«ՊԱՐԸ ԻՆՁ ՀԱՄԱՐ ՀՈԳԵՎՈՐ ՏԱՐԱԾՔ Է»
- Հայ ժողովրդի մշակույթի ներկապնակում իր ուրույն տեղն ունի պարարվեստը, որն անհնար է պատկերացնել առանց նրա մեծ երախտավոր Սուրեն Չանչուրյանի:
Նա պարարվեստ եկավ 1958 թվականին, երբ ստեղծվեց վաստակավոր կոլեկտիվ Հայաստանի պարի պետական անսամբլը եւ սկիզբ առավ Սուրեն Չանչուրյանի լեգենդը` պարող-արտիստի լեգենդը, որն էլ տասնամյակներ անց գրավականը դարձավ անսամբլի վերածննդի` այս անգամ արդեն որպես գեղարվեստական ղեկավարի:
Սուրեն Չանչուրյանին անմիջապես նկատեց հիմնադիր-պարուսույց էդուարդ Մանուկյանը: Պարի երախտավորը զգաց, որ բազմանդամ ընտանիքի զավակ Սուրիկը կրողն է հայկական մեծ գերդաստանի ավանդույթների եւ բացառիկ հաջողությամբ կարող է բեմ առաջնորդել անսամբլը, դառնալ պարագլուխը, ասել է` անսամբլի ոգին, տրոփող զարկերակը: «Սուրեն Չանչուրյանը ասես ողջ Հայաստանը գրկած էր բեմ դուրս գալիս, եւ թվում էր` նրա հետ ողջ հայ ժողովուրդն է պարում», գրում էին թերթերը:
Իր ստեղծումից մեկ տարի հետո անսամբլը սկսեց հյուրախաղերը Հայաստանի սահմաններից դուրս եւ, Սուրեն Չանչուրյան-պարագլխի թաշկինակի թափահարումով սկսվեց անսամբլի փառապանծ հաջողությունների հաղթարշավը, նախ Խորհրդային Միության սահմաններում, այնուհետեւ համաշխարհային հեղինակավոր բեմերում՝ արժանանալով հիացական գնահատականների: Իր կյանքի 70-ը բոլորած անկրկնելի Սուրեն Չանչուրյանն այսօր նշում է նաեւ իր բեմական փայլուն հաջողությունների կեսդարյա անցած ուղին ու մերթընդմերթ նայելով հուշ դարձած լուսանկարներին, տեսաժապավեններին, ինքն իրեն հարց է տալիս. «Ախր ե՞րբ դարձա 70 տարեկան, ի՞նչ արագ են թռչում տարիները...»:
Սուրեն Չանչուրյանին ահա թե ինչպես բնորոշեց ՀՀ ժողովրդական արտիստ Ջիվան Գասպարյանը. «Սուրեն Չանչուրյանը յուրահատուկ պարող էր, նա տարբերվում էր բոլորից: Հենց ձեռքը բարձրացնում էր ու ժպտում էր` ամբողջ դահլիճը ոտքի էր կանգնում: Գիտեք, Սուրիկը երբեք անտարբեր չէր կարող պարել, նա ոչ միայն պարում էր, այլեւ պարացնում էր բոլորին` հոգին, եռանդը, ուժը աստված անսահմանափակ է տվել նրան»:
ՀՀ եւ ՌԴ ժողովրդական արտիստ, բալետմայստեր Մաքսիմ Մարտիրոսյանն ասաց. «Սուրենը այն բացառիկ անձնավորություններից է, որ հիմնադրման օրվանից, մինչ օրս, համարյա կես դար իր ամբողջ կյանքը նվիրել է պարի պետական անսամբլին: Նա մեծ տեմպերամենտ, հարուստ ներքին ունեցող պարող էր: Ես չեմ հիշում, որ Սուրենը «կես ոտքով» փորձեր, կամ ինչ-որ շարժում իմիջիայլոց աներ: Գիտեմ, որ բոլոր բալետմայստերներն էլ նրանից գոհ են եղել ու հաճույքով աշխատել, եւ Իլյա Արբատովը, եւ Զարեհ Մուրադյանը, եւ Ազատ Ղարիբյանը, եւ Վանուշ Խանամիրյանը, եւ ես»:
Երբ 1968 թվականից անսամբլի գեղարվեստական ղեկավարը դարձավ տաղանդաշատ Վանուշ Խանամիրյանը, ստեղծվեց նոր համերգային ծրագիր, որը շռնդալից հաջողություններ ունեցավ: Հաջողությունների դափնին կիսում էր նաեւ Ս. Չանչուրյանը: ՀՀ ժողովրդական արտիստ, բալետմայստեր Վանուշ Խանամիրյանն իր սանին ու փոխարինողին այսպես բնորոշեց. «Իմ խորին շնորհակալությունն եմ ուզում հայտնել Չանչուրյան Սուրիկին: Չեք պատկերացնի, թե ինչպիսի գույն տվեց նա Պարի պետական անսամբլին` իր կատարողական մակարդակով, իր արտաքինով, իր մարդկային հատկանիշներով: Ուղղակի պետք է փաստեմ, որ նա անսամբլի զարդը դարձավ: Ինչ պար բեմադրում էի, չեք պատկերացնի, թե ինչպես էր մատուցում, ինչպես էր կարողանում կատարել այդ արտիստը: Վայ Սուրիկ ջան, փառք ու պատիվ քեզ, այնպես եմ հիշում այդ օրերը. աշխարհով մեկ ճանաչում ստացած քո կերպարները. «Բերդ» պարում դեռ թաշկինակդ չերեւացած` բոլորին ոտքի էիր հանում, «Սարդարապատի» կենտրոնում, որ կանգնում էիր` էդ ինչ ձեռքերով էիր նայում, էդ ոնց էիր բոլորին տանում ճակատամարտի ... Բա, էն «Քավոր եւ քավորակինը» - էդ ո՜նց էր պարում, որ ասես, թե, ես` էդ ինչ պար էի բեմադրել` չէ, քո կատարողական մակարդակով այդ պարը անուն հանեց, իսկ «Կինտոներում» էդ ի՜նչ աղա էիր` անկրկնելի... Նա կորիզն էր, նա հիմքն էր անսամբլի: Ուղղակի տեսնեիք ինչ հաջողություններ էր ունենում, համերգից հետո ժողովուրդը իրեն էր փնտրում ու սպասում, որ ասես «օդային» տրյուկներ էր անում, կամ ծունկ, կամ մատի վրա էր կանգնում` ոչ, նա մաքուր, զուլալ մաքուր հայկական արվեստ էր մատուցում, դրա համար էլ ժողովուրդը իրեն էր սպասում»:
Իսկապես, իր արվեստում, Սուրեն Չանչուրյանը կարողանում էր հայի ոգին մատուցել, ազգի դեմքը ցույց տալ, ազգի ներաշխարհը ներկայացնել: Նա հայ պարարվեստի հպարտությունը դարձավ:
Մշտապես բարձր է գնահատել անսամբլին ու Չանչուրյանին ՀՀ արտաքին գործերի նախարար Վարդան Օսկանյանը՝ նշելով. «Սուրեն Չանչուրյանի վաստակը անգնահատելի է հայ պարարվեստում, եւ որպես կատարողի, եւ որպես ղեկավարի: 70-ական թվականներին, երբ որ, սովորում էի այստեղ, ինձ համար Հայաստանի պարի պետական անսամբլը հպարտության աղբյուր էր, իսկ երբ հյուրախաղերի էին մեկնում` ես անպայման ներկա էի լինում: Այդ բոլորը ինձ համար երկու անձի հետ էր ասոցացվում` Վանուշ Խանամիրյանի եւ Սուրեն Չանչուրյանի. մեկը` բեմի հետեւից, մյուսը` բեմի վրա: Իսկապես Սուրեն Չանչուրյանը բեմի վրա մեծ ներկայություն էր, արվեստ էր ներկայացնում»:
Անցան տարիներ: 1988 թվական: Հայ ժողովրդի կյանքում բախտորոշ, նաեւ դժվար ժամանակաշրջանի սկիզբ, որը դրոշմվեց բոլոր ոլորտներում ու նաեւ մեծ ճանաչում ունեցող անսամբլը հայտնվեց վերացման վտանգի առջեւ. վճռվում էր անսամբլի լինել-չլինելու խնդիրը ... Անհրաժեշտ էր մի անձնավորություն, ով իր հեղինակությամբ կփրկեր իրավիճակը: 1993 թվականին, մշակույթի նախարարության առաջարկությամբ եւ կոլեկտիվի խնդրանքով, վաստակավոր կոլեկտիվ Հայաստանի պարի պետական անսամբլի գեղարվեստական ղեկավար դարձավ Սուրեն Չանչուրյանը: Նա անձնազոհաբար նվիրվեց անսամբլի վերածնունդի գործին` իր շուրջը համախմբելով պարի նվիրյալներին:
Նրա կողքին է, արդեն տասնամյակից ավելի անսամբլի բալետմայստեր, հայկական պարի հմուտ գիտակ, տաղանդաշատ խորեոգրաֆ Ասատուր Կարապետյանը:
ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ, Հայաստանի ակադեմիական երգչախմբի գլխավոր դիրիժոր Հովհաննես Չեքիջյանը այսպես բնորոշեց Չանչուրյանին. «Թե Սուրիկը ինչքան հարգված ընկեր է` ամբողջ հանրապետությունը գիտի: Բացառիկ անձնավորություն է, որը իր շուրջը ստեղծում է հարգանք, սեր: Հեշտ բան չէ կոլեկտիվ պահելը, գոնե ես գիտեմ, թե ինչքան դժվար բան է դա, ինքը ունի այդ ունակությունը եւս: Նման անձնավորությունները մեր հանրապետությունում քիչ են: Սուրենը մեր հանրապետության բացառիկ անձնավորություններից մեկն է»:
Չանչուրյանը շաղկապեց անսամբլի անցյալն ու ներկան, իր վիթխարի արտիստական փորձն ու հմտությունը փոխանցելով պարողներին եւ իր հեղինակությամբ նոր ճանապարհ հարթեց անսամբլի համար:
Սուրեն Չանչուրյանը իր մեծ վաստակի համար արժանացել է ՀՀ ժողովրդական արտիստի կոչման, պարգեւատրվել Մ. Խորենացի մեդալով, սակայն մինչեւ օրս էլ ամենաբարձր պարգեւը ժողովրդի սերն է: «Ազգը» հյուրընկալվեց հոբելյարին, շնորհավորեց ու խնդրեց պատասխանել մի քանի հարցերի:
- Ի՞նչ է պարը ձեզ համար:
- Մինչ օրս էլ պարը ինձ համար մի անբացատրելի երեւույթ է: Բայց գիտեմ մի բան. նախ պետք է հոգիդ պարի, հետո` հոգուդ թռիչքը շարժումի վերածվելով, փոխանցվի մարմնիդ: Եթե պարելիս դու մտածում ես ինչպես պարել` վատ պարող ես, իսկ եթե մտածում ես ինչ պարել` ուրեմն կհասնես հաջողության: Պարը, ինձ համար, հոգեւոր տարածք է, հանդիսատեսի եւ աշխարհի հետ զրուցելու միջոց: Ինքնարտահայտման միջոց: Պարելիս, քո երակներում պետք է հոսի ժողովրդիդ պատմությունը, նախնիներիդ գենետիկ հիշողությունը, հպարտությունը` հայ լինելու, հայերեն մտածելու համար:
- Ձեր երազանքները կատարվե՞լ են:
- Շատ բաներ` այո: Ունեմ հրաշալի ընտանիք` կին, երկու որդի, որ ողջ կյանքում ապահովել են իմ թիկունքը ու, եթե հաջողություններ եմ ունեցել` իմ ընտանիքի նվիրվածության շնորհիվ: Ունեմ երկու թոռ` աղջիկ եւ տղա, փոքրիկ Սուրեն Չանչուրյանը նոր է բոլորել երկու ամիսը: Բայց իմ փոքր ընտանիքից բացի, ունեմ մեծ ընտանիք` պարի պետական անսամբլը, որի կայացմանը նվիրվել եմ անմնացորդ, թե որպես պարող, թե որպես գեղարվեստական ղեկավար: Ունեմ հրաշալի ընկերներ: Իմ երազանքները միշտ հյուսվել են անսամբլի շուրջ` շատ բաներ կատարվել են, շատ բաներ` դեռ առջեւում են:
- Ի՞նչ կմաղթեք Ձեզ փոխարինողներին:
- Քայլել ժամանակի հետ: Ասել սեփական խոսքը, որպեսզի դարերից եկած հայ պարը, պահպանելով իր ավանդույթները, նորովի մատուցվի աշխարհի բեմահարթակներում:
- Ինչպե՞ս կգնահատեք մեր օրերում հայկական պարի դերը եւ նշանակությունը:
- Բոլոր ժողովուրդների համար էլ պարը ազգային խառնվածքի եւ ավանդույթների խտացումն է: Պահպանելով ժողովրդական պարը` դու պահպանում ես քո ազգային դեմքը, քո տեսակը, քո աշխարհայացքը եւ որպես ազգ, ե՛ւ որպես մարդ, ե՛ւ քո տեսակով է, որ հետաքրքիր ես դառնում աշխարհին: Պահպանել ազգայինը` կարեւոր է հատկապես փոքրաթիվ ժողովուրդների համար, որովհետեւ, մշակույթն է քո զենքը:
Չանչուրյանի համար ամենանվիրական երազանքը դեռ առջեւում է՝ նորածին Սուրեն Չանչուրյանին բեմում պարելիս տեսնել:
- ՄԱՐԻԵՏԱ ՄԱԿԱՐՅԱՆ
ԼՈՒՐԵՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆ
ՕՆԼԱՅՆ ԼՈՒՐԵՐ
ԻՆՖՈՐՄԱՑԻԱ
ԻՄ ԱՐՄԹԱՈՒՆ
Ինչպե՞ս թողնել ծխելը
Ինչպե՞ս գրել Հայերեն Windows XP միջավայրում
Սույն կայքում հրատարակված նյութերը վերցված են բաց աղբյուրներից և պաշտպանված են հեղինակային իրավունքիով։ Արգելված է սույն կայքում հրատարակված նյութերի վերարտադրումը առանց իրական հեղինակի գրավոր թույլտվության։ Եթե ցանկանում եք հանել Ձեզ պատկանող նյութը, ապա ուղարկեք մեզ, պատկանելությունը վկայող փաստեր և տվյալ նութը անմիջապես կհանվի։ Բոլոր նյութերը հրատարակված են միայն ինֆորմացիոն նպատակով և մենք պատասխանատու չենք դրանց հավաստիության համար։