ՀԱՅԱՍՏԱՆ-ՍՓՅՈՒՌՔ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՎԵՐԱՆԱՅՈՒՄԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԵՎ ՀԱՅՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ԱՄՐԱՊՆԴՄԱՆ ՌԱԶՄԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՏԵՍԱՆԿՅՈՒՆԻՑ
Արդեն ակնհայտ է դառնում, որ օրեցօր ավելի մեծ չափեր են ընդունում Ադրբեջանի սպառնալիքները Հայաստանին: Մոլորություն կլիներ Ադրբեջանի պրեզիդենտ Իլհամ Ալիեւի եւ նրան պաշտպանող ադրբեջանական քաղաքական եւ զինվորական էլիտայի ռազմաշունչ հայտարարությունները ղարաբաղյան խնդիրը ռազմական ուղիով` պատերազմի միջոցով լուծելու վերաբերյալ, փորձել բացատրել բացառապես ներքին սպառման պահանջներով: Կարծում ենք, որ Ադրբեջանում դրա դարն արդեն անցել է, մանավանդ Ադրբեջանի կողմից Հայաստանին հասցեագրված սպառնալիքներն ավելի ու ավելի նյութականացվում եւ առարկայական բնույթ են ստանում:
Այդ մասին են վկայում հետեւյալ փաստերն ու հանգամանքները.
Ադրբեջանի ֆինանսաբյուջետային հատկացումներն այսօր կազմում են մոտ 1 մլրդ ԱՄՆ դոլար, որը հավասար է Հայաստանի 2007թ. ամբողջ պետական բյուջեին եւ նշանակալիորեն գերազանցում է նրա ռազմական բյուջեն (ամերիկյան Stratfor վերլուծական կենտրոնի տվյալներով ): Դա փոքր գումար չէ մի այնպիսի ոչ մեծ պետության ռազմական ծախսերը հոգալու համար, ինչպիսին Ադրբեջանն է: Հարկ է նկատի ունենալ, որ դրանք հրապարակավ ցույց տրվող ֆինանսական հատկացումներ են եւ չպետք է բացառել նաեւ այսպես կոչված գաղտնի կամ թաքնված հատկացումները: Մյուս կողմից պետք է նկատի առնել, որ Ադրբեջանի պետական բյուջեով կատարվող ռազմական հատկացումները տարեցտարի մեծանալու միտում ունեն եւ 1 մլրդ ԱՄՆ դոլարը բնավ էլ վերջին սահմանագիծը չէ: Իսկ նավթից ստացվող եկամուտները Ադրբեջանին արդեն այսօր իրավունք են տալիս իրականացնելու այդ հնարավորությունը` առանց որեւէ լարվածության: Stratfor վերլուծական կենտրոնի տվյալներով Ադրբեջանը սկսել է քայլեր կատարել իր պաշտպանական բյուջեն հնգապատկելու եւ մինչեւ 5 մլրդ դոլարի հասցնելու համար:
Ադրբեջանի ղեկավարությունը մեծ հետեւողականությամբ կիրառում է ադրբեջանական բանակը արդիական զենքով վերազինելու քաղաքականություն: Բանակի համար Ադրբեջանը տարբեր աղբյուրներից, զանազան երկրներից գնում է մեծաքանակ արդիական առաջնակարգ զենք: Եվ որպեսզի իրեն կաշկանդված չզգա այդ հարցում եւ թույլ չտա որեւէ սահմանափակում ու օտարերկրյա տարբեր հանձնաժողովների վերահսկողություն կամ միջամտություն, Ադրբեջանը վերջերս պաշտոնապես հայտարարեց Եվրոպայում զենքի սովորական տեսակների վերաբերյալ պայմանագրից միակողմանիորեն դուրս գալու իր մտադրության մասին, որը նրան գործողությունների լայն ազատություն կտա իր բանակը վերազինելու հարցում:
Ադրբեջանն իր թիկունքում ունի մի այնպիսի հուսալի եւ հավատարիմ դաշնակից, ինչպիսին Թուրքիան է: Թուրքիան առաջնակարգ դեր է խաղում ադրբեջանական երբեմնի թույլ, անկազմակերպ եւ թափթփված բանակը ժամանակակից բանակի վերածելու խնդրում: Դա իրականացվում է առաջին հերթին սպայական համապատասխան կորպուս ստեղծելու միջոցով: Թուրքիայի ռազմական դպրոցներն իրենց դռները լայնորեն բացել են ադրբեջանական կիսագրագետ ասկյարների առջեւ` նրանցից ժամանակակից գրագետ սպա ստեղծելու համար: Եվ նրանք վերադառնալով Ադրբեջան արդեն գրավում են համապատասխան զինվորական պաշտոններ բանակում: Սխալ կլիներ այդ հանգամանքը հաշվի չառնել կամ թերագնահատել, որովհետեւ նոր պատերազմի դեպքում հայկական բանակն ամենայն հավանականությամբ իր դեմ կունենա նոր եւ ավելի պատրաստված ադրբեջանական բանակ:
Թուրքիան Ադրբեջանի համար համապատասխան սպայական կորպուս պատրաստելու հետ մեկտեղ, մեծ դեր է խաղում նաեւ ադրբեջանական բանակը նոր զենքով համալրելու եւ, որ ամենագլխավորն է, մեծապես օգնում է, որ ադրբեջանցի զինվորը կարողանա տիրապետել այդ զենքին: Իսկ դա կարող է բոլորովին նոր որակ հաղորդել ադրբեջանական զինված ուժերին:
Թուրքիան Ադրբեջանի համար քաղաքական ամպհովանի լինելու հետ մեկտեղ, պատերազմի դեպքում կարող է կատարել եւս մեկ ֆունկցիա: Կարծում ենք, որ Ադրբեջանի կողմից պատերազմ սանձազերծելու դեպքում չպետք է բացառել Թուրքիայի անմիջական մասնակցության հնարավորությունը պատերազմին` Հայաստան ուղղակի ներխուժման ձեւով: Ժամանակակից միջազգային հարաբերություններում տիրապետող բարոյական, ավելի ճիշտ` անբարոյական նորմերի ու սկզբունքների տիրապետության պայմաններում նման արագագնա ռազմական գործողություն միանգամայն հնարավոր է: Աշխարհը կդիտի այդ բոլորը, մի քանի նոտա կուղարկվի, կարվեն զանազան դատապարտող հայտարարություններ, կընդունվեն բանաձեւեր եւ վերջ: Այդ տեսակետի եւ տարբերակի հաստատումն են թուրքական սպառնալիքները Իրաքին` ագրեսիա իրագործել այնտեղ ապաստան գտած քրդական բանվորական կուսակցության մարտիկների դեմ: Այդ նպատակով Թուրքիան Իրաքի սահմանների մոտ կենտրոնացրել է ստվարաքանակ զինված ուժեր` ժամանակակից համապատասխան ռազմական տեխնիկայով հանդերձ, պատրաստ ներխուժելու Իրաք, որին ըմբռնումով է մոտենում ԱՄՆ-ը: Եվ, իրոք, թուրքական ռազմական ուժերը 2007թ. դեկտեմբերի 1-ին ներխուժեցին Հյուսիսային Իրաք եւ ռազմական գործողություններ սկսեցին քրդական բանվորական կուսակցության մարտիկների դեմ: Ինչպես պաշտոնապես հայտարարել է թուրքական կառավարությունը, Թուրքիան իր ռազմական ուժերի ներխուժումը սուվերեն Իրաքի տարածք համարում է քրդերի դեմ ուղղված ռազմական գործողությունների իր ծրագրի էական մասը: Իսկ աշխարհն ըստ էության լռելյայն հանդուրժում է թուրքական ագրեսիան ընդդեմ ՄԱԿ-ի անդամ, անկախ Իրաքի պետության դեմ: Եվ ոգեւորված դրանից, Թուրքիան 2008թ. փետրվար-մարտ ամիսներին կրկին իր զորքերը մտցրեց Իրաք` ծավալելով իսկական ռազմական գործողություններ քրդերի դեմ: Ընդ որում հարկ է նկատել, որ սա Սադդամ Հուսեյնի Իրաքը չէ, այլ այն Իրաքը, որտեղ ԱՄՆ-ի օգնությամբ հաստատվել է բոլորովին նոր վարչակարգ:
Երբ այս տեսանկյունից ենք մոտենում խնդրին, ապա տեսնում ենք, որ որոշ իմաստով եւ որոշ հարցերում Հայաստանը գտնվում է համեմատաբար անբարենպաստ վիճակում:
Մասնավորապես նկատի պետք է առնել հետեւյալ հանգամանքները.
Առաջին՝ Հայաստանի ռազմական բյուջեն զիջում է ադրբեջանականին: Իսկ դա նշանակում է, որ սպառազինությունների մրցավազքում հայկական բանակը հարատեւորեն արդիական զենքի տեսակներով զինելու եւ վերազինելու հարցում Հայաստանը կարող է ունենալ լուրջ պրոբլեմներ:
Երկրորդ՝ Հայաստանի համար անբարենպաստ իրավիճակ է ստեղծվում հայկական բանակը համալրելու հարցում, որն արդյունք է հիմնականում երկու գործոնի: Առաջին` շարունակվող, թեեւ ավելի դանդաղ տեմպերով, արտագաղթը, եւ, երկրորդ` ծնելիության անկումն ու մահացության համեմատաբար բարձր տոկոսը:
Երրորդ՝ Հայաստանը, ի տարբերություն Ադրբեջանի, իր թիկունքում չունի կանգնած մի այնպիսի երկիր, որը հուսալի հենարան եւ դաշնակից լիներ, ինչպես Թուրքիան Ադրբեջանի համար է: Այս տեսանկյունից արդարացված չէր լինի գերագնահատել Ռուսաստանի եւ ՀԱՊԿ-ի նշանակությունը, առավել եւս նրանց պատրաստակամությունն ու վճռականությունը պաշտպան կանգնել Հայաստանին` Թուրքիայի լիակատար աջակցությունը վայելող Ադրբեջանի կողմից Հայաստանի դեմ պատերազմ սկսելու պարագայում: Նրանց հուսալիությունը՝ որպես ռազմավարական դաշնակից, խիստ կասկածելի է:
Համոզված ենք, որ այդ բոլորը քաջ հայտնի է նաեւ Բաքվին, որտեղ կատարվում է համապատասխան վերլուծական աշխատանք: Ամենայն հավանականությամբ հենց այդ վերլուծության հիման վրա ադրբեջանական ղեկավարությունը հաստատ համոզված է, որ ժամանակն աշխատում է Ադրբեջանի օգտին, եւ ելնելով դրանից Ադրբեջանը սպառազինվելու հետ միասին վարում է նաեւ կոնֆլիկտի լուծումը ձգձգելու քաղաքականություն` այն հույսով, որ դա ուժասպառ կանի Հայաստանին:
Չորրորդ` Հայաստանը պետք է ելնի այն իրողությունից, որ ապագա պատերազմի ժամանակ մենք գործ ենք ունենալու այլ տիպի ադրբեջանական բանակի հետ եւ ամեն բան չէ, որ կընթանա նախկին սցենարով, ինչպես 1990-1994 թթ. պատերազմի ժամանակ:
Ահա այսպիսի պայմաններում Հայաստանի համար սուր բնույթ է ընդունում եւ կենսական անհրաժեշտություն դառնում հավելյալ ֆինանսական, նյութական եւ մարդկային ռեսուրսներ գտնելու հարցը: Դրա լուծման համար Հայաստանի հնարավորություններն այնքան էլ մեծ չեն եւ իրականում նրա ընտրությունը խիստ սահմանափակ է:
Այդ ոչ դյուրին խնդիրը լուծելու գործում իր որոշակի դերակատարումը կարող է ունենալ հայ սփյուռքը, եթե մշակվի համապատասխան իրատեսական քաղաքականություն եւ ձեռնարկվեն երկուստեք վճռական քայլեր հայության գոյության համար կենսականորեն անհրաժեշտ եւ իրատեսական ծրագրեր մշակելու ուղղությամբ:
Սակայն նախքան այդ հարցը լուսաբանելն անհրաժեշտ ենք համարում անդրադառնալ այն հարցին, թե սփյուռքն ընդհանրապես ի վիճակի՞ է լուծել նման բարդ խնդիրներ: Դրան դրական պատասխան է տալիս հրեական սփյուռքը, որի պատմական փորձը կարելի է համարել դասական: Կարծում ենք, որ հրեական փորձի համեմատական` կոմպարատիվ, ուսումնասիրությունը, որոշ վերապահումներով, կարող է օգտակար լինել նաեւ հայ սփյուռքի` որպես գործոնի կարողություններն օգտագործելու համար` հայության ազգային անվտանգության ապահովման տեսանկյունից:
Հրեական սփյուռքը որպես կառույց սկսել է ձեւավորվել XVIII վերջերին-XIX դարի սկզբներին, երբ 1789 թ. ֆրանսիական հեղափոխության ազատական եւ ժողովրդավարական գաղափարները հաղթանակեցին ու տարածում գտան ոչ միան Ֆրանսիայում, այլեւ եվրոպական մի շարք երկրներում: Դա հնարավորություն տվեց վերացնելու հրեաների նկատմամբ կիրառվող բազմաթիվ սահմանափակումները եւ ավելի բարենպաստ պայմաններ ստեղծեց նրանց քաղաքական, տնտեսական եւ մշակութային գործունեության համար: Տեղի ունեցավ հրեաների ազգային ինքնագիտակցության արթնացման, կազմավորման եւ զարգացման աննախադեպ թռիչք: XIX դարի երկրորդ կեսին հրեական առանձին, ցաքուցրիվ համայնքներն արդեն սերտ կապերի մեջ էին միմյանց հետ եւ կարելի է խոսել հրեական սփյուռքի ձեւավորման մասին, որի կենտրոնը գտնվում էր Եվրոպայում: Նրանց միջեւ կապերն այն աստիճան էին ամրապնդվել, որ հրեաների առջեւ արդեն ծառացել էր մեկ համահրեական կենտրոն, կառույց ստեղծելու հարցը: Մեկ միասնական համահրեական կազմակերպություն ստեղծելու գաղափարը եւ նրա իրագործումը կարելի է համարել հրեաների շարժման առաջին խոշոր պատմական նվաճումը:
Համահրեական կազմակերպության ստեղծման խնդիրը հրեաները, չնայած տարաձայնություններին եւ նրանց շարքերում գոյություն ունեցող տարբեր հոսանքների, լուծեցին փայլուն կերպով, հասկանալով, որ նրանց ուժը միասնության եւ համախմբված լինելու մեջ է: 1897թ. Բազելում հավաքված հրեական առանձին կենտրոնների ներկայացուցիչների կոնգրեսը հռչակեց Սիոնիզմի համաշխարհային կազմակերպության (ՍՀԿ) ստեղծումը, որի ակունքների մոտ կանգնած էր հրեա լրագրող Թեոդոր Հերցլը: Նրա հեղինակած Հրեական պետությունը դարձավ սիոնիստական շարժման Բիբլիան, որը հաջորդ տասնամյակների ընթացքում ուղենիշ դարձավ աշխարհի բոլոր հրեաների համար:
ՍՀԿ-ն կուռ կառույց էր, ուներ իր գերագույն մարմինները, քաղաքական, տնտեսական, ֆինանսական, քարոզչական, ապա նաեւ ռազմական, այդ թվում եւ ահաբեկչական բաժինները, տեղական բաժանմունքները եւ այլն:
Հրեական սփյուռքի կազմավորումը եւ ՍՀԿ-ի ստեղծումը նախորդել է հրեական պետության ստեղծմանը: Դա հանդիսանում է հրեական սփյուռքի կարեւոր առանձնահատկություններից մեկը: Ուստի հրեական սփյուռքի եւ ՍՀԿ-ի գլխավոր խնդիրը դարձավ հրեական պետության ստեղծումը եւ այնտեղ հրեաներին հավաքելը, որը նույնպես մեծ հաջողությամբ իրագործվեց: Նրանց հավաքավայր ընտրվեց Պաղեստինը: ՍՀԿ-ի գլխավորությամբ հրեական սփյուռքը կարողացավ իրագործել «Հող չունեցող ժողովրդին տալ հող` առանց ժողովրդի» ծրագիրը: Դա նշանակում էր հրեաներին, որոնք հող կամ տարածք չունեին, տալ հող (տարածք)` նրանում բնակվող պաղեստինցի արաբներին դուրս մղելով իրենց երկրից: Հրեական սփյուռքը եւ նրա ղեկավարող մարմինը ՍՀԿ-ն մոտ 50 տարվա ընթացքում կարողացան հասնել իրենց նպատակին եւ 1948թ. մայիսի 15-ին հռչակվեց Իսրայել պետությունը: Դրանով ավարտվեց հրեական սփյուռքի պատմական առաքելության առաջին փուլը:
Իսրայել պետության հռչակումից հետո հրեական սփյուռքը, սակայն, ձեռքերը չլվաց եւ չքաշվեց մի կողմ եւ չվերածվեց կողմնակի դիտորդի, որը նայում էր, թե ինչպես է Իսրայելը միայնակ մաքառում իր գոյության համար: Ընդհակառակը, դրան հաջորդեց հրեական սփյուռքի պատմական առաքելության երկրորդ փուլը, որի հիմնական նպատակն է քաղաքական, ֆինանսական, նյութական եւ ռազմական ամենալայն աջակցությամբ օգնել Իսրայելին պահպանելու իր գոյությունը, հաղթահարել բազմապիսի դժվարություններ, ոտքի կանգնել եւ դառնալ ամուր եւ զարգացած պետություն: Հրեական սփյուռքի այդ առաքելությունը մինչ օրս շարունակվում է:
Ինչպես առաջին փուլում` մինչեւ հրեական պետության ստեղծումը, այնպես էլ երկրորդ փուլում, ՍՀԿ-ի կարեւոր խնդիրն է համարվում զանազան թույլատրելի եւ անթույլատրելի միջոցներով հրեաներին տեղափոխել, հավաքել եւ կենտրոնացնել Իսրայելում: Հրեական սփյուռքը եւ նրա զանազան կազմակերպությունները երբեք չեն խրախուսում հրեաների արտագաղթը Իսրայելից: Ընդհակառակը, ՍՀԿ-ի եւ նրա շուրջը համախմբված հրեական ուժերը իրենց գլխավոր նպատակը շարունակում են համարել կանխել արտագաղթը եւ ավելի լայն թափ հաղորդել Իսրայելում հրեահավաք գործունեությանը:
Իսրայել պետության ստեղծումից հետո փոխվեցին փոխհարաբերությունները Իսրայել պետության եւ ՍՀԿ-ի միջեւ: Եթե մինչեւ Իսրայել պետության ստեղծումը հրեական սփյուռքի ղեկավար մարմինը ՍՀԿ-ն էր, որի որոշումները պարտադիր էին բոլորի, այդ թվում եւ արդեն Պաղեստինում կենտրոնացված հրեաների համար, ապա հրեական պետության ստեղծումից հետո ՍՀԿ-ն այլեւս չի հանդիսանում հրեաների առաջատար եւ գերագույն կառավարող մարմինը: Պետության կազմավորումից հետո նա այլեւս նման դեր չէր կարող կատարել եւ առաջնության դափնին զիջեց պետությանը: Համահրեական կառավարման կենտրոնը տեղափոխվեց Իսրայել: Այդ պահից սկսած վճռական խոսքը պատկանում է իր հողն ունեցող եւ այդ հողի վրա բնակվող ժողովրդին ու նրա շահերն արտահայտող պետությանը:
Դա, իհարկե, չի նշանակում, թե հրեա սփյուռքը կամ ՍՀԿ-ն կորցրել են իրենց դերն ու նշանակությունը եւ այլեւս պետք չեն Իսրայելին: Սխալ կլիներ նման եզրակացության հանգել: Խոսքն այստեղ այն մասին է, որ հրեական սփյուռքն այժմ կատարում է օժանդակ դեր եւ իր գործունեությունը համաձայնեցնում է Իսրայելի ղեկավարության հետ` ելնելով պետականություն ունեցող հրեաների ազգային, քաղաքական, տնտեսական եւ միջազգային շահերից:
Հրեական փորձը ցույց է տալիս, որ սկզբունքորեն հնարավոր է աշխարհի տարբեր երկրներում ցրված, տարբեր պետական կառուցվածք ունեցող երկրներում, տարբեր ռեժիմների պայմաններում եւ տարբեր կրոնական միջավայրերում բնակվող էթնիկական խմբերին, որոնք կազմում են տվյալ սփյուռքը, իրագործել մի այնպիսի բարդ, անգամ անհավանական թվացող խնդիր, ինչպես սեփական պետություն ստեղծելը կամ արդեն գոյություն ունեցող իրենց պետությունը պահպանելը եւ հզորացնելը:
Սակայն յուրաքանչյուր սփյուռք ունի իր յուրահատկությունները, առանձնահատկությունները, սեփական ուրույն խնդիրները, գործելու եղանակները, մեթոդները, ավանդույթները եւ այլն, որոնք անխուսափելիորեն իրենց կնիքն են դնում տվյալ սփյուռքի գործելակերպի եւ դերակատարման վրա:
Դա վերաբերում է նաեւ հայ սփյուռքին:
Հայ եւ հրեա սփյուռքների առաքելության կոմպարատիվ վերլուծությունը ցույց է տալիս թե նմանությունների, եւ թե տարբերությունների առկայությունը նրանց միջեւ: Այդ համեմատությունից պարզ է դառնում հետեւյալը.
Առաջին՝ հայ սփյուռքը` ի տարբերություն հրեականի, երբեք իր առջեւ խնդիր չի դրել ու չէր էլ կարող ստեղծել հայկական պետություն: Նա երբեք չի ունեցել եւ չէր էլ կարող ունենալ հրեաների համար կիրառելի այնպիսի մի նախագիծ, ինչպես «Հող չունեցող ժողովրդին (այսինքն հայերին-Ն. Հ.) տալ հող` առանց ժողովրդի», մի նախագիծ, որը բոլորովին էլ պիտանի չէր հայերի համար: Դա բացատրվում է այն պարզ պատճառով, որ հայերը ազգային, քաղաքական եւ տերիտորիալ առումներով` համեմատած հրեաների հետ, գտնվում էին բացարձակապես տարբեր եւ անհամեմատելի պայմաններում` ուստի եւ հետապնդում էին միանգամայն տարբեր նպատակներ:
Երկրորդ՝ հայերի ճնշող մեծամասնությունը դարեր շարունակ գտնվել է, այսինքն՝ տիրապետել, ապրել, աշխատել, ստեղծագործել եւ բազմացել է իր սեփական հողի վրա, իր սեփական երկրում` Հայաստանում, որը նրա բնօրրանի անվանումն է: Անգամ բաժանված լինելով Արեւելյան եւ Արեւմտյան Հայաստանի ու գտնվելով համապատասխանաբար Ռուսական եւ Օսմանյան կայսրությունների կազմում, միեւնույն է, նա գտնվել է իր սեփական հողի վրա: Իսկ այդ ընթացքում արտասահմանյան որոշ երկրներում գոյություն ունեցած ոչ մեծաթիվ հայկական առանձին համայնքները լոկ կղզյակներ էին, առանձին եւ միմյանցից անջատ գոյություն ունեցող փոքր խմբեր, որի համար նույնպես անիմաստ էր իր առջեւ դնել մի այնպիսի խնդիր, ինչպես հող չունեցող հայերին հող տալն էր, որը միանգամայն հասկանալի էր հրեաների պարագայում, բայց ոչ հայերի:
Այս իրավիճակը հայերի արեւմտյան հատվածի համար իր հիմնական գծերով պահպանվել է ընդհուպ 1915թ. ցեղասպանությունը եւ նրան հաջորդած մի քանի տարիները:
Երրորդ՝ ժամանակակից հայ սփյուռքը ձեւավորվել է 1915-1920թթ., երբ Արեւմտյան Հայաստանը դատարկվեց երիտթուրքական ջարդարարների ցեղասպան քաղաքականության արդյունքում: Նրա բեկորները հաստատվեցին Արաբական Արեւելքում, որտեղից այնուհետեւ տարածվեցին ի սփյուռս աշխարհի:
Ժամանակագրական առումով դա համարյա համընկավ Արեւելյան Հայաստանում հայոց պետականության վերականգնման հետ` ի դեմս Հայաստանի Առաջին Հանրապետության, որը գոյատեւց 1918թ. մայիսից մինչեւ 1920թ. դեկտեմբերը: Հետեւաբար, իր առաջին դողդոջուն քայլերը կատարող հայ սփյուռքը, որին նույնիսկ չի կարելի համարել ձեւավորված սփյուռք, չէր կարող առաջադրել հայկական պետություն ստեղծելու հարցը, քանի որ այդ պետությունն արդեն կար, որը կերտել էր նրա տարածքում բնակվող հայությունը, եւ սփյուռքը` ի տարբերություն հրեական զուգահեռի, նրանում ոչ մի մասնակցություն չի ունեցել:
Դա հայ սփյուռքի տարբերակիչ գծերից մեկն է:
Չորրորդ՝ շնորհիվ այդ հանգամանքի` Հայ-Սփյուռք-Հայոց Պետություն շղթայում հայոց պետությունը հենց սկզբից իր վրա վերցրեց առաջատարի դերակատարումը` ի տարբերություն հրեական սփյուռքի, որին պատկանում է առաջատար դերակատարում հրեական պետության ստեղծման գործում:
Այդ պատճառով էլ Հայոց պետությունն սփյուռքի հետ իր հարաբերություններում ավելի անկախ է եւ կարող է գործել ավելի անկաշկանդ ու ազատ: Դրան նպաստում է նաեւ այն ընդունված տեսակետը, որ իրավունքը հողի վրա ապրողինն է:
Հինգերորդ՝ հայ սփյուռքի ձեւավորումն ընթացել է տանջալից ուղիով: Սկզբնական շրջանում նա առաջին հերթին մտահոգ էր իր գոյությունը եւ ինքնությունը պահպանելու խնդրով: Նրա համար այդ շրջանում մնացած բոլոր հարցերը, այդ թվում եւ Մայր Հայրենիքին օգնելու խնդիրը մղված էր երկրորդական պլան: Եվ դա ոչ թե այն պատճառով, որ նա դա չէր ցանկանում, այլ պարզապես նա դրա հնարավորությունը չուներ: Բայց աստիճանաբար, հաղթահարելով բազում քաղաքական, տնտեսական, լեզվամշակութային խնդիրներ, Հայ սփյուռքը կարողացավ ոտքի կանգնել, շտկել իր մեջքը եւ առօրյա հոգսերից բացի հետաքրքրվել նաեւ համահայկական հարցերով: Այդ փուլը նա անցավ 1920-1945թթ., որին հաջորդեց նրա զարգացման, ամրապնդման, հյուրընկալ երկրներում նրա դիրքերի ամրապնդման փուլը: Նոր հեռանկարներ էին բացվում նաեւ Հայաստան-Սփյուռք հարաբերություններում: Հայ Սփյուռքն ավելի ու ավելի էր իր հայացքն ուղղում դեպի Մայր հայրենիք, որի ամենացայտուն արտահայտությունը եղավ հայերի 1946-1948թթ. զանգվածային ներգաղթը Հայաստան:
Սակայն այդ ներգաղթը չպետք է դիտել բացառապես սփյուռքի գործողության արդյունք: Դա ավելի շատ Խորհրդային Հայաստանի` Հայկական Երկրորդ Հանրապետության պետական գործունեության արդյունք էր, որը նշանակում էր, որ նոր փուլ էին մտնում Հայաստան-Սփյուռք հարաբերությունները: Այդ պահից սկսվում է Մայր հայրենիքի կողմից սփյուռքահայության նկատմամբ հոգատարություն ցուցաբերելու քաղաքականությունը, որն ավելի է ընդգծում Հայաստան-Սփյուռք շղթայում Հայաստանի առաջնայնության հանգամանքը: Սակայն դա հետագայում չունեցավ իր ամբողջական զարգացումը, որն ունի իր դրդապատճառները:
Հայ սփյուռքին այդպես էլ չհաջողվեց` ի տարբերություն հրեական սփյուռքի, վերածվել համախմբված կուռ կառույցի` իր համասփյուռքյան ինստիտուտներով: Նրան չհաջողվեց ստեղծել, ինչպես հրեաներին, իրենց Համահայկական համաշխարհային կազմակերպությունը` ՀՀԿ, որպես սփյուռքը ղեկավարող, նրա աշխատանքները համադրող կառույց` իր քաղաքական, տնտեսական, մշակութային եւ այլ ենթակառույցներով: Սիոնիստական համաշխարհային կազմակերպության եւ նրա թիկունքում կանգնած հրեության ուժը նախ եւ առաջ նրանց կազմակերպվածության եւ նրանց պայքարին համապատասխան համազգային բնույթ հաղորդելու մեջ է: Այդ շարժումից համարյա որեւէ հրեա դուրս չմնաց: Մինչդեռ հայերի պարագայում իրադրությունն այլ կերպ ձեւավորվեց:
Հայ սփյուռքի ներսում, հարկավ, հասկանում են միասնության անհրաժեշտությունը: Այդ մասին քիչ չի գրվել սփյուռքահայ մամուլում եւ քիչ բան չի ասվել սփյուռքահայ զանազան գործիչների կողմից: Այդուհանդերձ, հայ սփյուռքն ընթացավ այլ ուղիով: Սփյուռքում իրենց գործունեությունը ծավալեցին ավանդական քաղաքական կուսակցությունները` Հայ հեղափոխական դաշնակցությունը, Ռամկավար ազատական կուսակցությունը, Հնչակյան սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունը, ապա ասպարեզում հայտնվեցին նաեւ հայ համայնավարները: Նրանցից յուրաքանչյուրը հետապնդում էր իր նեղ կուսակցական շահերն ու նպատակները եւ հենց դրանով իսկ բաժանվածության սկզբունքը ներդնում սփյուռքահայ իրականության մեջ ու խոչընդոտում սփյուռքը մեկը ամբողջական կուռ կառույցի վերածվելուն, թեեւ հայերն իրենց առջեւ ունեին հրեաների օրինակը: Այդ իրավիճակն ըստ էության պահպանվում է մինչեւ օրս:
Սփյուռքի պառակտվածությունն ավելի խորացավ, երբ այդ կուսակցությունները եւ նրանց հարող քաղաքական ուժերը ստեղծեցին իրենց համապատասխան կրթական, դպրոցական, մշակութային, անգամ մարզական մարմինները, որոնց նպատակը նրանցում ներգրավված հայությանը տվյալ կուսակցության ղեկավարման ներքո նվիրվածության ոգով սնելն ու կրթելն էր, որն ինքնաբերաբար հանգեցնում էր հակառակ կուսակցության արժեքների ժխտմանը:
Սփյուռքի միասնականությանը եւ համախմբան գաղափարին ու գործին ծանր հարված հասցրեց Հայ Առաքելական եկեղեցու պառակտումը, որն իրագործվեց 1956թ. ՀՀ Դաշնակցության այն ժամանակվա ղեկավարության անմիջական մասնակցությամբ: Դա իր հերթին եկավ ավելի խորացնելու սփյուռքի պառակտումը:
Վերոնշյալ հանգամանքների բերումով՝
ա) Հայ սփյուռքն իր մեջ ուժ չգտավ վեր կանգնելու կուսակցական, անձնական եւ հատվածային նեղ շահերից,
բ) ստեղծել համասփյուռքյան ամբողջական, համապարփակ եւ հեղինակավոր կազմակերպություն,
գ) զրկվեց իր քաղաքական, տնտեսական եւ ֆինանսական ներուժն ամբողջությամբ դրսեւորելու, իսկ անհրաժեշտության դեպքում այն պաշտպանական-դիմադրողական ուժի վերածելու հնարավորությունից:
Այդ բոլորի արդյունքում Հայաստանը զրկվեց ի դեմս սփյուռքի կազմակերպված, համախմբված եւ զորեղ գործընկերոջից, որը կարող էր զգալիորեն բարելավել ինչպես Հայաստանի, այնպես էլ սփյուռքի միջազգային կարգավիճակը եւ բարձրացնել հայկական քաղաքական եւ ռազմական գործոնի արժեթղթերը միջազգային` հատկապես տարածաշրջանային հարաբերությունների քաղաքական բորսայում:
Այդ նույն պատճառներով չձեւավորվեց Հայ Սփյուռքը ներկայացնող մեկ համահայկական մարմին, որը դառնար Հայաստանի գործընկերը, որի հետ նա կարողանար քննարկել Հայաստանին եւ սփյուռքին, համայն հայությանը հետաքրքրող հարցերը, ընդունել համապատասխան որոշումներ, ապահովել նրանց կենսագործումը, եւ` ի հարկին սփյուռքահայությանը եւ նրա խնդիրները ներկայացնել միջազգային ատյաններում: Այդ ֆունկցիան չեն կարող կատարել ոչ «Հայաստան» հիմնադրամը, եւ ոչ էլ Հայկական բարեգործական ընդհանուր միությունը, քանի որ նրանց խնդիրներն այլ են եւ նրանք բոլորովին այլ նպատակներ են հետապնդում:
Հայաստանի եւ Սփյուռքի միջեւ կապերի ամրապնդման ու նրանց համագործակցության ճանապարհին լուրջ խոչընդոտ հանդիսացան նաեւ սառը պատերազմը եւ նրա պայմաններում առանձնահատուկ նշանակություն ձեռք բերած գաղափարական հակամարտությունը: Սառը պատերազմի հետեւանքով Խորհրդային Միության մաս կազմող Խորհրդային Հայաստանը եւ սփյուռքահայ մի շարք կուսակցություններ, քաղաքական, հասարակական եւ մշակութային կազմակերպություններ հայտնվեցին բարիկադների տարբեր կողմերում: Այդպիսի պայմաններում խոսել Հայաստան-Սփյուռք համակարգված հարաբերությունների, առավել եւս` համագործակցության մասին, կարծում ենք ավելորդ է: Մինչդեռ հրեական սփյուռքի եւ Իսրայել պետության պարագայում սառը պատերազմի դարաշրջանում նման երկփեղկվածություն չառաջացավ, քանի որ նրանք պատկանում են արեւմտյան ճամբարին:
Այս հարցում Հայաստան-հայ սփյուռք շղթան ակնհայտորեն զիջում է Իսրայել-հրեական սփյուռք շղթային:
Երկար ժամանակ կապերը Հայաստանի եւ սփյուռքի միջեւ իրագործվել են գլխավորապես կրթական եւ մշակութային համագործակցության ձեւով, որը թեեւ արժանի է բարձր գնահատականի, սակայն բավարար չի կարելի համարել:
Հայաստանի եւ սփյուռքի միջեւ կապերը զարգանալու եւ ամրապնդվելու մեծ հեռանկարներ ու հնարավորություններ բացվեցին 1991թ. Հայաստանի անկախության նվաճումից հետո: Ստեղծվեցին նոր պայմաններ եւ առաջացան նոր խնդիրներ, որոնք պահանջում են նոր մոտեցումներ: Ահա այստեղ է, որ կարող է օգտակար լինել հրեաների պատմական փորձը` ի մասնավորի հրեական սփյուռքի դերակատարումը Իսրայել պետության ստեղծումից հետո, երբ հրեական սփյուռքը գերագույն ճիգերով օգնեց եւ սատար կանգնեց Իսրայել պետությանը պահպանելու եւ պաշտպանելու իր անկախությունն ու անվտանգությունը, թիկունք կանգնեց դիմակայելու հինգ անգամ արաբների հետ պատերազմի մեջ հայտնված Իսրայելին, զարգացնելու երկրի տնտեսությունը, գիտությունը, մշակույթը եւ ընդհանրապես ամրապնդելու Իսրայելի միջազգային դիրքերը` Իսրայելի որպես համայն հրեության պետության դիրքերը:
Հանուն արդարության պետք է արձանագրել, որ սառը պատերազմի դարաշրջանի ավարտից եւ Հայաստանի անկախության հռչակումից հետո զգալի տեղաշարժեր կատարվեցին Հայաստան-Սփյուռք հարաբերություններում: Ակտիվացավ սփյուռքի առանձին համայնքների լոբբիստական գործունեությունը` առաջին հերթին ԱՄՆ-ում եւ Ֆրանսիայում` հօգուտ նորանկախ հայկական պետության: Դա ընդհանրապես նորություն էր սփյուռքի որոշ համայնքների համար, քանի որ մինչ այդ անկախ Հայաստան պետություն չկար, որի համար նրանք պայքարեին: Այդ բնագավառում բոլորի համար դասական օրինակ կարող է ծառայել հրեական սփյուռքը, որը որոշ երկրներում` առաջին հերթում ԱՄՆ-ում, դարձել է պետություն պետության ներսում:
Աշխուժություն է նկատվում Հայաստանում սփյուռքահայ կապիտալի ներդրման գործում, թեեւ դա դեռեւս շատ հեռու է բավարար համարվելուց:
Սփյուռքն իր լիակատար քաղաքական եւ բարոյական համերաշխությունը դրսեւորեց ղարաբաղյան հակամարտության ընթացքում, եւ, թեկուզ չափավոր սահմաններում, այդուհանդերձ, մասնակցեց այդ հակամարտությանը, եւ այլն:
Սակայն այդ բոլոը շատ հեռու է բավարար համարվելուց` հաշվի առնելով սփյուռքի ներուժը: Բացի այդ, ինչ որ կատարվում է, դա համակարգված աշխատանքի արդյունք չէ, այլ շատ հաճախ անհատական ձեռներեցության, ցանկության, կամեցողության եւ պատրաստակամության դրսեւորում:
Նոր սպառնալիքները եւ մարտահրավերները եւ Հայաստանի Հանրապետության առջեւ ներկա փուլում կանգնած քաղաքական, տնտեսական, ֆինանսական ու ռազմական խնդիրները պահանջում են նոր մոտեցումներ Հայաստան-Սփյուռք հարաբերությունների հարցում` նրա ներուժը լիակատար կերպով օգտագործելու համար, որից զգալիորեն կախված է հայության, այդ թվում եւ սփյուռքահայության անվտանգությունն ու ապագան:
Սակայն դրա համար առաջին հերթին անհրաժեշտ է գտնել համապատասխան կազմակերպչական նոր ձեւեր:
1. Մենք հեռու ենք այն մտքից, թե մոտ ապագայում, անգամ հեռանկարում, հնարավոր է սփյուռքում ստեղծել մեկ միասնական համահայկական կառույց, ինչպես հրեաները ժամանակին ստեղծեցին ՍՀԿ-ը, մի կազմակերպություն կամ մարմին, որն իրավազոր լիներ հանդես գալու համայն սփյուռքահայության անունից, նրա անունից որոշումներ ընդուներ, որոնք պարտադիր լինեին ամբողջ սփյուռքահայության համար եւ իրագործվեին նրա կողմից, եւ որի հետ կարողանար համագործակցել Հայաստանի ղեկավարությունը:
2. Մենք թերահավատությամբ ենք վերաբերվում նաեւ վերջերս Հայաստանում (բայց ոչ սփյուռքում) ներգաղթի վերաբերյալ ավելի ու ավելի հաճախ եւ բարձրաձայն հնչող կոչերին: Կարծում ենք, որ դրանք ավելի շատ պոպուլիստական մոտեցումներ են, քանի որ ներգաղթի իրական հնարավորություն չկա: Դրան պատրաստ չէ ո՛չ սփյուռքը, եւ ո՛չ էլ Հայաստանը: Պետք է հաշվի առնել 1946-1948թթ. ներգաղթի դառը փորձը, որը հիմնովին վարկաբեկեց ներգաղթի սկզբունքորեն ընդունելի գաղափարը: Դրա հետ միասին պետք է նշել, որ նոր ներգաղթը չի կարող լուծել մեր առջեւ կանգնած խնդիրները:
Ահա այսպիսի պայմաններում առաջին պլան են մղվում կազմակերպչական հարցերը, որոնց ճիշտ լուծումը շատ էական է Հայաստան-Սփյուռք հարաբերությունները բարձրացնելու նոր մակարդակի վրա եւ այդ հարաբերությունները դարձնել գործնական :
Ելնելով վերոնշյալից, նպատակահարմար ենք գտնում `
Առաջին՝ Հայաստանը հայտարարել Ամենայն հայոց պետություն` համապատասխան փոփոխություն մտցնելով Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրության մեջ:
Երկրորդ՝ ստեղծել Հայաստան-Սփյուռք համատեղ մարմին, որը, պայմանականորեն կարելի է կոչել «Հայաստանի եւ Սփյուռքի հարաբերությունները համադրող համատեղ մարմին» (ՀՍՀՀՄ) կամ «Հայաստան-Սփյուռք Խորհրդատու մարմին» (ՀՍԿՄ), որի նախագահը Հայաստանի Հանրապետության պրեզիդենտն է: Դա կարելի է դիտել որպես անցումային շրջանին համապատասխանող մարմին, մինչեւ որ համապատասխան նախադրյալներ ստեղծվեն Հայաստան-Սփյուռք համահայկական համապարփակ մարմնի (կազմակերպության) լույս աշխարհ գալու համար:
ՀՍՀՀՄ-ն իր կազմում որպես ենթակառույցներ, կարող է ունենալ քաղաքական, ռազմական, տնտեսական, ֆինանսական, գիտական, մշակութային եւ այլ հանձնաժողովներ:
2. ՀՍՀՀՄ-ն համալրվում է (ընտրվում կամ նշանակվում) Հայաստանի եւ Սփյուռքի ականավոր պետական, քաղաքական, հասարակական, կրոնական, մշակութային գործիչներից, գործարարներից` պարիտետի` հավասար ներկայացուցչության սկզբունքի հիման վրա:
Երրորդ՝ ՀՍՀՀՄ-ն որոշումներն ընդունում է համաձայնության (կոնսենսունսի) սկզբունքով եւ բացառվում է պարտադրանքը:
Չորրորդ՝ ՀՍՀՀՄ-ն քննարկում եւ համապատասխան որոշումներ է ընդունում հայությանը վերաբերող բոլոր առանցքային հարցերի վերաբերյալ, որոնք պետք է նպատակաուղղված լինեն Հայաստանի անկախության ամրապնդմանը, հայության ազգային անվտանգության ապահովմանը, տնտեսական բարգավաճմանը, կրթության եւ մշակույթի զարգացմանը, սփյուռքահայության ինքնության պահպանմանը:
Հինգերորդ, ՀՍՀՀՄ-ն քննարկում եւ հաստատում է հայության համար կենսական անհրաժեշտություն ներկայացնող հարցերի լուծման առաջնահերթությունները, նշում դրանց իրագործման ուղիները եւ լուծում դրանց ֆինանսավորումն ապահովելու հարցերը:
Վեցերորդ, հաշվի առնելով Հայաստանի հանդեպ ուժեղացող արտաքին` գլխավորապես թուրք-ադրբեջանական սպառնալիքները, որի դրսեւորումը հանդիսացավ 2008թ. մարտի 2-ին ադրբեջանական բանակի կողմից զինադադարի խախտումը եւ մի կաճ միջոցի Մարտակերտի շրջանում պաշտպանական ամրության գրավումը, ներկա փուլում առաջնահերթ եւ անմիջական խնդիր համարել Հայ Սփյուռքի ավելի ակտիվ մասնակցությունը Հայաստանի` Ամենայն Հայոց Պետության պաշտպանունակության ամրապնդմանը:
Դրա իրականացման ուղիները համարել.
1. Սփյուռքի մասնակցությունը Հայաստանի եւ Ղարաբաղի բանակները զենքի արդիական տեսակներով համալրելու գործում:
2. Սփյուռքի օգնության մեծացումը Հայաստանի ռազմական արդյունաբերությունը զարգացնելու գործում:
3. Կրճատել քաղաքացիական կառույցների նպատակով Հայաստան հիմնադրամին հատկացվող ծախսերը եւ ավելացված ֆինանսական միջոցներն ուղղել Հայաստանի եւ Ղարաբաղի պաշտպանության ամրապնդմանը:
3. Համապատասխան ուղիներ եւ ձեւեր փնտրել սփյուռքահայ երիտասարդությանը հաղորդակից դարձնելու ռազմական գործին, ելնելով այն իրողությունից, որ Հայաստանին եւ Ղարաբաղին ռազմական սպառնալիքների կամ նրանց վրա հավանական հարձակման պարագայում հնարավոր լինի օգտագործել նրանց ներուժը:
Թերեւս նպատակահարմար կլիներ այդ նպատակով. ա) օգտագործել սփյուռքահայ երիտասարդների ամառային արձակուրդները եւ հանգիստը Հայաստանում անցկացնելու հնարավորությունը, բ) կազմակերպել ամառային ճամբարներ` հատուկ, ռազմականացված ծրագրերով, գ) կտրուկ ավելացնել սփյուռքահայ ուսանողներին Հայաստանի ուսումնական հաստատություններում հատկացվող տեղերը, որը հնարավորություն կտա նրանց հաղորդակից դարձնել ռազմական ուսուցմանը եւ այլն:
4. ՀՍՀՀՄ-ի հատուկ հայտարարությամբ միջազգային հանրությանը հստակորեն տեղյակ պահել այն մասին, որ Հայաստանի վրա արտաքին հարձակման դեպքում հնարավոր ագրեսորն իր դեմ կունենա ոչ թե միայն Հայաստանը եւ Ղարաբաղը` իրենց 3,5 մլն բնակչությամբ, այլեւ ողջ սփյուռքահայությունը` աշխարհի համայն 10 մլն. հայությունը` իրենց բոլոր տեսակի ռազմական, տնտեսական եւ քաղաքական ներուժով ու կարողություններով:
5. Սփյուռքի մեծահարուստները ( առանց անունները նշելու) հանդես գան հատուկ հայտարարությամբ առ այն, որ նրանք պատրաստ են յուրաքանչյուր տարի ավելացնել Հայաստանի պետական բյուջեով հատկացվող ռազմական ծախսերը` ոչ միայն դա հասցնելով 1 մլրդ դոլարի, այլեւ անցնելով այդ սահմանը:
Հայրենիք-Սփյուռք համագործակցության նոր մոտեցումների համակարգում, հասկանալի է, հարկ է ներառնել եւ ավելի մեծ տեղ հատկացնել նաեւ գիտական, կրթական եւ մշակութային ոլորտներին` առանձին դեպքերում հրաժարվելով հին եւ իրենց դարն ապրած համագործակցության ձեւերից, շեշտը դնելով բարձրագույն տեխնոլոգիաների, իննովացիոն ուղղությունների եւ մեթոդների վրա:
Այսպիսին են ընդհանուր գծերով մեր կողմից առաջարկվող նոր մոտեցումները Հայաստան-Սփյուռք հարաբերություններին` ելնելով Հայաստանին եւ ողջ հայությանը սպառնացող նոր վտանգներից եւ մարտահրավերներից, ու հայության ազգային անվտանգությունն ապահովելու հրատապ խնդիրներից:
Մենք, իհարկե, պատկերացնում ենք այն բոլոր դժվարությունները, որ կանգնած են համասփյուռքյան կառույցներ եւ Հայաստան-Սփյուռք համադրաղ մարմին ստեղծելու ճանապարհին: Բայց այդ դժվարությունները չեն կարող պատճառ հանդիսանալ նման գաղափարից հրաժարվելու համար: Հայությունն իր բազմադարյան պատմության ընթացքում կարողացել է լուծել ավելի բարդ խնդիրներ: Դրա համար անհրաժեշտ է ցանկություն, քաղաքական կամքի դրսեւորում, նեղ հատվածական շահերից վեր կանգնելու եւ դրանք համահայկական, համազգային շահերին ենթարկելու ունակություն:
Դա համապատասխանում է Ամենայն հայոց պետության հզորացման եւ համայն հայ սփյուռքի ինքնության ու հարատեւության պահպանման շահերին:
Դա ժամանակի հրամայականն է:
- ՆԻԿՈԼԱՅ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ, ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, Հայաստանի գիտության վաստակավոր գործիչ
Քննարկում
փայտփորիկ գրել է:
ՎԵՐՋԱՊԵՍ!!!!!!!!!Վերլուծությունը հրաշալի է:Բայց մտքերի իրագործման համար նախ եւ առաջ պետք է կտրել սամվել նիկոյանների պես «պատգամավորների» լեզուն՝ քոքից՝ որ էլ ծիլ չտա,(երկքաղաքացիության թեմաներով),նաեւ այն բիրդան աղա հարուստների,որոնք անում են ամեն հնարավորը,որպեսզի սփյուռքահայ գործարար մարդկանց «ուղարկեն գրողի ծոցը»՝ ոչ առանց պետական մարմինների աջակցությամբ:Ամոթ ձեզ:Շատ մեղմ եմ ասում: Հիշեցիք հա՞Սփյուռքին:Թե չե,մեկ հիշում էիք «փող հավաքելու օրը»,մեկ էլ Եւրատեսիլքի ՝ SMS հաղորդագրություններով այս կամ այն երգչին աջակցելու հարցում:Շատ եք ուշացել,բայց դեռ ուշ չէ:ՄԱՐԴ է պետք,ԱՌԱՋԱՏԱՐ,ՀԶՈՐ,որԳՈՐԾԸառաջ տանի:Ունե՞ք:«Ներսի՞ց »պիտի լինի ,թե «դրսից»:Թե՞ նորից կսկսվի գզռտոցը...մինչեւ գարուն առուն ջուր գա,գորտի աչքը դուրս կգա՝ շտապեք,քանզի«այն ժողովուրդը,որ չի կերակրում իր բանակը,ստիպված կլինի կե- րակրել ուրիշինը»:
Ես չեմ ասում:Խոսքերը Նապոլեոնինն են:
հայ գրել է:
Այ դեբիլ, փոխանակ ասես Սերժի ու Քոչարյքնի միլիարդները պետք ա
ձեռներից առնել ու հայոց բանակը հզորացնել կպել ես սփյուռքի քամակից:
Սփյուռքե առանց քո նման անասունի ասելու ել ամեն ինչ անում ա :
141 օր առաջ | 
ՔՈՉՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ՈՐՊԵՍ ԺՈՂՈՎՐԴԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՏԱՐԱԾՄԱՆ ՆՈՐ ՁԵՎԱՉԱՓ
ԱՐՄԵՆ ՄԱՆՎԵԼՅԱՆ 3Վերջին օրերին ադրբեջանական մամուլում պարբերաբար հայտնվում են հոդվածներ այն մասին, որ Ադրբեջանը տարածաշրջանի ամենաժողովրդավարական երկիրն է եւ նույնիսկ կարող է այն արտահանել այլ երկրներ, օրինակ` Հայաստան ...ՀԱՅ-ԹՈՒՐՔԱԿԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԵՎ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՀԵՌԱՆԿԱՐՆԵՐԸ` ԸՍՏ ՈՒՍԱՆՈՂՆԵՐԻ
ՆԱԻՐԻ ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ 1Լրատվամիջոցների կովկասյան ինստիտուտի երկու ուսանողներ` Նիկոլայ Թորոսյանն ու Անգելինա Հարությունյանը 3 օրով եղել են Ստամբուլում եւ հանդիպումներ ունեցել տարբեր ինստիտուտների, համալսարանների ուսանողների ...ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԼՍՈՒՄՆԵՐ ԱՄՆ-Ի ՀԵԼՍԻՆԿՅԱՆ ՀԱՆՁՆԱԺՈՂՈՎՈՒՄ
6Երեկ ԱՄՆ Կոնգրեսի Եվրոպայի հետ անվտանգության եւ համագործակցության (ԱՄՆ-ի Հելսինկյան հանձնաժողով) հանձնաժողովում լսել են Ղարաբաղյան հարցը եւ ներհայաստանյան իրավիճակը: Ինչպես հաղորդում են Հայ դատի գրասենյակից, ...ԿԱՐԳԱՎՈՐՄԱՆ ՀԱՐՑՈՒՄ ԿԱ ՄԻԱՍՆԱԿԱՆ ԳՆԱՀԱՏԱԿԱՆ
ԿԻՄ ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ, ՍտեփանակերտԵրեկ Ստեփանակերտում տեղի ունեցավ Արցախ-Հայաստան միջխորհրդարանական հանձնաժողովի հերթական նիստը: Օրակարգում ղարաբաղյան կարգավորման գործընթացի ներկա միտումներն էին, Եվրոպական ինտեգրացիայի հետ կապված ծրագրերի ...ԵՂԵՌՆԻ ԶՈՀԵՐԻ ՈԳԵԿՈՉՈՒՄ ԲԵՌԼԻՆՈՒՄ
Հ. Ծ.Ոգեշնչված անցյալ տարվա քաղաքական եւ հասարակական շրջանակների կողմից լավ ընդունված միջոցառումից, Բեռլինի հայ համայնքը այս տարի եւս ապրիլի 24-ին` կեսօրից հետո, ժամը 6-ին Բեռլինի ֆրանսիական մայր տաճարում ...ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԹԵՄԱՅՈՎ ԳԻՏԱԺՈՂՈՎ ՎՐԱՍՏԱՆՈՒՄ
Վրաստանում ապրիլի 19-ին կանցկացվի միջազգային գիտաժողով «Հայոց ցեղասպանություն 1915-1923. հայացք Թբիլիսիից, Ստամբուլից եւ Երեւանից» թեմայով: Ինչպես հաղորդում են Վրաստանի Հայկական համագործակցության կենտրոնի ...ՆԱԵՎ ԲԸՐԲԵՆԿՈՒՄ (ԼՈՍ ԱՆՋԵԼԵՍ, ԿԱԼԻՖՈՌՆԻԱ)
Հ. Ծ.Հայ երիտասարդների դաշնության (ՀԵԴ) Բըրբենկի մասնաճյուղի նախաձեռնությամբ ապրիլի 22-ին, ժամը 6-ին հուշ երեկո է տեղի ունենալու, որի ընթացքում ՀԵԴ-ի նախագահ Շանթ Չարշաֆջյանը ՀԵԴ-ի երկու այլ անդամների` Օվսաննա ...ՎԱՐՉԱՊԵՏԸ ԿԱՐԵՎՈՐԵՑ ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ ԴԵՐԸ ԵՐԿՐԻ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ԳՈՐԾՈՒՄ
ՄԱՐԻԵՏԱ ՄԱԿԱՐՅԱՆԵրեկ ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը ներկայացնելով ՀՀ մշակույթի նորանշանակ նախարար Հասմիկ Պողոսյանին, շնորհավորանքից հետո ասաց. «Մշակույթը մեր ժողովրդի կյանքի էությունն է: Հայ ժողովրդի պատմությունը հնարավոր ...ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՈՒՄԸ ՉԻ ԴԱԴԱՐԵԼ
ԺԱՍՄԵՆ ՎԻԼՅԱՆ, «Իրավունքի» աշխատակից, հատուկ՝ «Ազգին»«Նախագահական ընտրության օրերին եւ դրան հաջորդող գործընթացների ժամանակ «Լինսի» հիմնադրամը ֆինանսական հատկացումներ է կատարել ծրագրին», ասաց «Լինսի» հիմնադրամի «Ճանապարհաշինություն» ԾԻԳ-ի տնօրեն Էդուարդ ...«ԽՑԱՆՈՒՄ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ՊԵՏՔ Է ՉԼԻՆԻ»
Ա. Մ.Երեւանի քաղաքապետարանում երեկ կայացած խորհրդակցությունում, որին բացի քաղաքային իշխանություններից մասնակցում էին շինարարական կազմակերպությունների ու ճանապարհային ոստիկանության ղեկավարները, քաղաքապետ Երվանդ ...ՍՈՒՔԻԱՍՅԱՆՆԵՐԻ «ՊԱՐԵՍ-ԱՐՄԵՆԻԱՆ» ԴԺԳՈՀՈՒՄ Է ՄԱՔՍԱՅԻՆ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԻ ԳՈՐԾԵԼԱՈՃԻՑ
Ա. Մ. 2«Ֆիլիպ Մորիս ինթերնեյշնլ» ծխախոտատեսակները, դրանք ներկրող «Պարես-Արմենիա» ընկերությունից ստացված հաղորդագրության համաձայն, արդեն երկար ժամանակ է ՀՀ մաքսային մարմինները չեն թույլատրում մաքսամաքրել եւ ներմուծել ...ՕՂԱԿԱՁԵՎ ԶԲՈՍԱՅԳՈՒ ՎԵՐՋԻՆ ՏԱՐԱԾՔԻ՞Ն ԵՆ ՁԵՌՔ ԵՐԿԱՐԵԼ
ԳՈՀԱՐ ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ 3Լուսանկարում կապույտ պոլիէթիլեններով շրջապատված տարածքը Օղակաձեւ զբոսայգու «Շալե» եւ «Լիդո» սրճարանների արանքում ընկած հատվածն է` Թեքեյան կենտրոնի հարեւանությամբ ու երկարությամբ: Սրճարանային արշավից մի ...«ԱԶԴԱՐԱՐԸ» ԵՐԵՎԱՆՈՒՄ
Հ. Հ.«Ազդարար» պարբերականի մուտքը հայ լրագրության ասպարեզ (1794 թ.) դարձավ ժամանակի կարեւորագույն իրադարձություններից մեկը: Այն ճանապարհ հարթեց հայ պարբերական մամուլի հետագա զարգացմանը: Իր շուրջը համախմբելով ...ՀՈՎՍԵՓ ԿԱՐԱԼՅԱՆԻ ԷՍՔԻԶՆԵՐԸ «ՆՌԱՆ ԳՈՒՅՆՈՒՄ»
ՆԱՆԱ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆՎերհուշի նկարիչ են համարում գեղանկարիչ, գրաֆիկ, պլակատիստ, գրքի ձեւավորող Հովսեփ Կարալյանին: Փաստում են, որ ամենուր ինքնատիպ է, հարազատ` իր միջավայրին ու անցյալին կենդանություն տվող: Այդպիսին է համարել ...«ԱԶԳԱՅԻՆ ՊԱՏԿԵՐԱՍՐԱՀ»ԵՐԱԺՇՏԱԿԱՆ ՓԱՌԱՏՈՆ
ՄԱՐԻԵՏԱ ՄԱԿԱՐՅԱՆ«Արվեստի պատկերասրահ» մշակութային հիմնադրամը, ՀՀ մշակույթի նախարարության, Ազգային պատկերասրահի եւ «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի աջակցությամբ, արդեն չորրորդ տարին է, ինչ անց է կացնում «Ազգային պատկերասրահ» ...ՆՐԱ ՖԻԼՄԵՐԻ ՀԵՐՈՍԸ ՀԱՍԱՐԱԿ ՄԱՐԴՆ ԷՐ
Հ. Հ.Անցյալի ու ներկայի սահմանագծում էր ապրում ու ստեղծագործում վավերագրող ռեժիսոր Արա Վահունին: Վավերագրական ֆիլմի հիմնադիրներից է, որ ընկերների ու հանդիսատեսի հիշողության մեջ մնաց որպես բարի, անկեղծ ու լավատես ...ՇԻՐՎԱՆԶԱԴԵԻ 150-ԱՄՅԱԿԻ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐ
ՄԱՐԻԵՏԱ ՄԱԿԱՐՅԱՆԱնվանի վիպասան Ալեքսանդր Շիրվանզադեի ծննդյան 150-ամյակին նվիրված հոբելյանական հանձնաժողովը, որը գլխավորում է ՀՀ մշակույթի նախարար Հասմիկ Պողոսյանը, մշակել ու անց կացնելու է միջոցառումների շարք։ Այն կսկսվի ...ՄՈՌԱՑՎԱԾ ՃԱԿԱՏԱԳՐԵՐ
ԱՐԵՎԻԿ ԲԱԴԱԼՅԱՆ, Ստամբուլ-ԵրեւանՈչ պաշտոնական տվյալներով, վերջին 15 տարիներին աշխատելու նպատակով Ստամբուլ է մեկնել 40.000 հայ, նրանց գերակշիռ մեծամասնությունը կանայք են: Հիմնական զբաղմունքն այստեղ հիվանդներին խնամելն ու տնային աշխատանքներ ...ԷՍ Ի՞ՆՉ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴ ԵՆՔ ՄԵՆՔ
ԳՈՀԱՐ ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ 1Այս նախագահական ընտրությունները շատ թանկ նստեցին մեզ վրա: Թանկ ու ծանր ոչ միայն այն պատճառով, որ հետընտրական իրադարձությունների հետեւանքով 10 մարդ զրկվեց կյանքից, այլեւ, որ հենց այս ընտրությունների ժամանակ ...ՏԻԳՐԱՆ ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆԻ ՓԱՌԱՀԵՂ ՆՎԱՃՈՒՄԸ
ԱՇՈՏ ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆՀեռուստատեսությամբ ծանրամարտի Եվրոպայի առաջնությանը հետեւող հայ մարզասերներն, անկասկած, մեծ ցավ ապրեցին Հռիփսիմե Խուրշուդյանի ցավալի «սայթաքման» համար, որի պատճառով մեծ ներուժ ունեցող հայ մարզուհին զրկվեց ...ՊԼՈՎԴԻՎԸ ԿՀՅՈՒՐԸՆԿԱԼԻ ՇԱԽՄԱՏԻՍՏՆԵՐԻՆ
ԱՇՈՏ ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆԱպրիլի 20-ին Բուլղարիայի Պլովդիվ քաղաքում մեկնարկում է շախմատի Եվրոպայի 9-րդ անհատական առաջնությունը: Այն բավական ներկայացուցչական կազմ ունի: Տղամարդկանց մրցաշարում հանդես գալու համար նախնական հայտ են ...ՍԱՄՓՐԱՍ-ՆԱԼԲԱՆԴՅԱՆ ՑՈՒՑԱԴՐԱԿԱՆ ՄՐՑԱԽԱՂ
ԱՇՈՏ ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆԱմերիկացի նախկին հանրահայտ թենիսիստ Փիթ Սամփրասը մայիսի 20-ին Բուենոս Այրեսի «Էստադիո Լունա Պարկ» մարզադաշտում ցուցադրական մրցախաղ կանցկացնի Արգենտինայի հավաքականի առաջատար Դավիթ Նալբանդյանի հետ: Խաղից ...ՆԱԽՆԱԿԱՆ ԿԱԼԱՆՔԻ ՏԱԿ Է 71 ԱՆՁ
Սահմանադրական կարգի խախտմամբ պետական իշխանությունը յուրացնելու նպատակով Երեւան քաղաքում զանգվածային անկարգություններ հրահրելու եւ կազմակերպելու առթիվ ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության վարույթում քննվող քրեական ...ԿԱԼԱՆԱՎՈՐՎԱԾՆԵՐԻ ԿԱՆԱՅՔ ՇԱՐՈՒՆԱԿՈՒՄ ԵՆ ԲՈՂՈՔԻ ՀԱՎԱՔՆԵՐԸ
Գլխավոր դատախազության մոտ ապրիլի 18-ին բողոքի ցույցի էին դուրս եկել ձերբակալվածների կանայք եւ ընկերները: Ցուցարարները պահանջում էին օր առաջ ազատ արձակել, իրենց խոսքերով, զուտ քաղաքական հայացքների համար ...ԵՐԿՐԱՇԱՐԺ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ
Ապրիլի 18-ին, տեղական ժամանակով 08.13-ին, Հայաստանի տարածքում` Գառնի գյուղից 14 կմ արեւելք, տեղի է ունեցել 3,3 մագնիտուդով երկրաշարժ, որի ուժգնությունն էպիկենտրոնային գոտում կազմել է 4 բալ: Ինչպես «ՆՏ»-ին ...ՀԱՅԱՍՏԱՆ-ՍՓՅՈՒՌՔ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՎԵՐԱՆԱՅՈՒՄԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԵՎ ՀԱՅՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ԱՄՐԱՊՆԴՄԱՆ ՌԱԶՄԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՏԵՍԱՆԿՅՈՒՆԻՑ
ՆԻԿՈԼԱՅ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ, ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, Հայաստանի գիտության վաստակավոր գործիչ 2Արդեն ակնհայտ է դառնում, որ օրեցօր ավելի մեծ չափեր են ընդունում Ադրբեջանի սպառնալիքները Հայաստանին: Մոլորություն կլիներ Ադրբեջանի պրեզիդենտ Իլհամ Ալիեւի եւ նրան պաշտպանող ադրբեջանական քաղաքական եւ զինվորական ...ՄԵԿ ՀՈԳՈՒ ՑՈՒՑՄՈՒՆՔՈՎ ՁԵՐԲԱԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆՆ ԱՆԸՆԴՈՒՆԵԼԻ Է ԱՆԳԱՄ ԱՅՆ ԴԵՊՔՈՒՄ, ԵԹԵ ՁԵՐԲԱԿԱԼՎՈՂԸ ՔՈ ԶԻՆԱԿԻՑԸ ՉԷ
ՆԱԻՐԻ ԲԱԴԱԼՅԱՆ, Քաղաքական վտարանդիՀանրապետության առաջին նախագահի հոկտեմբերի 26-ի ելույթում տարընկալումների ու տարընթերցումների տեղիք կարող է տալ «Հոկտեմբերի 27-ի» ոճրագործության հետ կապված նրա որոշ դիտարկումները: Մասնավորապես, նախկին ...ՀԱՅԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ԱՄԵՆԱՀԵՂԻՆԱԿԱՎՈՐ ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆԸ
ԱՆՈՒՇԱՎԱՆ ԶԱՔԱՐՅԱՆ, Բանասիրական գիտությունների դոկտոր, ՀՀ ԳԱԱ «Պատմա-բանասիրական հանդեսի» գլխավոր խմբագրի տեղակալ-պատասխանատու քարտուղաՀայ պարբերական մամուլի բազմադարյան պատմության մեջ Հայաստանի Հանրապետության գիտությունների ազգային ակադեմիայի «Պատմա-բանասիրական հանդես»-ն իր ուրույն տեղն ունի: Հինգ տասնամյակ շարունակ, անցնելով գիտահետազոտական, ...ՅՈ՞ ԵՐԹԱՍ, ՀԱՅԱՍՏԱՆ
ԱՐԹՈՒՐ ԱՐՄԻՆ 7Հունական ժողովրդական մի հին խոսք կա` Մինչեւ Բյուզանդիոնի խելոք գլուխները դեմոկրատիայի քողի տակ սեփական շահերի համար առճակատ պայքարում էին պառակտելով հասարակությունը, քոչվոր մոնղոլը մտավ կայսրություն ու ...ԽՈՍՔԻ՝ ՀՌՉԱԿՎԱԾ ԱԶԱՏՈՒԹՅԱՆ ԱՌԹԻՎ ԿԱՄ ՏԻՐՈՒՅԹՆԵՐՈՒՄ
Հարցազրույցը՝ ՄԵԼԱՆՅԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆԻ- Ինֆորմացիան սուր եւ լարված իրավիճակներում անորոշության, վախի հաղթահարման հիմնական միջոցներից մեկն է: Մարդը, երբ չի հասկանում, թե ինչ է տեղի ունենում իր շուրջը, բայց զգում է, որ տեղի ունեցող երեւույթը ...ԱՅԴ ՀԱՅՐԵՆԱՍԵՐ ԳԻՏՆԱԿԱՆ-ԳՈՐԾԱՐԱՐԸ՝
ԿԱՐՈ ԱՐՄԵՆԿարո Արմենն ամերիկահայ համայնքի ճանաչված ներկայացուցիչներից է: Խորաթափանց գիտնական, հաջողակ գործարար եւ նվիրված հայրենասեր: Ծնվել է Ստամբուլում, բարեկեցիկ մի ընտանիքում, որտեղ հոր գործերը գնալով վատթարացել ...ԱՊԱՀՈՎ ՄԱՐԴԸ
ԽԱՉԱՏՈՒՐ ԴԱԴԱՅԱՆՆա ծնվել է 1971-ին, Մոսկվայում, 1994-ին ավարտել է տեղի ճարտարագիտական-շինարարական ինստիտուտը, ապա ՌԴ կառավարությանն առընթեր ֆինանսական ակադեմիան եւ ԱՄՆ Արեւմտյան համալսարանը: Աշխատել է «Մոսնարբանկում», ...
ՀԱՊԿ-Ի ՂԵԿԱՎԱՐՆԵՐԸ ԸՆԴՈՒՆԵՑԻՆ ՀՌՉԱԿԱԳԻՐ
ՊԱՏԵՐԱԶՄ ՀԱՅՈՒԹՅԱՆ ՌԱԶՄԱՎԱՐԱԿԱՆ ՀԻՇՈՂՈՒԹՅԱՆ ԴԵՄ
ՆԱՆԱ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆՍՈՉԻ ԿԱՏԱՐԱԾ ՄԵԿՕՐՅԱ ԱՅՑՆ ԱՎԱՐՏՎԵՑ
ՀԱՅԿ ԴԵՄՈՅԱՆ. «ՀԱՅ-ԹՈՒՐՔԱԿԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՒՄԸ ԳԵՐՏԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՇԱՀԵՐՆ ԷԼ Է ՇՈՇԱՓՈՒՄ»
ՆԱՆԱ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԱԴՐԲԵՋԱՆԱԿԱՆ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՈՒԹՅՈՒՆԸ ԸՆԴԴԵՄ ԳՅՈՒԼԻ ՀԱՅԱՍՏԱՆ ԱՅՑԻ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՐՏԳՈՐԾՆԱԽԱՐԱՐ ԿՆՇԱՆԱԿՎԻ ԷԴՈՒԱՐԴ ՆԱԼԲԱՆԴՅԱՆԸ
ԱՐՄԵՆ ՄԱՆՎԵԼՅԱՆ
ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՎՍՏԱՀՈՒԹՅՈՒՆԸ` ՀԱՄԱՐ ՄԵԿ ԽՆԴԻՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՄԱՐ
ԱՂԱՎՆԻ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ, Ստրասբուրգ«ԵՍ ՄԵՆԱԿ ԿՈՒԶԵՅԻ ՏԵՍՆԵԼ ԷՆ ՀԱՅԻ ԱՉՔԵՐԸ, ՈՐ ԿԱՐՈՂԱՑԱՎ ԿՐԱԿԵԼ ԻՐ ԶԻՆՎՈՐԻ ՎՐԱ»
ԳՈՀԱՐ ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ«ԴԵՂԻՆ ՔԱՐՏ» ՀԱՅԱՍՏԱՆԻՆ, ՈՐ ԿԱՐՈՂ Է «ԿԱՐՄՐԵԼ» ՄԻՆՉԵՎ ՀՈՒՆԻՍ
ԱՂԱՎՆԻ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ, ՍտրասբուրգՏԵՐ-ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ ԿՐԿԻՆ Է ԲՈՂՈՔՈՒՄ
ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԼՍՈՒՄՆԵՐ ԱՄՆ-Ի ՀԵԼՍԻՆԿՅԱՆ ՀԱՆՁՆԱԺՈՂՈՎՈՒՄ
ՏԻԳՐԱՆ ՍԱՐԳՍՅԱՆԻՆ ԾԱՆՐ ՓՈՐՁՈՒԹՅՈՒՆ Է ՍՊԱՍՈՒՄ
ԱՐԱ ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆՔՈՉՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ՈՐՊԵՍ ԺՈՂՈՎՐԴԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՏԱՐԱԾՄԱՆ ՆՈՐ ՁԵՎԱՉԱՓ
ԱՐՄԵՆ ՄԱՆՎԵԼՅԱՆԿԱՐԻՆԵ ԽՈԴԻԿՅԱՆԸ ՀՐԱԺԱՐԱԿԱՆԻ ԴԻՄՈՒՄ Է ՏՎԵԼ
Մ. ՄԱԿԱՐՅԱՆՌԱԶՄԱԿԱ՞Ն ՄԻՋՈՑՆԵՐ` «ՌԴ ՍԱՀՄԱՆԻՆ ՄՈՏԵՑՈՂ ՆԱՏՕ-Ի» ԴԵՄ
Ա. Հ.
- 1895 Կ. Պոլսում Անգլիայի, Ֆրանսիայի և Ռուսաստանի դեսպանները Օսմանյան Թուրքիայի կառավարությանը ներկայացրին հայկական վեց վիլայեթներում բարենորոգումներ անցկացնելու «Մայիսյան ծրագիր»-ը:
- 1920 Սան-Ռեմոյում (Իտալիա) տեղի ունեցած Անտանտայի պետությունների խորհրդաժողովում առաջարկություն եղավ ԱՄՆ-ի նախագահ Վ. Վիլսոնին ստանձնելու Հայաստանի մանդատը (հոգատարությունը):
- 1932 ՀԽՍՀ Կենտգործկոմի որոշմամբ վերակառուցվում է ՀԽՍՀ Ժողտնտխորհը, որի բազայի վրա ստեղծվում են ՀԽՍՀ ծանր արդյունաբերության, թեթև արդյունաբերության ժողովրդական կոմիսարիատներ ու ԽՍՀՄ անտառային արդյունաբերության ժողկոմատի Հայաստանի լիազորություն:
- 1944 ՀԽՍՀ Ժողկոմխորհրդին կից ստեղծվում է ճարտարապետության գործերի վարչություն:
- 1958 Մահացավ երգչուհի Հայկանուշ Դանիելյանը: (Ծնվ. 1893 թ.):
- 1990 Կիպրոսի խորհրդարանը հատուկ բանաձև ընդունեց հայերի ցեղասպանությունը դատապարտելու մասին:
- 2000 Վախճանվեց գեղանկարիչ Գրիգոր Խանջյանը: (Ծնվ. 1926 թ. Երևանում)
ԼՈՒՐԵՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆ
ՕՆԼԱՅՆ ԼՈՒՐԵՐ
ԻՆՖՈՐՄԱՑԻԱ
ԻՄ ԱՐՄԹԱՈՒՆ
Ինչպե՞ս թողնել ծխելը
Ինչպե՞ս գրել Հայերեն Windows XP միջավայրում
Սույն կայքում հրատարակված նյութերը վերցված են բաց աղբյուրներից և պաշտպանված են հեղինակային իրավունքիով։ Արգելված է սույն կայքում հրատարակված նյութերի վերարտադրումը առանց իրական հեղինակի գրավոր թույլտվության։ Եթե ցանկանում եք հանել Ձեզ պատկանող նյութը, ապա ուղարկեք մեզ, պատկանելությունը վկայող փաստեր և տվյալ նութը անմիջապես կհանվի։ Բոլոր նյութերը հրատարակված են միայն ինֆորմացիոն նպատակով և մենք պատասխանատու չենք դրանց հավաստիության համար։