Հրատարակվում է 16/01/1923

1984 ԹՎԱԿԱՆԻ ԶԱՆԳՎԱԾԱՅԻՆ ԿՈՏՈՐԱԾԸ ՍԱՍՈՒՆՈՒՄ

• 
  Ջոկել են մեծ թվով առավել գեղեցիկ կանանց, որոնց առաջարկել են ընդունել իսլամը եվ ամուսնանալ թուրքերի հետ։ Նրանք հրաժարվել են եվ սպանվել։         Կոստանդնուպոլսում բրիտանական դեսպանը՝         Անգլիայի արտաքին գործերի նախարարին         Թարգմանություն անգլերեն-ռուսերենից     26 նոյեմբերի, 1894թ.     Թիվ 539 նամակից         Ժամանակ առ ժամանակ զանազան մասնավոր աղբյուրներից ինձ լուրեր էին հասնում Սասունում թուրքական զորքերի ու նրանց գործակից քրդերի կողմից կատարվող սարսափելի դաժանությունների մասին, բայց ես չէի ցանկանում նրանց հավատալ եւ ձեռնպահ էի մնում դրանց մասին պաշտոնապես հաղորդելուց, քանի դեռ պարոն Հոլուորդը հետաքննություն էր կատարում տեղում։ Հիմա, երբ նրա հետաքննությունն ավարտված է, ես իմ պարտքն եմ համարում Ձերդ գերազանցությանը ծանուցել, որ վերը հիշատակված հաղորդումները, որոնք ստացվել էին լիովին հուսալի աղբյուրներից, համարյա բոլոր առումներով համընկնում են պարոն Հոլուորդի հաղորդման հիմնական բովանդակության հետ։ Այնպես որ, ես ինձ վրա համարձակություն եմ վերցնում ասել, որ այստեղի գավառներում առողջ դատող ոչ մի մարդ, եթե նա թուրքական պաշտոնյա չի հանդիսանում, չի կասկածում այն բանում, որ կոտորածը Սասունում իրոք թուրքական զորքերն են կատարել, այլ ոչ թե ավազակները։ Հավելված 2-րդ ՓՈԽՀՅՈՒՊԱՏՈՍ ՀՈԼՈՒՈՐԴԸ՝ ԴԵՍՊԱՆ Ֆ. ՔԵՐՐԻԻՆ     Վան, 6 նոյեմբերի 1894թ.     Նամակից         Վկայակոչելով հոկտեմբերի 9-ի իմ զեկույցը՝ պատիվ ունեմ հաղորդել, որ ես Մուշում եմ մնացել մինչեւ հոկտեմբերի 16-ը եւ, կարանտինով անցնելով, Բիթլիս եմ ժամանել հոկտեմբերի 25-ին։         Իմ զեկույցն ուղարկելու օրվանից Մուշում եւ Բիթլիսում իմ ստացած տեղեկությունները լիովին հաստատեցին հիմնականում այն գլխավոր փաստերի արժանահավատությունը, որոնք նրա մեջ շարադրված են Սասունի կոտորածի վերաբերյալ, որի մասին ես այժմ ներկայացնում եմ առավել մանրամասն հաշվետվություն։ Թվում է՝ կառավարության ուշադրությունն այդ շրջանի վրա է դարձվել Կոստանդնուպոլսից մի ոմն հայ կաթոլիկ Դամադյանի գործողությունների պատճառով, որը 1892թ. Սասունի շրջանի եւ Մշո դաշտի գյուղերում իրեն այնպես է պահել, որ իշխանություններին առիթ է տվել մտածելու, թե նա քաղաքական քարոզչություն է տանում։ Որոշ ժամանակ նրան ձերբակալելու անհաջող փորձեր են կատարվել, բայց 1892թ. մայիսին նա բռնվել է ոստիկանության կողմից, տարվել Բիթլիս, այնտեղից՝ Կոստանդնուպոլիս, որտեղ ներում է ստացել։ Թե ինչպիսին են եղել այդ մարդու գործողությունների բնույթն ու նպատակը՝ ես չեմ կարող հաստատաբար պարզել, ինչպես եւ այն, թե ինչ ճանապարհով է նա ներման հասել, բայց ես չեմ հավատում, որ քարոզչությունն իրենից որեւէ նշանակալից բան ներկայացնի կամ մեծ ներգործություն ունենա բնակիչների վրա։ Պարզ է մի բան. նրան բռնելուց հետո շատ չանցած՝ սասունցի հայերի ճակատագիրը վճռվել է... Բիթլիսից ուղարկված զորքերն իրենց հետ ունեցել են ութսուն բաք կերոսին եւ չորս լեռնային հրանոթ։ Սկզբում զորքերը գյուղերում չեն երեւացել՝ քրդերին համոզելով հարձակվել գյուղերի վրա։ Հայերը, կարծելով, թե գործ ունեն միայն քրդերի հետ, եռանդագին դիմադրություն են ցույց տվել եւ հետ մղել նրանց գրոհները։ Վերջիններս հրաժարվել են շարունակել գրոհները առանց զինվորների օգնության. այդ ժամանակ զինվորներից ոմանք քրդական տարազ են հագել եւ մասնակցել գրոհին, որն այս անգամ ավելի հաջող է դուրս եկել։         Այնուհետեւ զորքերն սկսել են երեւալ որոշ գյուղերում՝ ասելով, թե եկել են նրանց պաշտպանելու. գիշերելու տեղավորվելով, նրանք գիշերվա ընթացքում կոտորել են բոլոր բնակիչներին՝ տղամարդկանց, կանանց ու երեխաներին։ Ֆերիկը (գեներալը), ում իսկական անունը, իմ կարծիքով, Օսման փաշա է (այլ ոչ թե Իսմայիլ բեկ, ինչպես նշված է իմ նախորդ զեկույցի մեջ), ժամանելով Երզնկայից, ընթերցել է սուլթանի ֆիրմանը, որը կարգադրում է պատժել գյուղերին, եւ զինվորներին կոչ է արել կատարել իրենց պարտքը։ Ասում են, որ սկզբում զինվորները հրաժարվել են՝ ուրախ չլինելով այդ հրամանով, բայց սպաները սպառնալիքների միջոցով ստիպել են նրանց. կոտորածն իրականացվել է առանց որեւէ գթության եւ տարիքի կամ սեռի զանազանության։         Մեծ թվով նշանավոր քաղաքացիներ, հոգեւորականի գլխավորությամբ, դուրս են եկել հրամանատարի առաջ՝ ձեռքներին ունենալով հարկերի վճարման մասին ստացագրերը, ցանկանալով դրանով ապացուցել իրենց լոյալությունը կառավարության հանդեպ եւ գթություն հայցելով։         Նրանց շրջապատել են եւ կոտորել մինչեւ վերջին մարդը։         Հելիեգուզանում շատ երիտասարդների ոտքերն ու ձեռքերը կապոտել են, շարել կողք կողքի, նրանց վրա ցախ կուտակել եւ ողջ-ողջ այրել։         Մեկ ուրիշ գյուղում բռնել են մի հոգեւորականի եւ մի քանի նշանավոր քաղաքացիների։ Նրանց խոստացել են ազատ արձակել, եթե ասեն, թե որտեղ են թաքնվել մյուսները։ Նրանք ասել են, բայց, այնուամենայնիվ, նրանց սպանել են։ Հոգեւորականի վզին շղթա են հագցրել եւ շղթան ձգել դեպի տարբեր կողմեր՝ այնպես, որ համարյա խեղդել են նրան։ Ի վերջո, ուղղահայաց կերպով հողի մեջ են խրել սվինները եւ նրան օդ նետել՝ այնպես, որ ընկնի սվինների վրա։         Մեկ այլ գյուղում տղամարդիկ իրենց կանանց ու երեխաների հետ թաքնվել են քարանձավում, որտեղ մնացել են մի քանի օր, մինչեւ որ թույլերը սովամահ են եղել. իսկ մյուսներին զինվորները գտել են եւ սվինահարել, մի զենքով, որն էլ հիմնականում կիրառվել է այդ բոլոր իրադարձություններում։ Շուրջ վաթսուն երիտասարդ կանայք ու աղջիկներ քշվել-լցվել են եկեղեցին. զինվորներին թույլատրվել է նրանց հետ վարվել՝ ինչպես ուզում են, իսկ դրանից հետո սպանել նրանց, ինչն էլ կատարվել է։ ՋՈԿԵԼ ԵՆ ՄԵԾ ԹՎՈՎ ԱՌԱՎԵԼ ԳԵՂԵՑԻԿ ԿԱՆԱՆՑ, ՈՐՈՆՑ ԱՌԱՋԱՐԿԵԼ ԵՆ ԸՆԴՈՒՆԵԼ ԻՍԼԱՄԸ ԵՎ ԱՄՈՒՍՆԱՆԱԼ ԹՈՒՐՔԵՐԻ ՀԵՏ։ ՆՐԱՆՔ ՀՐԱԺԱՐՎԵԼ ԵՆ ԵՎ ՍՊԱՆՎԵԼ։ Բիթլիսից բերված կերոսինն օգտագործվել է տները հրկիզելու համար՝ նրանց ներսում գտնվող բնակիչների հետ միասին։ Բիթլիսում մի զինվոր պատմել է, որ ինքը մի անգամ տեսել է, թե ինչպես բոցերի միջից դուրս փախած մի փոքրիկ տղայի զինվորները սվինով նորից նետեցին բոցերի մեջ։         Կերոսինն օգտագործվել է նաեւ դիակներն այրելու համար։ Ասում են, որ ուրիշ շատ նողկալի դաժանություններ են կատարվել, այնպիսիք, ինչպես՝ հղի կանանց փորը պատռելը, երեխաներին կտոր-կտոր անելը եւ այլն։ Վերը շարադրվածը սոսկ այն բանի օրինակ է ծառայում, թե ինչ եղանակների օգնությամբ է անցկացվել բնաջնջման այդ կամպանիան։

• .

• ԵՐԿՈՒ-ԵՐԵՔ ՏԱՐՈՒՄ` ՇՈՒՐՋՕՐՅԱ ՋՐԱՄԱՏԱԿԱՐԱՐՈՒՄ

  ՆՈՐԱՅՐ ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ   
          «Մեր ջրային պաշարները լիովին հնարավոր են դարձնում Ստեփանակերտի շուրջօրյա ջրամատակարարման ապահովումը»,- համոզված է Ստեփանակերտի քաղաքապետ Վազգեն Միքայելյանը։ ...

• 1984 ԹՎԱԿԱՆԻ ԶԱՆԳՎԱԾԱՅԻՆ ԿՈՏՈՐԱԾԸ ՍԱՍՈՒՆՈՒՄ

  .   7
  Ջոկել են մեծ թվով առավել գեղեցիկ կանանց, որոնց առաջարկել են ընդունել իսլամը եվ ամուսնանալ թուրքերի հետ։ Նրանք հրաժարվել են եվ սպանվել։         Կոստանդնուպոլսում ...

• ԵՂԵՌՆԻ ՀԵՏԱԳԻԾԸ

  Ռոբերտ ԵՍԱՅԱՆ   3
          Մի բուռ խավար թաղելով հողում՝         սպասում են (թուրքերը),         թե ...

• ՀԱՅՈՑ ՀԱՐՑԸ` ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ՀԱՐՑ Է

  Սեփ.լրատվություն   
          «Հայկական հարցը հայ ժողովրդի անվտանգության հարցն է, որը պահանջում է երկու նախադրյալի ապահովում` հայկական լիարժեք — ամուր պետականության ստեղծում — այդ պետականության անվտանգությունն ու կենսունակությունն ...

• ՍԵՅՐԱՆ ՕՀԱՆՅԱՆ:

  Սեփ. լրատվություն   
          Հայաստանը պետք է ամեն ինչ անի, որպեսզի ղարաբաղյան հակամարտության գոտում ռազմական գործողությունների վերսկսման դեպքում պատրաստ լինի հակահարված տալ, կարծում է ՀՀ պաշտպանության նախարար Սեյրան Օհանյանը։ ...

• ՀԱՐԳԱՆՔԻ ՏՈՒՐՔ՝ ՀԱՅՈՑ ՄԵԾ ԵՂԵՌՆԻ ԶՈՀԵՐԻ ՀԻՇԱՏԱԿԻՆ

  .   
          Ապրիլի 24-ին Հայոց մեծ եղեռնի 93-րդ տարեդարձին նվիրված միջոցառումներ են անցկացվել աշխարհի տարբեր ծագերում, այնտեղ, որտեղ գեթ մի հայ է ապրում։         Ստեփանակերտում ...

• ԼՂՀ ՆԱԽԱԳԱՀՆ ԸՆԴՈՒՆԵԼ Է

  .   
          Ինչպես մեզ հաղորդում են ԼՂՀ նախագահի աշխատակազմի տեղեկատվության գլխավոր վարչությունից, ապրիլի 23-ին ԼՂՀ նախագահ Բակո Սահակյանն ընդունել է ԵԱՀԿ գործող նախագահի ...

• ՎԱԶԳԵՆ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԸ ԴԺՈՀԵՑ «ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆԻՑ»

  .   

• Ս.ՍԱՐԳՍՅԱՆԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼ Է ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԸ

  .   

• 1984 ԹՎԱԿԱՆԻ ԶԱՆԳՎԱԾԱՅԻՆ ԿՈՏՈՐԱԾԸ ՍԱՍՈՒՆՈՒՄ

  .   

• «ԿՈԼՑՈ» ՌԱԶՄԱԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ. 1915-Ի ՁԵՌԱԳԻՐՆ ԷՐ

  ՆՎԱՐԴ ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ   

• ԳԻՏԵ՞Ք, ՈՐ /ՃԱՆԱՉՈՂԱԿԱՆ/

  .   

• ԵՂԵՌՆԻ ՀԵՏԱԳԻԾԸ

  Ռոբերտ ԵՍԱՅԱՆ   

• ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ, ԲԱՅՑ ՈՉ ՀՌՈՄԻ ՊԱՊԻՑ ԱՎԵԼԻ ԿԱԹՈԼԻԿ

  .   

• ԱԳ ՆԱԽԱՐԱՐ Է.ՆԱԼԲԱՆԴՅԱՆԻ ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑԸ ՄԵԴԻԱՄԱՔՍ ԳՈՐԾԱԿԱԼՈՒԹՅԱՆԸ

  .   

• ԱՆԿԱԽ ՄԱՄՈՒԼԻ ՄԱՍԻՆ /ԽՄԲԱԳՐԻ ՍՅՈՒՆԱԿ/

  .   

• ԱԴԱՆԱՅԻ ՍԵՎ ՕՐԵՐԸ

  .   

• 775  Ալեքսանդր II-ը ստորագրեց Թուրքիային պատերազմ հայտարարելու մանիֆեստը: Սկսվեց ռուս-թուրքական պատերազմը բալկաններում և պատմական Հայաստանի տարածքում, որն ավարտվեց Ռուսաստանի հաղթանակով:
• 1877  Մահացավ հայ ազգի մեծ բանաստեղծուհի Վիկտորիա Ազանուրը (Փոմփիլի), գրել է իտալերեն: Մեծ համբավ ունեցող իր գրքերը հայերեն թարգմանել է Հայր Արսեն Ղազիկյանը:
• 1910  Հայ քաղաքական, կրոնական և մտավորական զանգվածների ներկայացուցիչները, թվով 800 մարդ, ձերբակալվեցին Կ. Պոլսում, տեղահանվեցին դեպի Անատոլիայի խորքերը և մահվան դատապարտվեցին: Սկիզբ դրվեց հայոց Մեծ եղեռնին:
• 1915  Հրապարակվում է ՀամԿ(բ)Կ Կենտկոմի որոշումը ՀամԿ(բ)Կ Անդրերկրկոմը վերացնելու մասին:
• 1937  Աշխարհի մոտ 25 երկրներում նշվեց Մեծ եղեռնի 50-ամյա տարելիցը և հարգանքի տուրք մատուցվեց անմեղ զոհերի հիշատակին:

  Էջմիածնի մայր տաճարի բակում կանգնեցվեց հուշարձան:

  Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին հուշարձան կանգնեցվեց նաև Կալիֆորնիա նահանգի Մոնթեբելլո հայահոծ քաղաքում:

• 1965  Խաղաղասեր ուժերի Համաշխարհային կոնգրեսը 64 երկրների և 16 միջազգային կազմակերպությունների մասնակցությամբ նշեց հայերի ցեղասպանության մասին:
• 1968  Ֆրանսիայի Մարսել քաղաքում կանգնեցվեց հուշարձան 1915 թ. Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին:
• 1973  Հունաստանի մայրաքաղաք Աթենքում, Իտալիայի Միլան քաղաքում, ինչպես նաև Լիբանանի մայրաքաղաք Բեյրութի մոտակայքում գտնվող Բիգֆայա գյուղում տեղի ունեցան
• 1975  թ. Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձանների բացումը:
• 1978  Ֆրանսիայի Լիոն քաղաքում կանգնեցվեց հուշարձան՝ Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին:
• 1984  Փարիզի Ալֆորվիլի շրջանում կանգնեցվեց հուշարձան Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին:
• 1987  Գերմանիայի Շտուտգարտ քաղաքում կանգնեցվեց խաչքար հուշարձան՝ Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին:
• 1989  Ավստրալիայի Սիդնեյ քաղաքում կանգնցվեց հուշարձան Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին:
• 1990  ԱՄՆ-ի նախագահ Բուշը հայտարարությամբ բոլոր ամերիկացիներին կոչ արեց ապրիլի 24-ին միանալ հայերին՝ հարգելով ավելի քան 1 մլն. զոհերի հիշատակը:
• 1994  ԱՄՆ-ի նախագահ Քլինտոնը հայտարարություն հեռարձակեց՝ կոչ անելով հիշատակել 1915 թ.-ի հայ ժողովրդի ողբերգությունը:

• am
• ru
• en

ԼՈՒՐԵՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆ

• Ա1+
• Ազատ Արցախ
• Ազգ
• Առավոտ
• Ազատություն
• ԱրմենիաՆաու
• Երկիր
• Հայոց Աշխարհ
• Չորրորդ Իշխանութ.
• Պանորամա
• Պանարմենիան
• Ժամանակ

ՕՆԼԱՅՆ ԼՈՒՐԵՐ

• Օնլայն Ռադիո

ԻՆՖՈՐՄԱՑԻԱ

• Եղանակ
• Դրամի Փոխարժեք
• Վիճակագրություն

ԻՄ ԱՐՄԹԱՈՒՆ

• Կայքի Առօրյան
• Ֆորում
• Քվեարկություն
• Լուրերի Էքսպորտ
• Կոդավորվորիչ նոր