Հրատարակվում է 16/01/1923

ՈՒ ՆՈՐԻՑ ԿՀՆՉԵՆ ԱՂՈԹՔԻ ԶԱՆԳԵՐԸ

• 
          Վերջերս լույս տեսավ Դավիթ Միքայելյանի «Ծաղկել է ձորի խնձորին» ակնարկների ու դիմանկարների ժողովածուն:         Գրքի հերոսները ավանդապահ արցախցիներ են, ովքեր ամենաճակատագրական պահերին անգամ չեն հուսահատվում ու գալիք պայծառ օրերի նկատմամբ մնում են լավատես:: Գրողն իր ստեղծագործություններում վերստին հաստատում է այն ճշմարտությունը, որ համազգային ամենածանր ողբերգությանը դիմանալու համար անհրաժեշտ է ունենալ զորեղ կամք եւ հաղթական ոգի: Ընթերցողներին ենք ներկայացնում հեղինակի ակնարկներից մեկը, որը, կարծում ենք, այսօր էլ չի կորցրել իր հնչողությունը:         Արեւածագի հետ եկել, ահա շրջկենտրոն եմ հասել, սակայն...ունքամեջս չի բացվում։ Մեքենայի շարժիչը դուրս է եկել շարքից ու չի ենթարկվում։ Վարորդը մեղավոր երեխայի պես գլուխը կախել, վիճակից դուրս գալու համար ելք է որոնում։ Վրդովմունքը չթաքցնելով, նա ձեռքերն անզոր տարածում է, եւ իմ կշտամբանք հարուցող հայացքն ընթերցելով, փորձում է արդարանալ. «Ես ասում էի չէ՞, որ էս ավտոն մեզ Արեւշատ հասցնողը չի»։ Նա հուսահատ՝ իր հոգսերի, իսկ ես՝ իմ խոհերի հետ եմ, ու չգիտեմ, թե դառնությունս ոնց պարպեմ, ինչպես դուրս գամ ստեղծված իրավիճակից։ Որոշումս փոխելու մասին խոսք լինել չէր կարող։ Ոտքով էլ լինի, մեկ է, ես Արեւշատ գնացողն եմ։ Ու դեռ նոր էի դուրս եկել վարչակազմի ղեկավարի աշխատասենյակից, երբ հրաշքով, հենց սանդուղքներին, հանդիպեցի արեւշատցի իմ վաղեմի ընկերոջը։         -Արթու՜ր...         Մենք ջերմորեն գրկախառնվեցինք։         -Էդ ի՞նչ ես անում այստեղ,- ուրախացավ նա եւ կատակով սկսեց նախատել։- Էդպես էլ թաքուն գալիս-գնում ես, Էլի։ Որ չնկատեմ՝ ձեն չես հանի...         -Ազնիվ խոսք, գյուղ էի որոշել գալ։ Մեքենան պարզապես փչացել է.-բացատրում եմ նրան։-Ու հետո՝ մի՞թե կասկածում ես, որ Դիզակում միշտ էլ լեռնային գյուղերն են ինձ ձգել...         -Դե, որ այդպես է, գնացինք,-վրա բերեց նա։ -Ընկերոջս՝ Աբոյի «Նիվայով» ենք եկել։ Շրջվարչակազմում ինչ-որ թղթեր կան, վերցնեմ ու ճանապարհվենք... Ուրախությանս չափ ու սահման չկար։ Ո՞վ կարող էր պատկերացնել, թե հենց Արթուրն է այսօր գյուղի համայնքապետը, ու այդպիսի երջանիկ պատահականությամբ իրար կհանդիպենք տարիներ հետո։ Այնքան պայծառ հիշողություններ ունեմ՝ կապված Արեւշատի, նրա մարդկանց հետ...Եվ ահա, ուղիղ 16 տարի անց, ես կրկին հարազատ վայրերն եմ գնում՝ կարոտս առնելու, հարազատներիս կրկին հանդիպելու, հուշերս նորոգելու... Երկար, ոլոր-մոլոր ճանապարհը ձգվում Է ադրբեջանական Ջաբրայիլի շրջանի տարածքով։ Մինչ Արեւշատ հասնելը դեռ երկար ճանապարհ կա։ Ու ես ավելի անհամբեր եմ դառնում եւ իմ հարցերով շարունակ նեղում եմ Արթուրին։         -Թուրքերը շա՞տ են վառել։ Գյուղում քանի՞ ավերված տուն կա։ Դպրոցը հասցրե՞լ եք նորոգել, քանի՞ երեխա է սովորում։ Մարդիկ շարունակո՞ւմ են վերադառնալ, թե՞...Ճի՞շտ է, որ եկեղեցին հիմնահատակ ավերվել է։ Ուրախ ի՞նչ լուր ունես հաղորդելու... Նա համբերությամբ մեկ-մեկ պատասխանում է իմ հարցերին։ Ու եթե զգում է, որ ինձ համակել է տրտմությունը, արագ կողմնորոշվում, շեղում է մեր զրույցի թեման, դիտավորյալ ուրախ հիշողություններ պատմում...         - Ախ, Արթուր,Արթուր...         - Ինձ երեխայի տեղ մի դիր,-ասում եմ։- Զուր ես փորձում թաքցնել։ Կարծում ես չե՞մ լսել, թե ազերիները գլխիդ ինչ են բերել...         Նա լռում է, ու խորհրդավոր հայացքը հեռուներին ուղղելով՝ ծխախոտ վառում։         Իմ խնդրանքով Աբրիկ Հակոբյանը, որը քաջածանոթ է բնակչության տեղահանման մանրամասներին, տխուր հիշողություններ է պատմում մղձավանջային օրերի մասին։         –1991-ի մայիսի 16-ին էր, - հիշում է նա։ - Գյուղը, որ չորս կողմից շրջապատված է ադրբեջանական բնակավայրերով, տագնապի մեջ էր, ու ազերիների կողմից հարձակման վտանգը միշտ էլ կար։ Ամեն օրվա պես զբաղված էինք մեր առօրյա հոգսերով։ Վաղ առավոտյան մարդիկ տներից ելան՝ թե հանդ դուրս գան, տեսան գյուղը աքցանի մեջ է առնված խորհրդային բանակի զինվորների ու ադրբեջանցի օմոնականների կողմից։ Բոլորը զինված էին ավտոմատներով։ Շատ չանցած՝ տանկերի ու զրահամեքենաների ուղեկցությամբ գյուղում իրար ետեւից շարք կազմեցին զինվորական բեռնատարները։ Շուտով երկնքում ուղղաթիռների մի ամբողջ երամ հայտնվեց, որը բնակչությանն ահաբեկելու նպատակով մի քանի պտույտ գործեց մեր գլխավերեւում եւ իջավ գյուղի ներքին թաղամասի հարթ տարածքում։ Լավ բան չէր սպասվում...         -Գեներալ Սաֆոնովն է՞լ էր նրանց հետ, -հարցնում եմ։         -Ինչո՞ւ միայն նա։ Բնակչության բռնի տեղահանման գործողությունը նախապես մշակել եւ անձամբ ղեկավարում էր հայտնի Պոլյանիչկոն։ Նրա կարգադրությամբ օմոնականները խուժեցին մարդկանց տները եւ գնդակահարման սպառնալիքով գյուղամեջ քշեցին կանանց, ծերերին, երեխաներին։ Տղամարդկանց առաջին հերթին էին հավաքել նախկին կոլտնտեսության գրասենյակը։ Ինձ, որ այն ժամանակ գյուղական խորհրդի գործկոմի նախագահն էի (Արթուրն էլ կոլտնտեսության վարչության նախագահն էր), մի խումբ աչքաբաց տղաների հետ տարան գրասենյակ։ Սկզբում փորձեցին շողոքորթաբար համոզել, որ պետք է դիմում գրենք Պոլյանիչկոյի անունով, թե իբր ելնելով ծանր ու վտանգավոր իրավիճակից, կամավոր ցանկություն ենք հայտնում մեր ընտանիքները հանել գյուղից եւ, դրանով իսկ «ապահովել» մեր անվտանգությունը։ Սակայն, նկատելով մեր համառությունը, շուտով նրանք (օմոնականները) «գործի դրին» շանտաժն ու ահաբեկչությունը, սպառնացին, որ տնով-տեղով բոլորիս կկոտորեն եւ ձորը կլցնեն։ Երբ համոզվեցին, որ անզիջում ենք, սկսեցին դաժանորեն ծեծել, խոշտանգել։ Պոլյանիչկոն մի շարք հանձնարարություններ տվեց ու, անձնագրային ռեժիմի ստուգման պատրվակի տակ, կարգադրեց Արթուրին, ինձ ու եւս յոթ երիտասարդների՝ «Գաղտնի զենք ու զինամթերք պահելու համար» կալանավորել եւ ուղարկել Ջաբրայիլ։ Կանայք ու երեխաները սարսափահար լաց էին լինում, իսկ օմոնականները խրախճանքի մեջ էին՝ թռչուններ, գառ ու ոչխար էին մորթում եւ իրենց համար քեֆ անում, մեկ-մեկ էլ տներում ինչ արժեքավոր բան էր աչքներին ընկնում՝ թռցնում էին։ Կանանց ձեռքներին էլ ոսկեղեն, նշանի մատանի չէին մնացել, ամբողջովին թալանել էին։          - Հետո՞...         -Զրահամեքենա նստեցրին ու տարան Աղդամի ուղղությամբ...Բայց մինչ այդ սկսվեց բնակչության բռնի տեղահանությունը։ Պոլյանիչկոյի կամակատարները կեղծ դիմումներ էին ձեւակերպում եւ մարդկանց ստիպում ստորագրել։ Ընդամենը 24 ժամում գյուղն ամբողջովին դատարկվեց։ Մարդկանց բեռնատարներով տեղափոխեցին եւ գիշերվա կեսին իջեցրին Գորիսի շրջանի Խնձորեսկ սահմանամերձ գյուղի մոտակայքում...Այստեղ էլ մեր եղբայրներն ու քույրերը մեզ տեր կանգնեցին... Երկար ժամանակ մեքենայում քար լռություն էր՝ ոչոք չԷր համարձակվում այն խախտել։ Անասելի թախիծ էր պատել բոլորիս, եւ մեզնից ամեն մեկը յուրովի էր կրում իր բաժինը...Արթուրն այդ զգալով՝ փորձում է ցրել տխուր մտորումները.         - Ի՞նչ եք ամպել, տնաշենի տղերք։ Չ՞եք տեսնում, որ երկինքն անձրեւելու մտադրություն չունի։ Մի քիչ բացվեք, ամոթ է, շուտով տուն ենք հասնում... Աբոն էլ իր հերթին է ուզում սրամտել.         -Մղձավանջի պես եմ հիմա հիշում այն պահը, երբ պիտի զրահամեքենա նստեի։ Թուրք սպաներից մեկն ինձ մի կողմ քաշեց ու ասաց.«Դու ազատ ես, կարող ես խառնվել ամբոխին...»։ Առեղծվածային վիճակ։ Դու մի ասա, կինս թաշկինակի մեջ թաքցրած իր հոգեպահուստ ոսկեղենը նրան էր տվել, որպեսզի ինձ ազատ արձակի։ Հետագայում, երբ կշտամբում էի կնոջս, նա կեսլուրջ-կեսկատակ ասաց՝ «Վ՞ատ էմ արել։ Ոսկին ի՞նչ եմ անում։ Գլխիդ մի մազի հետ չեմ փոխի»։ Ու հիմա էլ վեճի ժամանակ, երբ փորձում եմ բարկանալ, նա ժպտալով իսկույն կանխում է «կռիվը», խաղաղություն ու ջերմություն է բերում մեր օջախին. «Մոռացե՞լ ես, որ ես եմ քո կյանքը փրկել,- կատակում է նա։ -Ու դեռ էդքանից հետո էլ համարձակվում ես քեֆիս դիպչե՞լ...»։ Կատակում է Աբոն, ու մի տեսակ կարծես այն չի ստացվում... Այդ կենսուրախ, կատակասեր մարդն ասես 30 տարով ծերացել է։ Արթուրի մասին էլ չեմ խոսում, որին ուղիղ մեկ տարի դաժան տանջանքների ու խոշտանգումների են ենթարկել Ադրբեջանի բանտերում, եւ հարազատները մի կերպ հսկայական փրկագին են հայթայթել, վճարել ու ազատել մահվան ճիրաններից... Օրն իրիկնանում էր, երբ մոտեցանք գյուղի մատույցներին։ Դեռ հեռվից նշմարվում էին այստեղ-այնտեղ վառվող էլեկտրական լամպերը։ Դժվար չէր իմանալ, թե բռնագաղթից մոտավորապես քանի ընտանիք է վերադարձել ծննդավայր։ Այնուամենայնիվ, համոզվելու համար աչքով տեսնելը, մարդկանց լսելն ուրիշ է։ Ու ես ավելի էի շտապում շուտ տեղ հասնել ու շոշափել ինձ հոգեհարազատ գյուղի զարկերակը... Արեւշատի մուտքի մոտ մեր վարորդը արգելակում է մեքենան։         - Իջանք, -ասում է համայնքապետ Արթուր Հայրապետյանը եւ առաջինը բացում մեքենայի դուռը։ -Խոնարհվենք Մարատի հուշաղբյուրի առաջ, ջուր խմենք ու նոր միայն շարժվենք...         Գյուղ տանող ճանապարհի ձախ եզրին հավերժացել է մի խորհրդավոր աղբյուր-հուշարձան, որն ընդհանրացնում է նահատակված խիզախ մարտիկ Մարատ Զաքարյանի հերոսական կերպարը (նա ընտանիքի միակ արու զավակն էր)։ Այն կառուցվել է համայնքապետի անմիջական նախաձեռնությամբ եւ համագյուղացիների ակտիվ մասնակցությամբ ու խորհրդանշում է արցախյան պատերազմում զոհված հայորդիների անմահությունը։         ...Գյուղ ենք մտնում։ Ու զարմանքս, վրդովմունքս գումարվում են իրար։Ճիշտ է, նկատելի են ավերված բնակավայրերի վերականգնողական աշխատանքները, սակայն միեւնույն է, այն իմ տեսած Արեւշատը չէ։ Աստված իմ, թուրքն այս ի՞նչ է արել... Տների պատերի անկյունաքարերն անգամ հոշոտել է։ Գյուղը վերջին տարիներին է սկսել մոխիրներից վեր հառնել։ Իսկ եկեղեցին, որ մի ժամանակ մշակույթի տան էր վերածվել ու երիտասարդների համար հավաքատեղի էր, հիմնահատակ ավերված է։         -Երբ 1994-ի գարնանը Քերոլայն Քոքսը Զորի Բալայանի եւ Գուրգեն Մելիքյանի հետ ուղաթիռով մեզ տեսության էր եկել ու երեխաների համար նվերներ բերել, տեսավ եկեղեցու ավերակները եւ... լացը չկարողացավ զսպել։ Հենց այստեղ՝ ավերակների մեջ էլ նրանք աղոթեցին։ Եվ Քոքսն ասաց՝ մեկ է, Արցախի ժողովրդին ծնկի բերել չի լինի։ Հավատացած եմ, որ հզոր հավատքի տեր այս մարդկանց ձեռքերով նորից կկառուցվի եւ շունչ կառնի եկեղեցին։ Ու կրկին կհնչեն աղոթքի զանգերը...»,-հիշում է դպրոցի տնօրեն Լեւոն Բադալյանը։ -Եվ անպայման կկառուցենք...         Ինչպե՞ս կարելի է չհավատալ երկար տարիների մանկավարժին, կյանքով իմաստնացած այդ մարդուն։ Բռնագաղթից նա առաջիններից մեկն է գյուղ վերադարձել ու իր թե՛ խոսքով, թե՛ գործով ապացուցել փորձություներին դիմակայելու, արարելու եւ հաղթելու անխուսափելիությունը։ Մարդկանց քաջալերել, «սիրտ է դրել» ու կամաց-կամաց կյանքը հունի մեջ է մտել։ Հենց դպրոցի դիմաց նրա երկհարկանի ավերված տունն է։ Պատերն էին կիսով չափ կանգնած մնացել ու մեկ էլ՝ դռների ու պատուհանների հրաշք կամարները։ Մարդը հասցրել է նորոգել, վերականգնել ավերվածը, տանիքը տեղադրել (դրա համար հսկայական միջոցներ, շինանյութ էր պետք, ու երկար ժամանակ պահանջվեց)։ Ստիպված փոքրիկ գրադարան էր ստեղծել, ուր մի անկյունում իր գրքերն էր տեղադրել, մյուսում՝ վառարանը...         - Բան չկա,- ասում է նա։- Կամաց-կամաց շինանյութ կհայթայթենք ու ավարտին կհասցնենք շինարարությունը։ Զրույցի ժամանակ Արեւշատում ոչոք չտրտնջաց իր ապրուստից, իր հոգս ու ցավից, ճակատագրից։ Այդպես են արեւշատցիները, զորեղ հավատքի տեր մարդիկ... Մութը տիրաբար իջել էր գյուղի վրա, ու խավարի մեջ դժվար էր կողմնորոշվելը, թե քանի կանգուն ու նորոգ տուն կա արդեն Արեւշատում, եւ քանի ծուխ է հաշվվում... Ու մինչ ես ջանում էի ընկալել գյուղի համայնապատկերը, Արթուր Հայրապետյանի ձայնը սթափեցնում է.         - Ուշ է արդեն, տուն գնանք՝ գոնե մի կտոր հաց ուտենք...         Ուղիղ 10 տարի առաջ էի հյուրընկալվել նրա տանը։ Հիմնահատակ ավերվել է այն, ու եկել, ստիպված... նոր բույն է հյուսել։ Այն ժամանակ առաջնեկը նոր էր ծնվել։ Հիմա երեք զավակների հայր է, երկու աղջիկ ու մի տղա են մեծացնում օջախում։ Կրտսեր որդուն վաղամեռիկ հոր՝ Միքայելի անունով է կոչել։ Նույն կերպ են վարվեն նաեւ նրա Արծվիկ ու Ավետիք եղբայրները, որոնք հավերժացրել են իրենց սիրելի հոր պայծառ հիշատակը ու յուրովի են շարունակում հյուրասեր օջախի ավանդույթները։         Դեռ կիսատ-պռատ է Արթուրի տունը, ու չի հասցրել շինարարությունն ավարտել։ Բայց, ինչպես տանտերն է սիրում ասել, կարեւորն այն է, որ վերադարձել են, տունն այսօր տանիք ունի...         Տարեցների վկայությամբ, Արեւշատը երեք անգամ հրի է մատնվել թուրքերի կողմից։ Առաջինը եղավ 1905-ին։ Երկրորդ անգամ մարդկանց ահաբեկելու եւ իրենց ենթարկելու համար հրոսակներն այդ քայլին դիմեցին 1919թ.-ին։ Իսկ 1991-ին ավերածություններն ու թալանը, մարդկանց տեղահանումն իրենց բնույթով ամենասարսափելին էին...         - Փառք Աստծո, զոհեր քիչ տվեցինք,-ասում է Արթուրը։         -Մխիթարվենք եղածով ու մեր հավատն ավելի ամուր պահենք... Գրեթե կիսով չափ նորոգվել են տները, ոմանք դեռ ապրում են փոքրիկ տնակներում եւ կացարաններում։ Բայց հավատացած եմ, երկու-երեք տարուց՝ ավերված բոլոր տները նորից «ոտքի» կկանգնեն... 52 ընտանիք է վերադարձել եւ շուրջ 180 բնակիչ ունի գյուղը (առաջին արագիլը Լեւոն Ավագյանն էր, որը ղուշի թեւով եկավ)։ Նորոգ դպրոցում 1998-ին շուրջ 4 տասնյակ երեխաներ էին ուսանում։ Ցավոք, տարեցտարի նվազում է նրանց թիվը, եւ այսօր ընդամենը 23 աշակերտ ունի դպրոցը։ Արթուրի եւ Աբոյի հետ մի փոքրիկ պտույտ ենք գործում գյուղի փողոցներում... Եկեղեցու ավերակների մոտ կանգնած զրուցում ենք։ Մեր դիմացի խրճիթում լույս է վառվում։ Փոքրիկ կացարանում պատուհանի տակ ծխամորճով տարեց մարդու խորհրդավոր հայացքը չի վրիպում իմ աչքից։         - Ո՞վ է,- հարցնում եմ, -ոնց որ մենակ է ապրում...         - Գյուղում հարգանք վայելող անձնավորություն է 80-ամյա Մեխակ Ամիրյանը։ Կինը երկու տարի առաջ է մահացել,- պատմում է Աբոն,-տղան եկավ Մոսկվայից ու հորն իր հետ տարավ, բայց ընդամենը երեք ամիս այնտեղ մնաց։ Չնայած ապահով էր ու շրջապատված էր հոգատարությամբ, համբերել չկարողացավ։ Հողն անվերջ ձգում էր։ Ու եկավ... Շարժվում ենք դեպի գյուղամեջ։ Տղերքը դանդաղեցնում են քայլերը։         - Այստեղ մշակույթի տուն ենք կառուցելու, -ինքնավստահ ասում է Արթուրը։- Արդեն հիմքերը փորել ենք։ Ոնց էլ լինի՝ մինչեւ երկու տարի պիտի շահագործման հանձնենք։ Երիտասարդներն անպայման հավաքատեղի պետք է ունենան։ Իսկ մի քիչ վերեւ՝ այս հարթ տարածքում, որոշել ենք հանդիսությունների տուն ունենալ։ Ամեն ինչ կլինի, ժամանակի խնդիր է։ Այսօր թերեւս ամենակարեւոր հոգսը խմելու ջուր ունենալն է։ Նախկին ջրատար խողովակները պիտանի չեն։ Գրեթե երեք կիլոմետրը փոխարինել ենք նորերով։ Եթե երկու կիլոմետր էլ առաջ շարժվենք, գյուղը լիովին կապահովվի խմելու ջրով։ Հեռուստաբաշխիչ կայանի բացակայության պատճառով մարդիկ հնարավորություն չունեն թեկուզ մեկ ծրագիր դիտել։ Տնտեսական «բարեփոխումների» արդյունքում այստեղ եւս հանրապետական (ինչպես եւ Հայաստանից եթեր արձակվող) ռադիոհաղորդումները տեղ չեն հասնում... Դպրոցը քիմիայի ու կենսաբանության, աշխարհագրության, ռուսաց եւ օտար լեզուների մասնագետների կարիք ունի։ Մարդիկ շրջկենտրոն գնալու համար օրեր են կորցնում։ Գոնե շաբաթական մեկ անգամ փոքրիկ ավտոբուս տրամադրվեր նրանց։ Հոգսեր, որոնք տակավին լուծում չեն գտնում։         - Չե՞ք ուզում իմ տունը տեսնել,-Աբոյի ձայնը սթափեցնում է ինձ։- Հեռու չէ, հենց այստեղ եմ ապրում,-հայացքով ցույց է տալիս նա դիմացի միհարկանի տունը։         - Բայց ուշ չէ՞, տնեցիներն արդեն քնած կլինեն,-ասում եմ։         - Այս ժամին քնելս ո՞րն է, գնացինք...         - Տեսնելով, որ նա համառում է ու կարող է վիրավորել, ես ու Արթուրը լուռ հետեւում ենք նրան։         - Երկհարկանի հարմարավետ տներ ուներ, - ցածր ձայնով պատմում է Արթուրը։- Շանորդիները քարը քարի վրա չեն թողել...         - Այստեղ մորս հայրական տունն էր, -ասում է Աբոն։ -Գոնե պատերը կանգուն են մնացել։ Տանիքը տեղադրեցինք, թեթեւակի նորոգեցինք ու տնով-տեղով տեղավորվեցինք։ Արթուրը՝ ավագ որդիս, երկրորդ տարին է, ինչ զինծառայությունից վերադարձել է։ Ասում եմ՝ տները մի լավ կարգի բերենք եւ եկող ամռանը հարսանիք անենք... Աբոյի կինը՝ Ռազմելան, մեզ սիրալիր ներս է հրավիրում, հյուրասիրում լեռնային ուրցի բուրումնավետ թեյով՝ իր իսկ եփած գունավոր շաքարով։ Հաճույքով վայելում ենք։         -Գուցե մի բաժա՞կ էլ լցնեմ,- զգալով, որ հավանել եմ, ասում է տանտիկինը եւ կատակում,- անհոգ մնա, տեղական «արտադրանք» է, միանգամայն անվնաս։ Ռեցեպտն էլ ես եմ ստեղծել...         Սրտաբուխ ծիծաղում ենք։ Եվ ուրախությունից ասես տան պատերն ավելի են ջերմանում։         ...Երկար, շատ երկար շարունակվեց մեր զրույցը Արթուրի օջախում։ Շարունակ անցյալի մեր տաք հիշողություններն էինք վերհիշում, փորձում «գուշակել» գյուղի, Արցախի ապագան։ Ու չիմացանք էլ, թե քաղցր նինջն ինչպես համակեց մեզ ու քնով անցանք...         Լուսադեմին արթնացա ու որոշեցի մինչեւ հրաժեշտ տալը մի անգամ էլ շրջել ու տեսնել գյուղը։ Կամաց դուրս եկա տնից։ Երեկոյան հազիվ էին նշմարվում գյուղի ավերակները։ Իսկ հիմա... Եվ փորձում եմ ցրել հոգուս խռովքն ու խեղդել մղձավանջը։ Ծխնելույզներից ոլոր-մոլոր ծուխն աշխույժ երկինք է բարձրանում։ Արթուրի տան հարեւանությամբ մի կին հասցրել է թոնիրը վառել ու հացի պատրաստություն է տեսնում... Հովիվը ոչխարների հոտն արդեն հանդ էր քշում, եւ գառների անուշ մայունն արձագանքում էր Թեժասարի փեշերին։ Տղամարդիկ շտապում են սեփականաշնորհված իրենց հողակտորները մշակելու, գարնանացան կատարելու։ Իմ հայացքից չի վրիպում տնամերձում առատորեն ծաղկած դեղձենին, որն ասես երես առած երեխայի պես անվերջ ժպտում է, օրը ցերեկով փորձում «ձեռ առնել» մեզ։ Խելքահան լինելու բան է...         Իսկ գարունը գույների իր ներկապնակն ուսած՝ համառորեն լեռներն է բարձրանում։ Արեւշատի գարունը... ;

• Դավիթ ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆ

• ԱՆԱՂՄՈՒԿ ՀԵՌԱՑԱՎ ՄԵԶՆԻՑ...

  .   1
          Ծանր հիվանդությունից հետո, կյանքի 72-րդ տարում մահացավ Արցախի գրական օջախի ավագ սերնդի ներկայացուցիչներից մեկը՝ բանաստեղծ, երգիծաբան, մանկավարժ Էռնեստ Բեգլարյանը: ...

• ՈՒ ՆՈՐԻՑ ԿՀՆՉԵՆ ԱՂՈԹՔԻ ԶԱՆԳԵՐԸ

  Դավիթ ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆ   2
          Վերջերս լույս տեսավ Դավիթ Միքայելյանի «Ծաղկել է ձորի խնձորին» ակնարկների ու դիմանկարների ժողովածուն:         Գրքի ...

• ՀԱՆՐԱԿՐԹ. ԴՊՐՈՑՆԵՐԻ ՇՐՋԱՆԱՎԱՐՏՆԵՐԻ ԸՆՏՐԱՆՔ. ՀԵՏԱԶՈՏՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԸ

  .   
          ԼՂՀ ազգային վիճակագրական ծառայությունը 2008թ. մայիսին հանրապետության մայրաքաղաքում եւ 6 շրջաններում, ընդhանուր առմամբ 62 բնակավայրում իրականացրել է ընտրանքային ...

• ՈՐՔԱՆՈՎ Է ԼՂՀ ՔԱՂԱՔԱՑԻՆ ՊԱՇՏՊԱՆՎԱԾ

  Զարինե ՄԱՅԻԼՅԱՆ   
          «Դատարանակազմության մասին» նոր օրենքի համաձայն՝ հանրապետությունում գործում է եռաստիճան դատական համակարգ։ ԼՂՀ Սահմանադրության համապատասխան հոդվածով երկրի ...

• ՀԵՐԹԱԿԱՆ ԲԱՐԵԳՈՐԾԱԿԱՆ ԱՌԱՔԵԼՈՒԹՅԱՄԲ` ԱՐՑԱԽՈՒՄ

  Լաուրա ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ   
          Արդեն երկու շաբաթ է՝ Արցախում է գտնվում Երեւանի Մալայանի անվան ակնաբուժական կենտրոնի «Լույս՝ հայի աչքերին» ծրագրի շրջանակներում գործող ակնաբույժների խումբը՝ ...

• ՏԻԳՐԱՆԱԿԵՐՏԻ ՆՈՐ ՊԵՂՈՒՄՆԵՐԸ

  Սվետլանա ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ   

• «ԲԱՔՎԻ ՎԱԼՍՆ» ԱՌԱՅԺՄ ՀԵՏԱՁԳՎԵԼ Է

  .   

• ՎԱՐԴԱՆ ՀԱԿՈԲՅԱՆ-60

  Նվարդ ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ   

• ԻՍԿ ԻՆՉՔԱՆ ՀՄԱՅՔ ԿԱ ՄԵՐ ԱԶԳԱՅԻՆ ԵՐԱԺՇՏՈՒԹՅԱՆ ՄԵՋ

  Մերի ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ   

• ՈՒ ՆՈՐԻՑ ԿՀՆՉԵՆ ԱՂՈԹՔԻ ԶԱՆԳԵՐԸ

  Դավիթ ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆ   

• ԲԱՐԵՆՊԱՍՏ ԴԱՇՏ ՆԵՐԴՐՈՂՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ

  .   

• ՈՐՔԱՆՈՎ Է ԼՂՀ ՔԱՂԱՔԱՑԻՆ ՊԱՇՏՊԱՆՎԱԾ

  Զարինե ՄԱՅԻԼՅԱՆ   

• ԱՆԱՂՄՈՒԿ ՀԵՌԱՑԱՎ ՄԵԶՆԻՑ...

  .   

• ԸՆԴՈՒՆԵԼՈՒԹՅՈՒՆ ԼՂՀ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՄՈՏ

  .   

• ՎԵՐԱԿԱՌՈՒՑՄԱՆ ԵՎ ԲԱՐԵԿԱՐԳՄԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐ`

  Լաուրա ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ   

• 1894  Ծնվեց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և բանաստեղծ Վահան Թոթովենցը: (Վախճ. 1937թ.-ին):
• 1914  Տարոնի և Սասունի Կ. Կոմիտեները երեք պետությունների հյուպատոսներին ներկայացրեցին բարենորոգումների ծրագիր:
• 1938  Ծնվեց արձակագիր, դրամատուրգ, թարգմանիչ Պերճ Զեյթունցյանը:
• 1988  Խորհրդային Միության Գերագույն Խորհուրդը հիմք ընդունելով Խորհրդային սահմանադրության 78-րդ հոդվածը՝ (միացյալ հանրապետությունների տարածքային փոփոխությունների արգելումն առանց իր համաձայնության) հերքեց 1988 02 20-ի Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզը Հայաստանին վերամիավորվելու խնդրագիրը:

• am
• ru
• en

ԼՈՒՐԵՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆ

• Ա1+
• Ազատ Արցախ
• Ազգ
• Առավոտ
• Ազատություն
• ԱրմենիաՆաու
• Երկիր
• Հայոց Աշխարհ
• Չորրորդ Իշխանութ.
• Պանորամա
• Պանարմենիան
• Ժամանակ

ՕՆԼԱՅՆ ԼՈՒՐԵՐ

• Օնլայն Ռադիո

ԻՆՖՈՐՄԱՑԻԱ

• Եղանակ
• Դրամի Փոխարժեք
• Վիճակագրություն

ԻՄ ԱՐՄԹԱՈՒՆ

• Կայքի Առօրյան
• Ֆորում
• Քվեարկություն
• Լուրերի Էքսպորտ
• Կոդավորվորիչ նոր