: Բանաստեղծությունը բնութագրելիս տեղին է մեջբերել Մանդելշտամի արձակի մասին ռուս արձակագիր Անդրեյ Բիտովի հոդվածից մի հատված, որտեղ նա գրում է. «Եւ երբ Հիշողության ժամանակը մոտենում է, այն դառնում է աղոտ («Եգիպտական դրոշմանիշ», «Թեոդոսիա»), եւ տպավորությունների ժամանակը եւ պատումի ժամանակը համընկնում են, ինչպես` «Ճամփորդություն Հայաստան» կամ «Չորրորդ արձակ» գործերում... Այդ ամենը հիմա է: Այդ «հիմա»-ն հավասար է` երջանկությունը տեղի է ունենում ընթերցողի հետ եւ հիմա»:
Ճիշտ է նշում Ա. Բիտովը. հանճարեղ այս բանաստեղծությունը, որ գրվել է 1930 թվականին, Լեռնային Ղարաբաղում, «Հայաստան» բանաստեղծական շարքից հետո, վկայում է, որ նախ՝ Հայաստանը 20-րդ դարի մեծագույն բանաստեղծի համար ոչ թե պատահական հրապույր է եղել, զբոսաշրջիկի հպանցիկ տպավորություն, այլ կենսագրական խորիմաստ փաստ եւ ապա` որ հայկական թեման նրա համար ոչ թե տեղային, այլ համընդհանրական, կարելի է ասել` մետաֆիզիկական-գոյաբանական բանալի է դարձել լինելության ողջ ողբերգականությունը բացելու համար: Մեջբերում ենք Նադեժդա Մանդելշտամի հուշերի` «Ֆայտոնչին» բանաստեղծությանը վերաբերող հատվածը. «Վերջին մեկնումը Էրիվանից. Հայաստանում մեր ճամփորդության ավարտը: Լուսաբացին մենք ավտոբուսով Գյանջայից մեկնեցինք Շուշի: Քաղաքն սկսվում էր անվերջանալի գերեզմանոցով, ապա` փոքրիկ շուկայի հրապարակն էր, ուր իջնում էին հոշոտված քաղաքի փողոցները: Մեզ արդեն վիճակվել էր տեսնել բնակիչների կողմից լքված գյուղեր, որ մի քանի կիսաքանդ տներից էին բաղկացած, բայց երբեմնի, ինչպես երեւում էր, հարուստ եւ բարեկարգ այս քաղաքում աղետի ու ցեղասպանության պատկերները սոսկալիորեն դեռ աչքի առաջ էին: Մենք անցանք փողոցներով, եւ ամենուրեք նույնը` անտանիք, անլուսամուտ, անդուռ տների երկշարը: Լուսամուտների բացվածքներից երեւում էին դատարկ սենյակները»։
Նադեժդա Մանդելշտամը իր վերհուշ-արձակով կարծես լրացնում է ամուսնու` Օսիպ Մանդելշտամի «Ֆայտոնչին» բանաստեղծության պատկերներն ու տեսիլքները: Շուշիի ավերակների մասին նա գրում է հետեւյալը. «Բոլոր միջնապատերը քանդված էին, եւ այդ կմախքների արանքից երեւում էր երկնի կապույտը: Ասում են, որ կոտորածից հետո բոլոր ջրհորները լեփլեցուն էին դիակներով: Իսկ եթե կար մեկը, որ ողջ էր մնացել, ապա փախել էր մահվան այդ քաղաքից»: Նադեժդա Մանդելշտամի արձակը հնարավորություն է տալիս ավելի մանրամասն եւ ճշգրիտ նկարագրել հրկիզված Շուշիի հրեշավոր պատկերը. «Դեպի լեռը ձգվող փողոցներում մենք չհանդիպեցինք եւ ոչ մի մարդու: Միայն ներքեւում, շուկայի հրապարակում, վխտում էր ամբոխը, բայց նրանց մեջ չկար եւ ոչ մի հայ` միայն մուսուլմաններ էին»: Մանդելշտամի կնոջ աչքը իսկույն նկատում է հայերի կատարյալ բացակայությունը հայկական քաղաքում: Նա, բարբարոսաբար ավերված քաղաքը նկարագրելուն զուգահեռ, պատկերում է բանաստեղծ ամուսնու հոգեվիճակը, նրա սոսկահար վերաբերմունքը ավերմունքին. «Օսիպ Մանդելշտամի տպավորությունն այն էր, որ շուկայի մուսուլմաններն այն մարդասպանների մնացուկներն են, որոնք տասը տարի առաջ ավերել են քաղաքը, միայն թե դա նրանց օգուտ չտվեց. ամենուրեք նույն արեւելյան աղքատությունը, հրեշավոր ցնցոտիները, դեմքերին` թարախոտ պալարներ: Բռերով վաճառում էին եգիպտացորենի ալյուր, նաեւ` եգիպտացորենի կողր, բլիթներ: Մենք չհամարձակվեցինք այդ ձեռքերից գնել բլիթներ, չնայած քաղցած էինք»:
Եւ այստեղ Նադեժդա Մանդելշտամը մեջբերում է ամուսնու կարծիքը, որը համեմատում է հայկական ջարդերն ու Շուշիի հրկիզումը հրեական ջարդերի հետ. «Օսիպ Մանդելշտամն ասաց, որ Շուշիում նույնն է, ինչ մեզ մոտ, միայն թե այստեղ ավելի ակնառու է, եւ այդ պատճառով անհնար է մի կտոր հաց ուտել... Եւ ջուր էլ չես խմի այս ջրհորներից... Շուշիում ոչ միայն հյուրանոց չկար, այլեւ եկվորների համար «օբշչո» կոչվող սենյակներ, ուր կանայք ու տղամարդիկ քնում են նույն սենյակում: Գյանջայի ավտոբուսը մեկնում էր առավոտյան: Շուկայի մարդիկ մեզ առաջարկեցին գիշերել իրենց մոտ, բայց ես վախենում էի արեւելյան թարախոտ պալարներից, իսկ Մանդելշտամը համակված էր այն մտքով, որ մեր առջեւ ցեղասպաններ են: Որոշեցինք մեկնել Ստեփանակերտ, մարզային քաղաք»:
Բայց պարզվում է, Ստեփանակերտ կարող են հասնել միայն կառքով. «Ահա եւ մեզ հանդիպեց անքիթ մի ֆայտոնչի, միակը իջեւանատեղում, կաշվե դիմածածկով, որը քողարկում էր նրա քիթը եւ դեմքի կեսը: Իսկ հետո ամեն ինչ ճիշտ այնպես էր, ինչպես բանաստեղծության մեջ. մենք չէինք հավատում, որ նա մեզ իրոք կհասցնի Ստեփանակերտ...»:
Եւ, վերջապես, նրա կնոջ վերջին դիտարկումը. «Շուշիի մասին բանաստեղծությունը գրվեց Մոսկվայում, 1931 թվականի ամռանը... Թեման կառապանն է, որն անհայտ է, թե ուր է տանում` ժանտախտի նախագահը, դիմակավոր ոմն, ումից կախված ենք մենք...»:
Իսկ հիմա քննենք բուն` «Ֆայտոնչին» բանաստեղծությունը, որի հենց առաջին տունը ահազանգի եւ սարսափի հաղորդագրություն է.
Բարձր լեռնանցքում,
Թուրքական կողմում`
Մահվան հետ խնջույք -
Ասես` երազում:
Ապա նկարագրում է կառապանին, որ քշում էր, ասես, ոչ թե կառքը, այլ դեւերի մի խումբ.
Մեզ բախտ ընկավ մի կառապան,
Որ մրոտ էր` չամիչագույն,
Նա դեւերի ֆայտոնչին էր,
Միատարր էր` խիստ դժգույն:
Մանդելշտամի այս բանաստեղծությունը տարիներ առաջ Ստեփանակերտում` պապական մեր տանը, ես կարդացի հորս` բանաստեղծ Միքայել Հարությունյանին, որ ծննդով Շուշիից էր: Հայրս ասաց, որ շուշեցի տատս` Արուսյակ Քրիստափորի Հարությունյանը, հավանաբար, կիմանա այդ զարհուրադեմ կառապանի ով լինելը: Եւ, իսկապես, տատս ճանաչեց նրան` Հասան անունով մի ադրբեջանցի-թուրքի, որի դեմքը քայքայվել էր սիֆիլիսից, եւ նրա անունով հայ ծնողները վախեցնում էին երեխաներին: Իզուր չէ, որ Մանդելշտամը նրան անվանում է «ժանտախտի
նախագահ» եւ գրում.
Կաշվե քողի տակ`
Սոսկանք-դիմագիծ,
Քշում էր կառքը,
Արձակում` խռինչ:
Նադեժդա Մանդելշտամը նշում է կարեւոր հանգամանք. «Բանաստեղծությունը ստեղծվել է կոնկրետ դեպքի եւ մի ավելի ընդարձակ մտապատկերի շնորհիվ. դա է գործի իմաստը: Մենք շատ քիչ բան գիտեինք այդ ժանտախտահար նախագահի մասին»:
«Ֆայտոնչին» բանաստեղծության հենց առաջին տողերը օգտագործում են «խնջույք» բառը, բայց դա Դանտեի նշած հոգեւոր խնջույքը չէ` Աստծո իմացության ճանապարհին, սա «խնջույք» է մահվան եւ ավերմունքի:
Քայքայված դեմքով կառապանը հայտնվում է ասես մահվան եւ կենդանական աշխարհից.
ՁՏ չՏՐՑՈվվօռ ՍՐՌՍ ՈՐՈոՈ,
ՁՏ ոպրրՎօրսպվվՏպ “ՓՏ” –
հսՏՉվՏ ՐՏջց ՌսՌ ՋՈոց,
Կվ ոպՐպչ րՉՏպ սՌՓՏ.
Կառապանը Մանդելշտամի համար դառնում է հանցագործ կերպար, որի դեմքն արտացոլում է նրա եւ նրա համայնքի բարբարոս էությունը, եւ բանաստեղծը չի սխալվում. կառապանը Շուշին հրկիզող նախնիների դասական ժառանգն է, եւ այդ ամենը դրոշմված է նրա դեմքին.
Սթափվեցի՛ կանգնի՛ր, ընկե՛ր,
Վերհիշեցի՛ ա՛յ քեզ բան,
Այս ժանտախտի նախագահը
Կորցրել է իր ճամփան:
Վրա է հասնում սթափության եւ սարսափի պահը (որերորդ անգամ), բայց արդեն ուշ է, որովհետեւ անգամ այս դժնադեմ եւ սատանայական կառապանը, Մանդելշտամի կարծիքով, իր ձիերի հետ միասին կորցրել է իրական ճանապարհը եւ նրանց տանում է կործանման: Այսպես, «անքիթ նախագահը» ճամփորդության ընթացքում դառնում է կյանքի մութ ուժերի «նախագահ»:
Բանաստեղծությունը մոտենում է իր ավարտին, եւ թվում է` Մանդելշտամը գրոտեսկային-չարագուշակ այս կառապանի կերպարից այն կողմ ոչինչ չի տեսնելու եւ զբաղվելու է միայն իր եւ կնոջ ներաշխարհում ծավալվող «ներհակ սարսափներով», որ ծնվում են թուրք կառապանի անղեկավարելի շարժումներից եւ կաշվե դիմակի տակ քողարկված ուրվականային դեմքից, բայց բանաստեղծության հաջորդ տողերը «պայթեցնում են» այս դժնի եւ սարսափազդու «մասկարադը»` բերելով մի ավելի սոսկալի իրողություն, ընթերցողի առաջ սփռելով ողջակիզված Շուշիի սահմռկեցուցիչ պատկերը: Վրա է հասնում Հայոց պատմության եւ Արցախի սեւ էջերից մեկի` Շուշիի հրկիզման մանդելշտամյան պատկերումը: Ադրբեջանցի-թուրքի հրկիզած Շուշին հայտնվում է որպես «մեռած պատուհանների» շարք, որ պաշարում են բանաստեղծին բոլոր կողմերից, եւ Մանդելշտամը գրում է, որ սպանված եւ խոշտանգված է ոչ միայն հայ բնակչությունը, այլեւ մարդուն մարդ դարձնող աշխատանքը, որ հիմա` ջարդերից հետո, դարձել է «անհոգի բոժոժ»` թրթուր, եւ ողջ լեռն ինքը` Շուշիի բարձունքները, կիտկիտված են քրիստոնյաների գերեզմաններով.
Քառասուն հազար մեռած պատուհան
Պտտվում էր չորս բոլորը,
Եւ աշխատանքի անհոգի բոժոժը
Թաղված էր բարձունքում:
Շուշին դառնում է բարբարոսների «գործունեության» սիմվոլ, ավերված տներն ու «մեռած պատուհանները» այլեւս կապ չունեն հազարամյակներով այդտեղ ապրող հայ բնակչության հետ, որովհետեւ ադրբեջանցիների հերթական բռնության ալիքից հետո հայտնվել են այլ կեցության մեջ եւ մարմնավորում են հենց իրենց` հրկիզող ջարդարարների իրական դեմքը: Եւ դա է պատճառը, որ Մանդելշտամը գրում է. Շուշիի «մերկացած տները» (“ՏովՈՋպվվօպ ՊՏՎՈ”) «անամոթ շիկնում են» (“ոպրրՑօՊվՏ ՐՏջՏՉպ՚Ց”), իսկ նրանց վրա «միգամածում է երկինքը վերից», ասես, «մուգ կապույտ ժանտախտ».
Եւ անամոթ շիկնում են
Մերկ տները հրկիզված,
Նրանց վրա մուգ երկինքը
Միգամած է՝ հանց ժանտախտ:
«Ֆայտոնչին» բանաստեղծությունն ավարտվում է այսպիսի ողբերգական հնչերանգով. ցեղասպանների վայրագություններից վարակվել եւ ժանտախտ է ընկել անգամ` երկինքը, վտանգված է մարդու բնակավայրը. թե՛ երկիրը եւ թե՛ երկինքը բերնեբերան լցված են ժանտախտով: Ժանտախտը դառնում է ցեղասպանության խորհրդանիշ: Հենց այս բնութագրումով է ավարտում իր բանաստեղծությունը Մանդելշտամը: Այս վերջին հատվածի վրա նաեւ լույս է սփռում Նադեժդա Մանդելշտամի մեկնաբանությունը. «Ամուսինս նկատի ուներ հայկական կոտորածը, որը 1920 թվականին իրագործեցին ադրբեջանցի մուսաֆաթականները. Շուշիում նրանք սպանեցին 35 հազար հայ»:
Մանդելշտամի հաջորդ բանաստեղծությունը, որն անվերնագիր է, օրգանապես շարունակում է «Ֆայտոնչին» բանաստեղծությունը: Այստեղ, տեսածից եւ վերապրածից սարսափահար Մանդելշտամները փախչում են ներքեւ` դեպի Ստեփանակերտ եւ մի պահ խաղաղվում իրենց զարհուրելի տպավորություններից, երբ ճանապարհին նրանց ընդառաջ է գալիս արոտավայրից վերադարձող նախիրը:
Այսպիսին է Մանդելշտամի արցախյան այցելության տպավորություններից ծնվող գեղարվեստական խոսքի նվաճումը` բանաստեղծություններ, որոնք հրատապ են այսօր իրենց դատապարտող ուժով եւ մարդկության պատմությանն են կտակում ցեղասպանության չարիքի հրաշեկ մի հատված, որտեղ մանդելշտամյան արվեստի ընդգրկումն ու իմաստավորումը առ այսօր ռուս պոեզիայում մնում է չգերազանցված:
- ԱՐՏԵՄ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ, Բանասիրական գիտ. դոկտոր
Քննարկում
Ռոբերտ գրել է:
Ամոթ քեզ, թուրք ֆայթոնչու տակը պառկած պոռնիկ:Այդ քո կեղտոտությունը կարող էիր գրել անձամբ նրան: Թքեմ քո երեսին:- Մովսես Խորենացի գրել է:
Ես Գլուխ եմ խոնարհում այս Մեծ հրեայի առջեվ,
Արդեն քանի ամիս է ,որ որոշ "հետազոտողներ " հայտնաբերել են ,որ "Հրեա մասոնական",
Սիոնիստական, մի խոսքով "Ջհուդական"
Միջազգային ուժերը հարձակման են անցել Հայաստանում,ֆինանսավորում եվ ուղղորդում են ընդդիմությանը ,որ Լեվոնի կինը հրեա է եվ դա շատ վատ է ,եվ այլ "մազալու" բաներ :Այդ կարգի մտածողները չեն հասկանում ,որ այդ տեսակետից մենք շատ խոցելի դիրքերում ենք;
ԻՍԿ Ինչ ՞կասեք, եթե հրեական ուժերը մի գեղեցիկ օր Աշխարհով մեկ տարածեն Դրոյի նկարները (Սվաստիկան թեվին) Հիտլերի եվ մյուս նացիստների հետ ձեռքսեղմումների ժամանակ,կամ հրապարակեն տվյալներ Հայկական լեգիոնի մասին, որը կռվում էր Հիտլերյան Գերմանիայի կողմից:Այդ ժամանակ ինչ՞եք ասելու:
Արդեն գիտեմ ,որ ասելու եք "Մենք ըսենց ..չենք խաղում,դաղալություն եք անում" - Ռոբերտ գրել է:
- Մովսես Խորենացի
Ես Գլուխ եմ խոնարհում այս Մեծ հրեայի առջեվ,Արդեն քանի ամիս է ,որ որոշ "հետազոտողներ " հայտնաբերել են ,որ "Հրեա մասոնական",
Սիոնիստական, մի խոսքով "Ջհուդական"
Միջազգային ուժերը հարձակման են անցել Հայաստանում,ֆինանսավորում եվ ուղղորդում են ընդդիմությանը ,որ Լեվոնի կինը հրեա է եվ դա շատ վատ է ,եվ այլ "մազալու" բաներ :Այդ կարգի մտածողները չեն հասկանում ,որ այդ տեսակետից մենք շատ խոցելի դիրքերում ենք;
ԻՍԿ Ինչ ՞կասեք, եթե հրեական ուժերը մի գեղեցիկ օր Աշխարհով մեկ տարածեն Դրոյի նկարները (Սվաստիկան թեվին) Հիտլերի եվ մյուս նացիստների հետ ձեռքսեղմումների ժամանակ,կամ հրապարակեն տվյալներ Հայկական լեգիոնի մասին, որը կռվում էր Հիտլերյան Գերմանիայի կողմից:Այդ ժամանակ ինչ՞եք ասելու:
Արդեն գիտեմ ,որ ասելու եք "Մենք ըսենց ..չենք խաղում,դաղալություն եք անում"
Պարոն Մովսես,(բայց ոչ թե Խորենացի), այ թե ինչ կասեմ ես ձեզ:
ռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռռ
Դուք շատ անհաջող օրինակ բերեցիք, կապված Դրոի անվան հետ: Այդ լեգիոնը ունեցել է ընդհամենը 20-25 հազար զինվոր, որոնց մեծ մասը ծառայել է(չի կռվել)օժանդակ զորքերում, շատերը վաշտերով եվ գումարտակներով անցել են սովետական զորքերի կողմը:
Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմում Հիտլերի զորքերում կռվել են 150 000 ազգությամբ հրեա զինվորներ, սպաներ, գեներալներ, ֆելդմարշալ,եվ վերջապես Obergruppenfuhrer Reinhard Heidrich:
Իսկ հիմա ձեզ առաջարկում եմ կարդալ մի հոդված հրեաների մասնացության մասին հիտլերյան զորքերի մեջ:
Ահա այդ հոդվածը,Բրայան Մարկ Ռիգգի «Հիտլերի հրեա զինվորները» գրքից՝
http://gazeta.rjews.net/briman1.shtml
Գրքի հեղինակն է ծագումով հրեա Բրայան Մարկ Ռիգգը, որը կամավոր ծառայել է Իսրայելի պաշտպանության բանակում եվ ԱՄՆ-ի ծովային հետեվակում, որից հետո հետաքրքրվել է , թե ինչո՞ւ է իր նախնիներից մեկը ծառայել վերմախտում(հիտլէրյան բանակում), իսկ մյուսը զոհվել է Օսվենցիմի համակենտրոնացման ճամբարում:Մնացածի հետ կծանոթանաք հոդվածից:
Պարոն, սա չի նշանակում, որ հրեաները վատն են, չեն կռվել ֆաշիզմի դեմ: Եթե վերցնենք տոկոսային հարաբերությամբ, Սովետական Միության Հերոսների քանակով, Սովետական Միության ժողովուրդների մեջ,հրեաները գրավում են երրորդ-չորրորդ տեղերը:Իսկ դուք մի Դրոյով, ուզում եք անպատվել մի ամբողջ ազգ: - Մովսես Խորենացի
- Ռոբերտ գրել է:
- Ռոբերտ
Ամոթ քեզ, թուրք ֆայթոնչու տակը պառկած պոռնիկ:Այդ քո կեղտոտությունը կարող էիր գրել անձամբ նրան: Թքեմ քո երեսին:
Շատ կներեք, իմ այս խոսքերը հասցեագրված են «Թող քար գցի»-ին (կա այդպիսի մի ՊՐՈՎՈԿԱՏՈՐ), այլ ոչ թե հոդվածի հեղինակին: - Ռոբերտ
38 օր առաջ | 
ՀՐԿԻԶՎԱԾ ՇՈՒՇԻ (1920) ՔԱՂԱՔԻ ԹԵՄԱՆ ՕՍԻՊ ՄԱՆԴԵԼՇՏԱՄԻ ՊՈԵԶԻԱՅՈՒՄ
ԱՐՏԵՄ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ, Բանասիրական գիտ. դոկտոր 4Օսիպ Մանդելշտամը 20-րդ դարի ռուսական եւ համաշխարհային պոեզիայի դասական դեմքերից է, ինքնատիպ բանաստեղծ, արձակագիր, էսսեիստ: Նրա պոեզիայի մեծագույն արժանիքը համարձակ դիմադրությունն է այն մութ ու բռնակալ ...ՄԵՐ ՄՈՆԻՏՈՐԻՆԳԻ ՏՎՅԱԼՆԵՐԸ ՄԻ ՔԻՉ ՍԱՐՍԱՓԵՑՆՈՂ ԵՆ
ԱՐԹՈՒՐ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ
Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության պետական (ՏՄՊՊ) հանձնաժողովը երեկ կազմակերպել էր քննարկում-խորհրդակցություն՝ ցորենի եւ ալյուրի շուկաներում գործող տնտեսավարողներից ընդամենը երեքի մասնակցությամբ
...ՏԵՍՏԱՅԻՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԸ ԴԻՄՈՐԴԻՆ ՍՏԻՊՈՒՄ Է ԿԱՐԴԱԼ
ԱՆԱՀԻՏ ԵՍԱՅԱՆ
Երեկ երկրորդ օրն էր, որ դիմորդները հայ գրականություն էին հանձնում
Առարկայական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ ՍԵՐԺ ՍՐԱՊԻՈՆՅԱՆԸ (ԵՊՀ) առանձնապես գոհ չէր առաջին օրվա արդյունքներից. «Նախորդ տարիների քննություններից ...ԻՆՉՊԵՍ ՔԱՅՔԱՅՎԵՑ ԷՆԵՐԳԵՏԻԿ ՀԱՄԱԿԱՐԳԸ ՏԵՐ-ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ ՕՐՈՔ
Ս.ԲԵԳԼԱՐՅԱՆ 11
Սկիզբը՝ նախորդիվ
«Հայոց Աշխարհ»-ը շարունակում է անդրադառնալ Ռոբերտ Քոչարյանի նախագահության 10 տարիների վերաբերյալ Տեր-Պետրոսյանի այն հայտարարությանը, թե իբր.
-Չնչին պարտքի դիմաց իր նախաձեռնությամբ ...«ՄԻԱՍՆԱԿԱՆ ՋԱՎԱԽՔԸ» ՄԵՂԱԴՐՈՒՄ Է ՎՐԱՑԱԿԱՆ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՆ
ՆԱԻՐԱ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
Ախալքալաքի ոստիկանապետի տան մոտ հուլիսի 17-ին տեղի ունեցած պայթյունից հետո «Միասնական Ջավախք» ժողովրդավարական դաշինքի անդամներին բերման ենթարկելու, նրանց հարազատների տներում խուզարկություններ սկսելու ...ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ԵՎ ԼԵՎՈՆԱԿԱՆՆԵՐԻ ՆԱԽԱՁԵՌՆՈՒԹՅՈՒՆԸ
Ս.ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ 7
Ինչպես հայտնի է, Տեր-Պետրոսյանի կողմնակիցները հուլիսի 14-ից նախաձեռնել են ստորագրահավաք՝ Ռոբերտ Քոչարյանին Հաագայի միջազգային քրեական դատարան հանձնելու կարգախոսով։
Չենք կարծում, թե «համաժողովրդական շարժման» ...ԻՆՉՊԵՍ ՎԵՐԱԾԵԼ ԱՐՇԻՊԵԼԱԳԸ ՄԱՅՐՑԱՄԱՔԻ
ԿԱՐԵՆ ՆԱՀԱՊԵՏՅԱՆ 1
Դատելով այս 100 օրվա ընթացքում նոր իշխանության կողմից հնչեցրած հայտարարություններից ու ներկայացված ծրագրերից, խնդիր է դրված առաջին հերթին բարձրացնել բնակչության կենսամակարդակը։ Արդյունքում երկրում պետք ...ԱՌԱՅԺՄ՝ ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ ՄԻՋԻՆ ԽՈՒՄԲ
ԱՐՄԵՆ ՄՈՎՍԻՍՅԱՆ
Որո՞նք են միջին խավի, որ մեզանում եթե անգամ գոյություն ունի, ապա բավական սպեցիֆիկ տարբերակներով, ստորին եւ վերին սահմանները։ Եւ եթե հայրենի միջին խավի ձեւավորումն այնուամենայնիվ ընթանում է, ապա ինչպիսի՞ն ...ԵՂԵԼ Է ՀՍՏԱԿ ԴԵՐԱԲԱՇԽՈՒՄ
ԼԻԼԻԹ ՊՈՂՈՍՅԱՆ 14
Անկարգությունները ղեկավարվել են մեկ կենտրոնից
Մարտի 1-2-ի իրադարձություններն ուսումնասիրող ԱԺ ժամանակավոր հանձնաժողովի երեկվա նիստին հրավիրված էր գլխավոր դատախազության հատուկ քննչական ծառայության հատկապես ...ԱԶԱՏԱԳՐԱԿԱՆ ՊԱՅՔԱՐԻ ՀԻԹԸ
ԳԱԳԻԿ ՄԿՐՏՉՅԱՆ 3
Կամ՝ ինչպես է դա կոչվում իրականում
Մեծն Ռոզելֆերդը համարում էր, որ բոլոր գիտությունները բաժանվում են ֆիզիկայի ու դրոշմանիշեր հավաքելուն։ Հայրենի նեոբոլշեւիկները համոզված են, որ քաղաքական ողջ գործունեությունը ...«ՌՈՒԲԵԺ-2008»
Նախագահ Սերժ Սարգսյանը երեկ ընդունեց Ռուսաստանի Դաշնության Անվտանգության խորհրդի քարտուղարի տեղակալ Յուրի Բալուեւսկուն: Նա Հայաստանում է «Ռուբեժ-2008» հրամանատարաշտաբային զորավարժությունների առաջին փուլին ...ԵՎՍ 50 ՄԻԼԻՈՆ ԴՈԼԱՐ
4Նախագահ Սերժ Սարգսյանի՝ «Բազե» համահայկական երիտասարդական հավաքում աշխարհասփյուռ հայությանը դիմած ուղերձին արձագանքել է ամերիկահայ գործարար, «Մեթլպրինս» ընկերության գործադիր տնօրեն Սերոբ Տեր-Պողոսյանը: ...ՑՆԴԱԾ ՄՈԼԼԱՆ
3Կովկասի մահմեդականների հոգեւոր վարչության առաջնորդ հաջի Ալլահշուքյուր Փաշազադեն խիստ «մեղադրանքներ» եւ վիրավորանքներ է ուղղել հայերի հասցեին: Երեկ Բաքվում Լոս Անջելեսի կրոնական հանդուրժողականության կենտրոնի ...ԿԵՂԾ ՏԵՂԵԿԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ
Գլխավոր դատախազության մամուլի ծառայությունԶԼՄ-ների տարածած տեղեկատվության համաձայն՝ մեղադրյալ Գուրգեն Եղիազարյանը երեկ տեղի ունեցած մամուլի ասուլիսի ժամանակ հայտարարել է, թե «ոզնիներ» պատվիրելու մեջ մեղադրվող Վրեժ Նիկոլյանը գլխավոր դատախազ Աղվան ...ՀԱՊԿ ՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՊԱՏՐԱՍՏ ԵՆ ԱՊԱՀՈՎԵԼ ԻՐԵՆՑ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆԸ
ԳԵՎՈՐԳ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ
Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության (ՀԱՊԿ) շրջանակներում երեկ Հայաստանում մեկնարկեցին «Ռուբեժ-2008» համատեղ հրամանատարաշտաբային քառափուլ զորավարժությունները։ Շտաբային համագործակցության ...ՀԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆՆԵՐԻ «ԳՐԱՆԴԻՈԶՆԻ» ԾՐԱԳՐԵՐԸ
ԿԻՄԱ ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ 2
Փողոցային պայքարի անհեռանկար մարտավարության իրականացմանը զուգընթաց, վերջին օրերին նաեւ ինչ-ինչ փոփոխություններ են նշմարվում հեղափոխականների վարքագծում։ Տղերքը «սթափվում» են։ Տեր-Պետրոսյանի գլխավորած «համաժողովրդական» ...ՁԵՐԲԱԿԱԼՎԵԼ Է
1Հուլիսի 21-ին ԱԱԾ մարմինների կողմից ձերբակալվել է ԱԱԾ սահմանապահ զորքերի «Զվարթնոց» հսկիչ-անցագրային կետի ավագ հսկիչ, ենթասպա Վահե Հենրիկի Մուսայելյանը, որը չարաշահելով պաշտոնեական դիրքը, Վիեննա-Երեւան ...ԲՌՆԵՑԻՆ
Աշտարակի բաժնի ՊՊԾ ջոկի մի ոստիկան դիմել է ոստիկանության ԿՀԴՊ գլխավոր վարչություն եւ հայտնել, որ Աշտարակի բժշկական կենտրոնի պոլիկլինիկայի բժիշկները կաշառք են պահանջել: Հուլիսի 21-ին 15 հազար դրամ կաշառք ...ՄՏԵԼ Է ՄԵՏՐՈ
17-ամյա Սարգիս Թ.-ն, ոչ սթափ վիճակում վարելով «Օպել-Վեկտրա» մակնիշի ավտոմեքենան, «Զորավար Անդրանիկ» կայարանի դիմաց բախվել է կայարանի բետոնե միջնապատին, իջել աստիճաններով եւ մուտք գործել «Զորավար Անդրանիկ» ...ՀԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ՌԱԶՄԱԿԱՆ ԼՈՒԾՈՒՄ ՉՈՒՆԻ
Ղարաբաղյան հակամարտությունը ռազմական լուծում չունի, ասված է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հայտարարության մեջ, որը երեկ զետեղվել է ԵԱՀԿ-ի պաշտոնական կայքում:
Հայտարարության մեջ նշվում է, որ ԵԱՀԿ ...ԱՄՆ-Ը ՀՈՒՅՍ ՈՒՆԻ
Գյուլը կօգտվի՞ ոսկյա հնարավորությունից «Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանը, Երեւան հրավիրելով Թուրքիայի նախագահ Աբդուլլահ Գյուլին, խիզախ քայլ է կատարել»,-հայտարարել է ԱՄՆ փոխպետքարտուղարի օգնական Մեթյու ...ԱՐՏԱԿԱՐԳ ՕԳՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԿԼԻՆԻ ԱՆՄԻՋԱԿԱՆՈՐԵՆ
Ադրբեջանի ռազմատենչ հայտարարություններին անդրադառնալով՝ ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղար ՆԻԿՈԼԱՅ ԲՈՐԴՅՈՒԺԱՆ երեկ շեշտեց, որ Հավաքական անվտանգության պայմանագիրը ՀԱՊԿ անդամ որեւէ երկրի նկատմամբ սանձազերծած ագրեսիան ...ԲՈԼՈՐԸ ՉԷ, ՈՐ ԸՆԴՈՒՆՈՒՄ ԵՆ
ՌԴ անվտանգության խորհրդի քարտուղարի տեղակալ, բանակի գեներալ ՅՈՒՐԻ ԲԱԼՈՒԵՎՍԿԻՆ երեկ բավական կտրուկ արտահայտվեց ԱՄՆ-ի հասցեին. «Մեկ գերտերություն այսօր աշխարհի բոլոր երկրներին թելադրում է իր բանաձեւը՝ երաշխավորված ...ԴՐԱ ՀԱՄԱՐ ԷԼ ԵՐԵՎԱՆԸ ՇՆՉԱՀԵՂՁ Է ԼԻՆՈՒՄ
Այս տարվա առաջին կիսամյակին հանրապետություն է ներկրվել 20 հազար 50 ավտոմեքենա՝ նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ շուրջ 4000-ով ավելի:
Նշված ժամանակահատվածում նվազել է ՌԴ արտադրության ավտոմեքենաների ...ՔՆՆՉԱԿԱՆ ՄԱՐՄԻՆԸ ԱՇԽԱՏՈՒՄ Է
Սեփ.լրտվ.Ըստ գլխավոր դատախազության հատուկ քննչական ծառայության հատկապես կարեւոր գործերով ավագ քննիչ, քննչական խմբի ղեկավար ՎԱՀԱԳՆ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ, իրականությանը, մեղմ ասած, չեն համապատասխանում շահարկումները, թե ...ՀԱՅԻ ԲԱԽՏ
Սեւանա լճում՝ «Ախթամար» լողափից 7-8 մետր հեռավորության վրա, հուլիսի 21-ին ջրահեղձման դեպք է արձանագրվել: Ջրափրկարարները ջրից դուրս են բերել Լոռու մարզի Լեռնահովիտ գյուղի բնակիչ, 1991թ. ծնված Հարություն ...
ԷԺԱՆ ՍՆՆԴԱՄԹԵՐՔԻ ԴԱՐԱՇՐՋԱՆՆ ԱՎԱՐՏՎԵՑ
ԱՐՄԵՆ ՄՈՎՍԻՍՅԱՆՀԵՆՑ ԱՅՍՊԵՍ ԷԼ ԱՊՐՈՒՄ ԵՆՔ ՄԵՐ ՍԻՐԱԾ ՔԱՂԱՔՈՒՄ
ԳՈՒՐԳԵՆ ՍԱՐԳՍՅԱՆԱՍԱ ՈՎՔԵՐ ԵՆ ԱՋԱԿԻՑՆԵՐԴ, ԱՍԵՄ՝ ՈՎ ԵՍ ԴՈՒ
ԼԻԼԻԹ ՊՈՂՈՍՅԱՆ
ԻՆՉՈՒ ԵՐԵՎԱՆ ՎԵՐԱԴԱՐՁԱՎ ԼՅՈՒԴՄԻԼԱ ՏԵՐ-ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ
ՎԱՐԴԱՆ ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ
ՊՈՌՆԻԿ ԱՌՆԵՏՆԵՐԸ
ԳԱԳԻԿ ՄԿՐՏՉՅԱՆԵՂԵԼ Է ՀՍՏԱԿ ԴԵՐԱԲԱՇԽՈՒՄ
ԼԻԼԻԹ ՊՈՂՈՍՅԱՆՀԵՂԱՓՈԽՈՒԹՅԱՆ ՎՃԱՐՎՈՂ «ԼՈԿՈՄՈՏԻՎՆԵՐԸ»
ՎՐԵԺ ԱՀԱՐՈՆՅԱՆԻՆՉՊԵՍ ՔԱՅՔԱՅՎԵՑ ԷՆԵՐԳԵՏԻԿ ՀԱՄԱԿԱՐԳԸ ՏԵՐ-ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ ՕՐՈՔ
Ս.ԲԵԳԼԱՐՅԱՆԻՆՔՆԱՍՏՈՐԱԳՐԱՀԱՎԱՔ
ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ԵՎ ԼԵՎՈՆԱԿԱՆՆԵՐԻ ՆԱԽԱՁԵՌՆՈՒԹՅՈՒՆԸ
Ս.ՄԱՐԳԱՐՅԱՆԱԳՐԵՍԻՎ ԿՈՒՐՏԻԶԱՆՈՒՀԻՆԵՐԸ
ԳԱԳԻԿ ՄԿՐՏՉՅԱՆ«ԱԼՈՅԻՆ» ԲՌՆԵՑԻՆ
ՇԱՀՆԱԶԱՐՅԱՆԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ՊԵՏՔ Է ՔՐԵԱԿԱՆ ԳՈՐԾ ՀԱՐՈՒՑՎԻ
Ա.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ
- 535 Հուստինիանոս կայսեր Էդիկտը հայոց ժառանգական իրավունքի մասին:
- 1828 Ռուսական զորքերը գրավում են Ախալքալաքը:
- 1908 Երիտթուրքերի հեղաշրջումը Թուրքիայում, սահմանադրության վերականգնումը:
- 1993 ԼՂՀ պաշտպանության բանակը դուրս շպրտեց թշնամուն Աղդամ քաղաքից:
- 1993 Արցախում բնակվող հայ բնակչության դեմ երկար ժամանակ շարունակվող հրետանային ռմբակոծություններից պաշտպանվելու համար Արցախի ուժերը ստեղծեցին (ավարտեցին 1993 09 04) Աղդամի, Ջիբրայիլի և Հորադիզի պաշտպանական գոտիները:
ԼՈՒՐԵՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆ
ՕՆԼԱՅՆ ԼՈՒՐԵՐ
ԻՆՖՈՐՄԱՑԻԱ
ԻՄ ԱՐՄԹԱՈՒՆ
Ինչպե՞ս թողնել ծխելը
Ինչպե՞ս գրել Հայերեն Windows XP միջավայրում
Սույն կայքում հրատարակված նյութերը վերցված են բաց աղբյուրներից և պաշտպանված են հեղինակային իրավունքիով։ Արգելված է սույն կայքում հրատարակված նյութերի վերարտադրումը առանց իրական հեղինակի գրավոր թույլտվության։ Եթե ցանկանում եք հանել Ձեզ պատկանող նյութը, ապա ուղարկեք մեզ, պատկանելությունը վկայող փաստեր և տվյալ նութը անմիջապես կհանվի։ Բոլոր նյութերը հրատարակված են միայն ինֆորմացիոն նպատակով և մենք պատասխանատու չենք դրանց հավաստիության համար։