Հրատարակվում է 16/01/1923

ՆԱԽԱԱՀ ՌՈԲԵՐՏ ՔՈՉԱՐՅԱՆԻ ՄԱՄՈՒԼԻ ԱՍՈՒԼԻՍԸ

• 
      ՌՈԲԵՐՏ ՔՈՉԱՐՅԱՆ - Այսօր արտակարգ դրության վերջին օրն է, կարելի է որոշակի եզրակացությունների գալ անցած 20 օրվա վերաբերյալ եւ այդ պատճառով որոշեցի հանդիպում ունենալ ձեզ հետ: Համոզված եմ, եւ իրադարձությունները ցուց տվեցին, որ արտակարգ դրության իրավական ռեժիմի մտցնելը հնարավորություն տվեց խուսափել ավելի մեծ կորուստներից եւ ավելի ծանր հետեւանքներից: Մտցնելուց հետո անմիջապես վիճակը հանդարտվեց, հնարավորություն ստեղծվեց կոնկրետ գործողություններով ամրապնդել այդ կայունացման պրոցեսը: Ամբողջ 20 օրվա ընթացքում որեւէ խախտում, արտակարգ դրության իրավական ռեժիմի մեջ, չի գրանցվել, բանակը եւ ոստիկանությունը ցուցաբերել են զսպվածություն` իրենց ծառայության ընթացքում, եւ բնակչության ճնշող մեծամասնությունն ըմբռնումով էր մոտենում այս միջոցառումներին: Ընթացքում, գիտեք, փորձում էինք նվազեցնել եւ ծառայության մեջ գտնվող զինծառայողների թիվը, եւ եւս երկու անգամ իրավական ռեժիմի մեղմացման քայլեր արվեց: Բոլոր պետական մարմիններն աշխատում էին անխափան, կյանքը մտնում է իր բնականոն հունի մեջ, եւ ես չեմ տեսնում որեւէ գործոն կամ որեւէ առիթ արտակարգ դրությունը երկարացնելու համար: Այդ պատճառով վաղվանից Հայաստանի Հանրապետությունում մենք ունենալու ենք ոչ արտակարգ դրության իրավական ռեժիմ: Իմ խնդիրը` վիճակի ամբողջական կայունացումն է, պետք է բերել, կառավարելիության տեսանկյունից, այն վիճակին, որը մենք ունեցել ենք մինչեւ ընտրությունները, իհարկե, խոսքը չի գնում հոգեբանական գործոնի մասին, այստեղ ավելի երկար ժամանակ է պահանջվելու, եւ այդ վիճակով` կառավարվող, կայուն ես պետք է իշխանությունը փոխանցեմ նորընտիր նախագահին, եւ այդպես էլ լինելու է: Քննչական խումբն աշխատում է, նյութերի ծավալները մեծ են, եւ, իհարկե, իրենց առջեւ խնդիր է դրված` ամբողջությամբ բացահայտել, վերականգնել, թե ինչպիսին էին իրադարձությունները, բացահայտել մեղավորներին, եւ, իհարկե, հրավիրել պատասխանատվության: Խոսքն առաջին հերթին գնում է կազմակերպիչների եւ դրդողների մասին: Եւ մեր` նախկինում հայտարարած մոտեցումը մնում է ուժի մեջ: Եթե այն մարդիկ, ովքեր մոլորված էին, կամ ովքեր ուղղակի հայտնվել էին այնտեղ եւ մասնակցել անկարգություններին, կամավոր ներկայանում են ու օժանդակում քննչական խմբին, ապա վերաբերմունքն իրենց նկատմամբ կլինի շատ ավելի մեղմ, եւ մենք այդպիսի բազմաթիվ դեպքեր ունենք: Արտակարիգ դրության իրավական ռեժիմը որեւէ լրացուցիչ արտոնություններ, իրավունքներ չի տվել եւ չի էլ նախատեսում իրավապահ մարմինների համար` այդ քննչական գործառույթների առումով, եւ իրենց գործունեությունը շարունակվում է նույն օրենսդրական դաշտի շրջանակներում: Փաստացի նյութերի կուտակում է գնում եւ այսօր միանշանակ կարելի է ասել, որ մասսայական այդ անկարգությունները կրել են կազմակերպված բնույթ, այստեղ որեւէ կասկած մենք չունենք, սկսած այդ բարիկադների կառուցումից, նույնիսկ մինչեւ թալանի, ջարդարարության գործողությունները: Կասեմ նաեւ, որ մոտակա ժամանակներում որոշ գործեր արդեն գնալու են դատարաններ, որովհետեւ շատերն արդեն ընդունում են իրենց արարքը եւ մենք ունենք օրենսդրությամբ նախատեսված արագացված դատավարության ընթացակարգ եւ մոտակա ժամանակներում գործերն արդեն գնալու են դատարաններ: Լինելու են, իհարկե, բաց դատական նիստեր եւ բոլորդ հնարավորություն կունենաք, նաեւ ինֆորմացիայի տեսանկյունից, լիարժեք տեղեկացված լինել: Երեւանը միշտ եղել է երեւի աշխարհի մայրաքաղաքներից ամենից անվտանգ մայրաքաղաքաը: Համոզմունք ունեմ, որ այսօր Եւրեւանն եւս այդպիսին է, բայց այդ իմիջը որոշակի կորուստ է կրել եւ մենք միասնական աշխատանքով պետք է անենք հնարավորը` Երեւանի կերպարը, վարկանիշը վերականգնելու համար:     Ի՞նչ դասեր կարող ենք քաղել այս իրադարձություններից: Առաջինը` ժողովրդավարությունը կարիք ունի պաշտպանվելու ամբոխավարությունից: Սա համարում եմ ամենակարեւոր դասերից մեկը: Մենք լայնածավալ բարեփոխումներ ենք իրականացրել Հայաստանում, տարբեր ոլորտներում եւ տնտեսական, եւ պետական կառավարման, եւ հասարակական կյանքին վերաբերող, բայց կյանքը նաեւ ցույց տվեց, որ պետք է ամրացվեն մեխանիզմները, որոնցով պետք է ապահովվի մեր քաղաքացիների եւ իրենց գույքի անվտանգությունը: Օրենսդրորեն պետք է պաշտպանվեն պետականության հիմքերը: իտեք, մեր օրենսդրությամբ, ցավոք, այս իրադարձություններից հետո պարզվեց, որ նախատեսված չեն մի շարք հոդվածներ, որոնք կան գրեթե յուրաքանչյուր եվրոպական երկրներում: Օրինակ` այն կոչերը, որնք հնչում էին` զինվորների չծառայելու, իրենց ծառայությունը թողնելու, այն կոչերը, որոնք ուղղվում էին ոստիկանությանը Թատերական հրապարակում` անցնել ցուցարարների կողմը, չծառայել, չկատարել իրենց պարտականությունը, եթե հնչեին երմանիայում, օրինակ, ապա բոլոր այդ կոչերը հնչեցնողները եւ այդ հանրահավաքների կազմակերպիչները կստանային մինչեւ 5 տարի ազատազրկում: Մի շարք երկրներում ավելի խիստ պատիժներ են նախատեսված, հիմա մենք ուսումնասիրում ենք այլ երկրների փորձը, եւ ես նախաձեռնելու եմ, որ մեր օրենսդրությունն եւս պետական հիմքերը պաշտպանելու, ամրացնելու շատ ավելի խիստ նորմեր նախատեսի: Կոնկրետ օրինակ եմ բերել երմանիայի օրենսդրությունից: Մենք մինչեւ այս դեպքերը չէինք մտածում, որ Հայաստանում կարող են հայտնվել մարդիկ, որոնց համար պատվերը, պետությունը կազմալուծելու, կարող է դառնալ իրենց կյանքի նպատակ: Մենք այսպիսի դաժան իրականության հետ հանդիպեցինք եւ համարժեք եզրակացությունների պետք է գանք: Կրկնեմ, պետական հիմքերն ամրացնելու ուղղությամբ լուրջ օրենսդրական քայլեր պետք է ձեռնարկենք: Եւ այդ քայլերը չեն լինելու ժողովրդավարության թուլացման հաշվին, այդ քայլերը լինելու են հենց առաջին հերթին ժողովրդավարությունը պաշտպալնելու համար` ամբոխավարությունից եւ արկածախնդրությունից: Եւ նրանք պետք են առաջին հերթին նաեւ նրա համար, որ քաղաքականության մեջ սանձվեն հատկապես այն մարդկանց արկածախնդրությունը, ովքեր պատրաստ են ուրիշի կյանքը զոհաբերել իրենց քաղաքական ամբիցիաների համար: Պետք են նաեւ քայլեր` ոստիկանության համապատասխան ստորաբաժանումներն ամրացնելու ուղղությամբ, իրենց ավելի ժամանակակից եւ ավելի անվտանգ հատուկ միջոցներով ապահովելու ուղղությամբ: Իրադրաձությունները ցույց տվեցին, որ այն, ինչ մենք ունենք բավական հնացած է եւ միշտ չէ, որ անվտանգ է: Ավելի շատ, գիտեք, խորհրդային ժամանակներից ժառանգած հատուկ միջոցներն են: Օրինակ` երեք զոհով ավելի քիչ կլինեին 7 զոհված քաղաքացիական մարդկանց թիվը, եթե այդ հատուկ միջոցներն, իսկապես, ավելի անվտանգ լինեին: Հատուկ փորձաքննությունն այսօր տալիս է, որ 3 զոհը հատուկ միջոցների կիրառումից է եղել, ոչ թե մարտական զենքի կիրառումից: Այս ուղղությամբ արդեն մենք սկսել ենք աշխատել եւ ենթադրում եմ, որ հաջորդ կառավարությունը պետք է եվրոպական որեւէ երկրի հետ հատուկ ծրագիր փորձի իրականացնել` ոստիկանության այդ ստորաբաժանմանը եւ վարժեցնելու, եւ ժամանակակից միջոցներով վերազինելու ուղղությամբ: Շատ հարցադրումներ կային եւ մամուլում եւ խոսակցություններում, թե ո՞վ է տվել կրակելու հրամանը, եղել է, թե չի եղել այն: Աշխարհի ոչ մի երկրում ոստիկանությունը հատուկ հրամանի կարիք չունի: Մեր «Ոստիկանության մասին» օրենքը նախատեսում է, որ ոստիկանությունն իրավունք ունի միջոցներ կիրառել, եթե կա ուղղակի սպառնալիք ոստիկանի կամ երրորդ անձի կյանքին: Պատկերացնում եք, եթե, ոչ այս դեպքերում, այլ ընդհանրապես, ինչ-որ հանցագործության կատարման վայրում, ոստիկանը պետք է զանգի եւ ոստիկանապետից հարցնի, թե թույլ է տալիս միջոցներ կիրառի, թե ոչ, եւ ի՞նչ հետեւանքների դա կբերի: Այդ պատճառով օրենքն ուղղակի մանրակրկիտ ձեւով նախատեսում է, թե երբ եւ ինչպես ոստիկանը կարող է կիրառել զենքը:     Եւս մեկ հետեւություն, որը մենք պետք է անենք այս իրադարձություններից, դա վճռական քայլերն են, որոնք պետք է արվեն բացառելու համար որոշ հասարակական կազմակերպությունների ներգրավվածությունը քաղաքականության մեջ: Քննությունը ցույց է տալիս, որ, օրինակ, «Ոգու փորձություն» ազատամարտիկների կազմակերպությունը գրեթե ամբողջությամբ ներքաշված էր, եւ անկարգությունների ակտիվ մասնակիցներն եղել են այդ կազմակերպության բազմաթիվ անդամները: Հայտնի է, որ «Երկրապահ» կամավորական միության ակտիվիստների եւս մի զանգված մասնակցել է դրանց: Դեռ չենք կարող պնդել, որ կազմակերպությունը` իբրեւ կազմակերպություն է մասնակցել, այսօր չենք կարող դրա մասին խոսել, քննությունը ցույց կտա, բայց մի մասը մասնակցել են: Այդ հեռանկարը հետագայում պետք է բացառվի, եւ ոչ մի նման կազմակերպություն քաղաքական գործընթացներում իրեն «ջոկերի» տեղ չպետք է դնի` թե ոնց կթեքվի եւ իրադարձությունները դեպի ուր կթեքվեն: Դա լրջագույն վտանգ է Հայաստանի Հանրապետության համար:     Համոզված եմ նաեւ, որ պետք է խստացվի պատասխանատվությունը բռնությունը քարոզելու, կամ ինչ-ինչ քայլերի համար, որոնք կարող են բերել բռնության կիրառմանը: Այստեղ եւս դրսի փորձի ուսումնասիրության կարիք կա եւ արդեն հայտնի է, որ շատ եւ շատ քաղաքակիրթ երկրներում լուծումները գտել են եւ օրենսդրությունը շատ ավելի խիստ է, քան ՀՀ օրենսդրությունը, եւ, իհարկե կարեւոր եւս հետեւություն, դա կառավարության գործունեությունն է, որը պետք է լինի ժողովրդի համար ավելի արդյունավետ, ավելի թափանցիկ եւ ավելի ընկալելի: Բայց այդ վերջին հետեւության մասին խոսվում է ավելի շատ, ես փորձել եմ կենտրոնանալ ավելի կոնկրետ քայլերի վրա, որոնք պետք է Հայաստանում արվեն` հետագայում նման իրավիճակները բացառելու համար: ԶԼՄ-ների մասին եւս մի քանի խոսք: Հասարակությունը բավական լուրջ հարված, բվական լուրջ վերք է ստացել եւ սա ոչ միայն զոհվածներն եվ վիրավորներն են եղել, սա նաեւ հարված էր մեր պատկերացումներին, մեր ինքնությանը: Առաջին շաբաթն, իսկապես, բոլորի դեմքին այն արտահայտությունը, այն հարցադրումը կար` մի՞թե սա մեր մոտ եղավ, մի՞թե մենք էինք: Ես երբեք չեմ մտածել, որ մենք ունենք մարդիկ, որոնք կարող են հրկիզել շտապօգնության մեքենաները, որոնք վիրավորներ էին տեղափոխում, թողնելով այդ վիրավորներին ասֆալտի վրա, չէի մտածում, որ դա ուղղակի հնարավոր է, որ կարող են թալանվել շտապօգնության մեքենաները: Եւ այսօր բոլորիս առջեւ կա մի կարեւոր խնդիր` այս վերքը բուժելու, այլ ոչ թե վերքի վրա աղ ցանելու: Եւ շատ ու շատ բան կախված է ձեզանից, թե ի՞նչ քայլեր ենք մենք անելու հետագայում, ինչպե՞ս ենք այս խնդիրը մատուցելու մեր ժողովրդին: Փորձելու ենք հրահրել նոր տրամադրություններ, նոր լարվածություն, թե փորձելու ենք ընդհակառակը` աջակցել, որ այս ամենը հանդարտվի: Նման հարցերի տրամաբանական եւ տրամաբանված քննարկումները կարելի է անել հանդարտ վիճակում, նույնիսկ կենցաղում, երբ երկու հոգի իրար հետ կռվում են, ամենից ողջամիտ բանը, դա իրարից հեռացնելն է, տալ 2-3 օր ժամանակ` մի քիչ հանգստանան, որից հետո փորձել ինչ-որ տեղ հաշտեցնել: Եւ եթե այդ պահին նարնց իրար մոտ բերես անպայման, երկրորդ ան•ամ իրար հետ կկռվեն` ավելի ծանր հետեւանքներով, եւ շատ ավելի դժվար կլինի հետագայում քայլեր ձեռնարկել հարաբերությունները վերականգնելու ուղղությամբ: Ասում եմ սա` գիտակցելով եւ համոզված լինելով, որ վաղը հրապարակվելու են որոշ թերթեր, որոնք ուղղակի հեղեղված են լինելու սուտ լուրերով, տարբեր կոչերով, եւ այդ թերթերի բովանդակությունն այնպիսին է լինելու, որ, վստահաբար, չի ծառայելու վիճակի հանդարտեցմանը եւ կայունացմանը:     Հարց - Պարոն նախագահ ինչպիսի՞ վարքագիծ, մոտեցում կդրսեւորեն իշխանությունները, իրավապահ մարմինները, եթե, այնուամենայնիվ, արտակար• իրադրության ռեժիմի ավարտից հետո շարունակվեն հանրահավքները, երթերը:     Պատասխան - Եթե այդ հանրահավաքներն արտոնված չլինեն, ապա ոստիկանության պարտքն է դրանք անմիջապես դադարեցնելը: Չարտոնված հանրահավքներն ինն օր շարունակ ոստիկանության կողմից չէին դադարեցվում միայն մեկ պատճառով. ես էի դա արգելում: Ես բացատրել եմ, թե ինչն էր իմ ադյպիսի որոշման պատճառը: Պատճառը վերահաշվարկի, բողոքարկման գործընթացն էր հետընտրական շրջանում: Ես կարծում էի, որ հանրահավաքների ցրումը կդիտվեր որպես այդ վերահաշվարկի կամ բողոքարկման գործընթացի խաթարման փորձ իշխանությունների կողմից: Վստահ չեմ, որ ճիշտ եմ վարվել: Եթե հենց երկրորդ օրը կտրուկ միջնորդություն ձեռնարկեի չարտոնված հանրահավքների նկատմամբ, ապա հնարավոր է, որ այսպիսի ծանր հետեւանքներ չլինեին: Հիմա ես այլեւս չեմ միջնորդելու եւ իհարկե պահանջելու եմ ոստիկանությունից, որպեսզի անմիջապես կիրառեն այնպիսի քայլեր, որոնք բխում են օրենքից: Ընդհանրապես հանրահավաքների նկատմամբ իմ վերաբերմունքն այնպիսին է, որ ինչ-որ ժամանակ պետք է ուղղակի հանրահավաքներ ու երթեր չկազմակերպել: Եթե նույն տեղում հավաքվեն նույն մասնակիցները եւ ոստիկանությունն ապահովի այդ մասնակիցների անվտանգությունը (վիրավորների մի մասը նույնիսկ դեռ ամբողջությամբ չեն ապաքինվել), ապա մենք չենք կարող խոսել երկրի կայունության մասին: Նման քայլերը խաթարում են երկրի կայությունը: Բացի այդ, դեռ հետախուզման մեջ են գտնվում այն մարդիկ, որոնք զենք եւ պայթուցիկ նյութեր են կիրառել ոստիկանության նկատմամբ: ԵՎ որեւէ երաշխիք չկա, որ այդ մարդիկ, պատասխանատվությունից խուսափելու համար, չեն փորձելու սադրանքների •նալ, վիճակն ավելի խառնել: Պատկերացրեք, որ հանարահավաք է եւ ինչ-որ մեկը մի պայթուցիկ նյութ է կիրառում իշխանություններին մեղադրելու նպատակով: Այդ դեպքում ո՞վ պետք է պատասխանատվություն կրի: Նաեւ այդ նպատակով փոփոխություններ կատարվեցին հանարահավքների մասին օրենքում: Այդ օրենքը բխում է մեր Սահմանադրությունից, համահունչ է համապատասխան կոնվենցիային, եւ քաղաքապետարանը պարտավոր է, այս իրավիճակում, բոլոր իր թույլատվությունները տալ միայն ոստիկանության եւ անվտանգության մարմինների եզրակացությունների հիման վրա:     Հարց - Համադրելով մարտի 4-ից սկսած իրադարձությունները` Մարտակերտ, ՄԱԿ-ի քվեարկություն, տպավորություն ստեղծեցին, որ Ադրբեջանը փորձում է ստեղծել բոլորովին նոր որակի իրավիճակ, այսինքն դենոնսացնել բանակցային անցած ճանապարհը: Եթե այս դիտարկումը ճիշտ է, ապա ի՞նչ քայլեր է պատրաստ ձեռնարկելու Հայաստանի ղեկավարությունը:     Պատասխան - Նման եզրակացության, իսկապես, կարելի է գալ, եւ իմ տպավորությունն այնպիսին է, որ Ադրբեջանը փորձեց ստու•ել մեր ամրության աստիճանը: ԵՎ ես կասկած չունեմ, որ եթե լինի համոզմունք, որ Հայաստանը եւ Ղարաբաղը բավականաչափ թուլացած են հաջողության հասնելու համար, ապա հաջողության հասնելու այդ փորձը անպայման կիրառվելու է: Կոնկրետ այս ակտիվության մասին` կապված ՄԱԿ-ի շրջանակներում ընդունված հայտնի բանաձեւի, իմ տպավորությունն այնպիսին է, որ նրանք փորձել են Կոսովոյի անկախության նախադեպը հակակշռել ինչ-որ մի բանաձեւով, որը կնշանակի. Կոսովոյի անկախությունը Ղարաբաղին չի վերաբերում: Կա Կոսովոյի անկախությունը, կա այդ անկախության ճանաչման գործընթացը, որը բավականին հակասական էր: Բնականաբար բոլոր պետությունների կողմից միանշանակ չի ընդունվում այդ անկախությունը: Բայց իրենք վտանգ տեսնելով եւ տեսնելով այս կոնֆլիկտների բավականին նմանությունը, ընդ որում բավական դժվար է մեկը մյուսի` որպես նախադեպ կամ ոչ նախադեպ որակում գտնելը, փորձել են հակակշռել նման մի բանաձեւով: Իհարկե, նրանց հաշվարկը չարդարացավ, եւ բավականին մեծ թվով պետություններ իրենց չաջակցեցին: Այստեղ կա ե'ւ քաղաքական ե'ւ այլ ենթատեքստ. խնդիրը ռազմական ճանապարհով լուծելու հավանականության փորձարկում:     Հարց - Կա այսպիսի մի շրջանառվող թեմա, ըստ որի քաղաքական դաշտի դերակատարությունը, կամ ավելի ճիշտ, վերաբաշխումը չի համապատասխանում խորհրդարանական ֆորմատին եւ այնպիսի կարծիք կա, որ պետք է կատարվեն արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ: Ինչպիսի՞ն է ձեր կարծիքը այս մասին:     Պատասխան - Ծանոթ եմ այդ կարծիքին: Որոշ հեռուստալիքներով մի քանի կլոր սեղաններ նվիրված էին այդ թեմայով քննարկումներին: Այդ մոտեցումը ընդհանրապես չեմ ընդունում մի շատ պարզ պատճառով, որ խորհրդարանական արտահերթ ընտրությունները լինում են միայն մեկ պարագայում, եթե խորհրդարանը ընդունակ չէ ձեւավորել կառավարություն, ընդունակ չէ մեծամասնություն կազմել իր ներսում եւ ձեւավորել կառավարություն: Այդպիսի խնդիր մենք չունենք: Սա ուղղակի պետական շինարարության եւ ընդհանրապես քաղաքականության այբուբեն է: Բացի այդ, մենք գիտենք, որ ոչ մի արտահերթ ընտրություն Հայաստանի Հանրապետությունում չի բերել կրքերի հանդարտեցման: Դրա համար պետք չէ նոր ցիկլի մեջ մտնել, նոր գործընթացներ սկսել, որն այսօրվա վիճակն ավելի կբարդեցնի: Ինձ համար անտրամաբանական, անհասկանալի առաջարկ է, թեկուզ պարտադիր չէ, որ այդ առաջարկներն անողները հետին մտքեր ունենան: Ուղղակի այս իրավիճակում ամեն մեկը փորձում է մի տարբերակ առաջարկել, բայց միշտ չէ, որ այդ տարբերակները լուծում են իրենց մեջ պարունակում, այլ լինում են ճիշտ հակառակը:     Հարց - Այս օրերին ե'ւ ընդիմադիր շրջանակներից, ե'ւ անգամ իշխանամետ քաղաքական միավորներից ներքաղաքական լարվածությունը թուլացնելու առաջարկներ կան: Այդ առաջարկներից մեկն էլ Վիկտոր Դալլաքյանինն էր: Երբ այս դրությունը փոխարինում ենք, միեւնույն է, ներքաղաքական լարվածությունը չենք թուլացնում: Ձեր կարծիքով ի՞նչ քայլեր պետք է ձեռնարկվեն ներքաղաքական լարվածությունը թուլացնելու ուղղությամբ, չէ՞որ, վերջիվերջո, 300.000 մարդ այլ կերպ է մտածում:     Պատասխան - Ուղղակի պետք է նայել եվրոպական երկրների ընտրությունների արդյունքներին: 1% կամ 2% կամ 0.5% տարբերությամբ է ընտրվում հաղթողը: Օրինակ, երմանիայում վերջին խորհրդարանական ընտրություններում 1%-ից քիչ էր տարբերությունը: ԵՎ այս փաստից ոչ ոք ողբերգություն չի սարքել: Չեն ասում, որ ժողովրդի 49.5% այլ կերպ է մտածում: Սա չի նշանակում է, որ անպայման պետք է պետական համակարգը փոխենք, խորհրդարանը ցրենք, սահմանադրությունը փոխենք եւ այլն: Սա քաղաքական մշակույթի հարց է: Պետք է ընդունենք, որ բոլոր ընտրությունների ժամանակ էլ լինելու է մի մեծ զանգված, որը չի քվեարկելու գործող իշխանությունների համար: Մենք չպետք է ամեն անգամ սա դրոշ սարքենք պետական համակարգը փոխելու համար: 2003թ-ին Ստեփան Դեմիրճյանն ավելի շատ ձայն էր հավաքել, քան Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը` այս ան•ամ: Պե՞տք է անպայման պետական համակարգ փոխեինք: Ես չեմ կասկածում, որ մեր երկրում աննորմալ վիճակ կլինի, եթե նախագահներն ընտրվեն 80-90% ձայնով: Մենք ունենալու ենք 52%-ից մինչեւ 60%, առավելագույնը` 65%: Մնացած տոկոսը լինելու է ավելի, քան 350.000 ձայն: Ուրեմն ամեն անգամ պետք է այդ թեզը դրոշ դարձնենք եւ փորձենք պետական համակարգը փոխե՞լ: Խոսում են ընտրությունների նկատմամբ վստահության մասին. եւս մի հետաքրքիր երեւույթ կա մեզանում` ամեն ընտրություններից հետո ընտրական օրենսգիրքը փոխելու առաջարկներ է սկսվում: Բայց ի՞նչ պետք է փոխենք, հոգնեցինք փոխելով: Միայն մեկ բան է մնում, որին ես լիարժեք կողմանից եմ, դա այն է, որ ընտրական հանձնաժողովները ձեւավորվեն, ընտրությունները կազմակեպվեն պետության կողմից, այլ ոչ թե կուսակցական հանձնաժողովներ լինեն: Ի դեպ սա Վենետիկի հանձնաժողովի փորձագետները միշտ մեզ առաջարկում էին եւ մեր քաղաքական դաշտի ներկայացուցիչները սա չէին ընդունում: Եթե այս առաջակը եւս ընդունվի, ապա չգիտեմ, թե այս օրենքում էլ ինչ կարելի է փոխել: ԵՎ չի լինելու ընտրությունների արդյունքների նկատմամբ վստահություն այնքան ժամանակ, ինչքան պարտվող կողմը չընդունի ընտրությունների արդյուքները: Օրենքի մեջ չէ հարցը: Եթե պարտվող կողմը ասում է, որ ինքը 65% ձայն է հավաքել 21.5%-ի պարագայում, ապա սա նշանակում է, որ այդ թեկնածուն ունի կողմնակիցների ինչ-որ մի քանակ եւ այդ քանակն ավելի շատ է հավատալու այդ թեկնածուի հայտարարություններին: ԵՎ եթե ամեն ընտրությունից հետո, պարտված կողմը հայտարարի, որ ընտրությունները կեղծված են, ապա միշտ ունենալու է մի զանգված, որը ավելի շատ հավատալու է այդ հայտարարությանը, քան իրականությանը: Մենք պետք է ընդունենք, որ մեր քաղաքական մշակույթն այսպիսին է: Երբ 2003թ-ին երկու անգամ ավելի ձայն հավաքեցի, քան երկրորդ տեղի թեկնածուն, միեւնույն է հայտարարվեց, որ ընտրությունները կեղծված են, որ ինքն ընտրված նախագահ է, եւ պարզ է, որ իր կողմնակիցների մի զգալի զանգվածը թերահավատ պետք է մնա ընտրությունների արդյունքների նկատմամբ: Կա այսպիսի սուբյեկտիվ գործոն, եւ մենք պետք է ճիշտ ախտորոշենք, թե խնդիրը որտեղ է, հակառակ դեպքում օրենքը դառնում է առաձգական եւ ամեն մի ընտրությունից հետո, սկսելու ենք օրենք փոխել: Մեր տեսակի մեջ կա պարտությունը չընդունելու փաստը:     Հարց - Ջոն Պրեսկոտի ղեկավարած ԵԽԽՎ մոնիտորինգի հանձնաժողովի հայտարարության մեջ, որը կարելի է պայմանականորեն երկու մասի բաժանել, այսպիսի տեսակետներ կան. նրանք, ովքեր ծանր հանցագործություններ չեն կատարել, պետք է ազատ արձակվեն եւ առաջարկություններ` բոլոր կողմերը պետք է ընդունեն սահմանադրական դատարանի որոշումը եւ ԶԼՄ-երի վերաբերող առաջարկ, որ նրանք պետք է ռեֆորմների ենթարկվեն: Ինչպե՞ս եք վերաբերում այս հայտարարությանը եւ մասնավորապես առաջարկներին:     Պատասխան - Խոսքը գնում է ծանր հանցագործություններ կատարողների մասին, իսկ միջին ծանրության հանցագործություններ կատարողների նկատմամբ ի՞նչ պետք է անել: Եթե մենք ուզում ենք իրականում ունենալ կայացած իրավապահ համակարգ, պետք է ոչ թե անհապաղ ազատ արձակենք, այլ պետք է քննությունը մինչեւ վերջ տանենք, գործը հասցնենք դատարան: Պատժի կիրառման պրակտիկայում դատական համակարգը պետք է լինի մեղմ կամ խիստ: Մեզ առաջարկվում է քաղաքական որոշում. օրինակ երկրի նախագահը հայատարարի, որ ազատ է արձակում: Բայց ես դրա իրավունքը չունեմ: Ես դատախազ չեմ, բայց դատախազը եւս այդ իրավունքը չունի: Դատախազը մեղադրող կողմ է հանդիսանում: Այլ բան է, որ այս իրադարձությունների հետ կապված` կարող ենք հնչեցնել տարբեր քաղաքական գնահատականներ: Բայց իրավական հարթության մեջ այդ պրոցեսը պետք է ունենա իր օրինական ընթացքը: Ես չեմ բացառում, որ նախագահը կարող է, ներում շնորհելու ինստիտուտը կիրառելով, բայց սահամանադրության նախատեսված տարբերակով, մարդկանց ազատել: Չեմ բացառում, որ նույն դատախազը` որպես պետության անունից մեղադրող կողմ, կարող է պատիժ պահանջել ասենք 3 ամիս պայմանական ազատազրկում, այլ ոչ թե 5 տարի ազատազրկում: Բայց այդ ամբողջը պետք է լինի իրավական հարթության վրա: Եվրոպացի մեր գործընկերները, իհարկե, մտահոգված են այս իրավիճակով եւ այս առաջարկները տալով` ի նկատի ունեն հենց այս մոտեցումը, քանի որ իրենց մոտ հնարավոր չէ, որ զուտ քաղաքական որոշումով մարդկանց ազատել պատասխանատվությունից, եթե քրեորեն պատժելի արաք է կատարել: Այդ կոնտեքստում, իհարկե, նորմալ մոտեցում է, եւ կարծում եմ, որ իշխանություններն ու իրավապահ մարմինները կարող են ավելի ճկուն լինել: ԵՎ իրականում ավելի ճկուն են: Մոտ 800 մարդ հրավիրվել է ոստիկանություն կամ բերման է ենթարկվել այս իրադարձությունների կապակցությամբ, կալանավորված է մոտ 100 մարդ: Սա նշանակում է, որ ոչ թե բոլոր մասնակիցներին ուղղակի բերման են ենթարկել ու կալանավորել, այլ զրուցել են, մեղքի աստիճանն են դիտարկել եւ բոլոր հանգամանքները պարզելով` մոտ հարյուր մարդ են կալանավորել, որոնցից, մոտակա մեկ ամսվա ընթացքում, 40-50 գործ կգնա դատարան: Այսինքն հատուկ պատժողական մտադրություն չկա: Ընդհակառակը տեսնում են, որ կան շատ մոլորված մարդիկ, ովքեր չեն հասկացել, թե իրենց հետ ինչ է կատարվել: Կան ցուցմունքներ, որոնցով ուղղակի ասում են, որ իրենց հաբեր են տվել: Պետք է ըմբռնումով գնահատել, թե ի՞նչ գործոնների ազդեցության տակ են եղել այդ մարդիկ եւ շատ ավելի խիստ գնահատել կազմակերպիչներին եւ դրդիչներին, այլ ոչ թե այն մարդկանց, ովքեր ուղղակի հայտնվել են այնտեղ եւ մասնակից են դարձել այդ իրադարձություններին:     Կան, ընդհանրապես, բազմաթիվ առաջարկներ ԵԽԽՎ-ի կողմից, որոնք կարելի է քննարկել: Կան առաջարկներ օրենսդրություն փոխելու վերաբերյալ եւս, ուղղակի փորձագետների հետ պետք է քննարկել, բայց առաջին առաջարկը` ընդունել սահմանադրական դատարանի որոշումը, անվերապահորեն ամենակարեւոր առաջարկն է եւ դրանից է բխելու մյուս առաջարկների կիրառման հնարավորություններն ու իրատեսական լինելու հանգամանքը: Եթե ընդունեն, ապա վիճակն անմիջապես այլ հարթության մեջ կհայտնվի: ԵՎ սա կլինի բոլորի համար լուրջ ազդակ` կա վիճակի փոփոխություն, եւ այդ փոփոխությունը ենթադրում է մեղմացված ընտրությունների կիրառում:     Հարց - Ընտրությունների ավարտից անցել է մեկ ամիս եւ բազմաթիվ շնորհավորանքներ են ստացվել նորընտիր նախագահի անունով: Սակայն դեռեւս չի ստացվել Միացյալ Նահանգների նախագահի շնորհավորանքը: Ինչպիսի՞ն է ձեր մեկնաբանությունը սրա կապակցությամբ: Ի՞նչ սա կարող է նշանակել:     Պատասխան - Ես ինքս մի հարց տամ ձեզ, որից հետո իմ պատասխանը միգո՞ւցե ավելի հետաքրքիր կլինի: Իմ պաշտոնավարման առաջին եւ երկրորդ ժամկետներից ո՞րն է ավելի արդյունավետ տնտեսական զարգացման, բարեփոխումների առումով: Իմ կարծիքով` երկրորդը: 2003թ-ին նախագահ Բուշից շնորհավորանքը ստացել եմ ապրիլի 10-ին` պաշտոնը ստանձնելուց հետո: ԵՎ դա չի խանգարել ինձ արդյունավետ աշխատել, չի խանգարել Հայաստանի Հանրապետությանը ունենալ տարեկան միջին 13% տնտեսական աճ, չի խանգարել նաեւ հենց Միացյալ Նահանգների հետ արդյունավետ համագործակցել եւ շատ արդյունավետ ծրագրեր իրականացնել: Միգուցե դա լավ նշան է՞: Չեմ կարծում, որ մենք ընտրություններ ենք անցկացնում ինչ-որ մի տեղից շնորհավորանքներ ստանալու համար, նույնիսկ հոգեբանությունն է ինչ-որ տեղ նվաստանում: Մեկը կարող է մի քիչ ուշ շնորհավորել, մեկը` մի քիչ շուտ: Սա կախված է քաղաքական հաշվարկներից, տեղում աշխատող դեսպաններից: Մենք պետք է շատ հանգիստ նայենք այդ հանգամանքին եւ կրկնում եմ, միգուցե սա նաեւ լավ նշան է: Ի դեպ իմ առաջին ընտրություններից հետո էլ անմիջապես չեն շնորհավորել: Ուղղակի այն ժամանակ արտակարգ ընտրություններ էին, եւ այն ժամանակ էլ շնորհավորանքները պաշտոնը ստանձնելուց հետո եմ ստացել:     Հարց - Պարոն նախագահ խոսակցություններ կան, որ հնարավոր է Հազարամյակի Մարտահրավերներ ծրագիրը կասեցվի կամ սառեցվի: Ո՞րն է ձեր գնահատականը:     Պատասխան - Ես նման բովանդակությամբ նամակ եմ ստացել դեսպան Դանիլովիչից եւ պատասխանել եմ այդ նամակին: Հազարամյակի Մարտահրավերներ ծրագիրն ունի մի յուրահատկություն, որը չունեն որեւէ այլ ծրագրեր, որոնք իրականացնում ենք այլ երկրների կամ այլ կազմակերպությունների հետ: Յուրաքանչյուր պահի նրանք կարող են ծրագիրը դադարեցնել: Մեզ մոտ սա բավականաչափ հարցեր է միշտ առաջացնում: Օրինակ Ճանապարհ է կառուցվում` քանդել ենք, որպեսզի նորը կառուցենք, բայց ծրագիրը դադարեցվում է: Այդ դեպքում ի՞նչ պետք է անի շինարարը, չէ՞որ պայմանագրեր են կնքված, կա կապալառու, ենթակապալառու, ի՞նչ պետք է լինի այդ ծրագրի ճակատա•իրը: Սա միակ ծրագիրն է, որ այդպիսինն է: Սա նշանակում է, որ այդ ծրագիրը միշտ կարող է նաեւ այլ ենթատեքստեր ունենալ, բացի տնտեսականից: Ուրեմն մենք պետք է միշտ պատրաստ լինենք, որ այդ ծրագիրը կարող է կասեցվել: Բայց ես չեմ կասկածում, որ Հայաստանի Հանրապետությունն ի վիճակի է այդ ծրագիրն ամբողջությամբ իրականացնել: Ի դեպ ծրագիրն իրենցը չէ, այլ մերն է, որը ֆինանսավորվում է MCC կողմից եւ ծրագրի տերը մենք ենք: Մենք կազմել ենք ավելի մեծ ծրա•իր, որն ուղղված է մարզերի, գյուղական վայրերի զարգացմանը: Այդ ծրագիրը ճանապարհաշինարարությանն է ուղղված, այդ ծրագրի մի մասը մենք կատարում ենք այդ հիմնադրամի միջոցով: Ծրագրի մի հատվածը կատարում ենք ասիական բանկի հետ կնքված նոր պայմանագրով` 66 միլիոն դոլարի չափով: Ծրագրի մեկ մասը պետք է բյուջետային ֆինանսավորմամբ իրականացնենք, որոշ մաս իր վրա պետք է վերցնի համահայկական հիմնադրամը: Իհարկե, մենք կցանկանանք շարունակել մեր գործունեությունը Հազարամյակի Մարտահրավերներ հիմնադրամի հետ: Մենք չենք նախաձեռնել որեւէ կասեցում: Բայց եթե նրանք նման որոշում կայացնեն, ապա, դրանից հետո, մենք փնտրելու ենք այլ հնարավորություններ այդ ծրագիրը ամբողջությամբ իրականացնելու համար: ԵՎ ես կասկած չունեմ, որ այդ հնարավորությունները մենք •տնելու ենք: Բայց կրկնեմ, որ ցանկալի է շարունակել այդ ծրագիրը այդ հատվածով եւ այդ հիմնադրամի հետ: ԵՎ իմ պատասխան նամակի բովանդակությունը հենց այդպիսին է: Ափսոսանք ենք հայտնում, որ ծրագիրը կարող է կասեցվել, բայց ուզում ենք, որ մեզ ժամանակին տեղյակ պահեն, որպեսզի մենք մեր անելիքներն իմանանք:     Հարց - Պարոն նախագահ եվրոպական կառույցներից հնչող հայտարարություններում, ինչպես նաեւ «Ժառան•ություն» կուսակցության հարցարդրման մեջ խոսվում է անկախ հետաքննություն անցկացնելու մասին: Ինչպիսի՞ն է ձեր վերաբերմունքն այս հայտարարությունների նկատմամբ:     ԵՎ երկրորդ հարց` այս ողբերգական դեպքերն ինչպե՞ս են անդրադարձել երկրի տնտեսական վիճակի վրա եւ երկարաժամկետ հեռանկարում արդյոք կարող են անդրադառնալ ներդրումային գորընթացի վրա:     Պատասխան - Երբ հայտարարվում է անկախ քննության մասին, ինձ մոտ տպավորություն է ստեղծվում, որ Եվրոպան եւ Հայաստանի Հանրապետությունը մի փոքր այլ բան են հասկանում այդ տերմինի տակ: Հայաստանի Հանրապետությունում դատախազությունից ավելի անկախ մարմին չկա: Նախագահն առաջարկում է, խորհրդարանով ընտրվում է դատախազ, եւ ոչ ոք վեց տարվա ընթացքում չի կարող փոխել ընտրված դատախազին: Ըստ Սահմանադրության դատախազությունն այն միակ մարմինն է, որը կարող է մեղադրող կողմ հանդիսանալ պետության կողմից: Երբ ասում են անկախ հետաքննություն, ապա ո՞վ կամ ո՞ր մարմինը պետք է իրականացնի այդ հետաքննությունը: ԵՎ ո՞վ կամ ո՞ր մարմինը պետք է մեղադրանքով դատարան գնա: Հայաստանի Հանրապետությունում այլ ինստիտուտ չկա: Բացի այդ, ստեղծված է հատուկ քննչական մարմին, որն ոստիկանության ենթակայության տակ չէ, դատախազությունից անկախ է եւ հիմա քննում է այդ գործը: Ներքին անկախության տեսանկյունից` այդ մարմիններն օրենսդրությամբ եւ սահմանադրությամբ ուղղակի ապահովագրված են: Այլ ինստիտուտներ չունենք: Քանի որ բախումները հիմնականում եղել են ոստիկանության զորքերի եւ ցուցարարների միջեւ, ապա քննությունը կատարում է անկախ քննչական մարմինը, եւ այդ հետախուզությունը վերահսկվում է դատախազության կողմից: Սա սահմանադրությամբ նախատեսված այն մոդելն է, որը մենք այսօր ունենք եւ այն իրականում համահունչ է եվրոպական մոդելներին: Ի՞նչ կարող ենք մենք անել վստահությունը բարձրացնելու ուղղությամբ: Մեզ պետք են դրսից բերված անկախ փորձագետներ : ԵՎ մենք սա արդեն անում ենք, անկախ փորձագետներ հրավիրելու համար դատախազությունն արդեն դիմել է մի շարք կազմակերպությունների: Սա մեզ էլ պետք: Կա 8 զոհ եւ մենք էլ ենք ուզում, որ անկախ փորձագետները վերահաստատեն կամ այլ կարծիք տան, թե այդ զոհերի պատճառներն որոնք են: Այդ փորձագետներին հրավիրելը մեր ընթացակարգին, օրենսդրությանը չի հակասում: Փորձագետի կարծիքը դրվելու է քրեական գործի մեջ եւ մտնելու է դատարան:     Դատավարությունները, իհարկե, լինելու են բաց, եւ այստեղ որեւէ հարց չի կարող լինել: Կա Եվրոդատարանի ատյան ու իրավապահ մարմինները քաջ գիտակցում են, որ եթե չունենան բավական ապացույցներ, ապա այդ գործը վերջապես կգնա Եվրոդատարան, իսկ Եվրոդատարանը կարադարացնի այդ մարդուն կամ մարդկանց եւ կտուգանի պետությանը: Ոչ ոք չի ուզում այդպիսի վիճակում հայտնվել: Այդ առումով մեր համակարգն արժանահավատ է: Այլ հարց է, որ կարելի է մշտապես մամուլով կամ ելույթներով փորձել անվստահություն սերմանել այս համակարգի նկատմամբ: Եվրոպացիները, երբ ասում են անկախ հետաքննություն, հասկանում են խորհրդարանական հետաքննություն, բայց դա երբեք չի փոխարինում քրեական գործի քննությունը: Սրանք տարբեր հարթությունների վրա են գտնվում: Քրեական գործը կարող են քննել միայն համապատասխան մարմինները: Ինչ որ մեկը չի կարող ինչ-որ տեղից գալ ու քրեական գործ քննել: Դա հնարավոր չէ, քանի որ հետո դատախազը պետք է այդ քրեական գործով մտնի դատարան եւ այդ մեղադրանքը պաշտպանի: Ո՞վ է գնալու այդ դեպքում: Մեր դատարանը մեղադրանքը պաշտպանելու է պետության անունից: Քրեական գործը պետք է իր հունով գնա: Կարող է գալ մի պահ, երբ այդ քրեական գործի նկատմամբ նաեւ խորհրդարանական հանձնաժողով ստեղծվի` ուղղակի հետագայում քննելու համար, բայց սա լրիվ այլ հետաքննություն է, այլ ոչ թե քրեական գործի քննություն: Իսկ ընդհանրապես միջազգային հարաբերություններում լինում են նաեւ միջազգային տրիբունալներ, որոնք ստեղծվում են հատուկ որոշմամբ, քննությունը կատարում է հատուկ մարմին, այլ դատարան է գնում: Ես չեմ կարծում, որ մեր ցուցարարներին կամ ջարդարարներին պետք է տանեն Հաագայում կամ այլ տեղերում միջազգային ընթացակարգերով դատեն, սա այն հանցագործությունը չէ եւ այն մասշտաբ չէ: Սովորաբար նման բաներ անում են էթնիկական զտումներ, էթնիկական կոնֆլիկտներ, ցեղասպանություններ եւ նման հանցագործություններ պարագայում: ԻՆչ վերաբերում է ներդրումներին` վիճակագրությունը հրապարակեց առաջին երկու ամսվա արդյունքները` 10%-ից ավել տնտեսական աճ, բայց, իհարկե, այս իրադարձությունների ազդեցությունները երեւի կարտացոլվեն արդեն հաջորդ ամիսների տնտեսական աճի ցուցանիշների վրա: Չեմ կասկածում, որ ազդեցություն կունենան բայց նաեւ չեմ համարում, որ այդ ազդեցությունն անշրջելի է: Մարդիկ պետք է վստահ լինեն, որ երկրում կայունություն կա եւ լինելու է: Մարդիկ պետք է նաեւ վստահ լինեն, որ գործարար շրջանակները, տնտեսական քաղաքականությունը կտրուկ փոփոխությունների չի ենթարկվելու: Տնտեսական դաշտում խաղի կանոնները լինելու են կայուն եւ սա լավագույն երաշխիքն է ներդրումային քաղաքականության, ներդրումային գրավչության համար: Մի օրինակ բերեմ` Հայաստանում 2000թ-ին` անմիջապես հոկտեմբերի 27-ից հետո, առաջին կիսամյակում բավականի մեծ անորոշություններ կային, թե ինչ է լինելու: ԵՎ առաջին կիսամյակը մենք փակեցինք զրոյական տնտեսական աճով, նույնիսկ զրոյից մի քիչ ցածր` դեպի մինուս ցուցանիշ կար: Երբ մայիսին շատ հստակ որոշումներով վիճակին լուծումներ տրվեցին, երկրորդ կիսամյակի արդյունքներով, տարվա տնտեսական աճը կազմեց 6%-ից ավել: Ընդամենը մի քանի ամսվա ընթացքում տնտեսական աճն անմիջապես 0%-ից հասավ 6%-ի, եւ օգոստոսից սկսեցինք զգալ, որ ամեն ինչ սկսեց շարժվել: Ես համոզմունք ունեմ, որ, եթե նոր սադրանքներ չլինեն, եթե պետության կողմից կայուն, հետեւողական քայլեր իրականացվեն, ապա մեկ-երկու ամիս այս գործոնը կազդի, բայց դրանից հետո, մենք կորուստները կվերականգնենք, տարին բավականին լուրջ ցուցանիշներով կփակենք: Իսկ եթե դա արվի, ապա մեր թոշակառուները կարող են ակնկալել թոշակների եւս մեկ բարձրացում, կիրականացվեն սոցիալական մեր բոլոր ծրագրերը: Այս իրավիճակի ձգձգումն ուղղակի խփում է յուրաքանչյուր քաղաքացու, հատկապես սոցիալապես անապահով խավին: ԵՎ ինչքան շուտ մենք նորմալ հունի մեջ մտնենք, այնքան ավելի կշահեն բոլոր քաղաքացիները:

• .

• ԵՍ ԻՆՉՈՒՄ ԵՄ ՄԵՂԱԴՐՈՒՄ ԳՈՐԾԱԴԻՐ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅԱՆԸ

  .   2
      26.01.97թ.     238. OPT-ՈՎ (ՌՀՀ-ով) ճապոնական կինոնկար է գնում, գործողությունների ժամանակը 15-րդ դարն է։ Ինչպիսի թեթեւությամբ են մահվան գնում սամուրայները... ...

• ՆԱԽԱԱՀ ՌՈԲԵՐՏ ՔՈՉԱՐՅԱՆԻ ՄԱՄՈՒԼԻ ԱՍՈՒԼԻՍԸ

  .   7
      ՌՈԲԵՐՏ ՔՈՉԱՐՅԱՆ - Այսօր արտակարգ դրության վերջին օրն է, կարելի է որոշակի եզրակացությունների գալ անցած 20 օրվա վերաբերյալ եւ այդ պատճառով որոշեցի հանդիպում ունենալ ձեզ հետ: Համոզված ...

• ՏԱՎԱՐԻ ՄՍԻ ԹԱՆԿԱՑՈՒՄԸ ՊԱՅՄԱՆԱՎՈՐՎԱԾ Է ԽՈԶԻ ՄՍԻ ՊԱԿԱՍՈՒՐԴՈՎ

  ԼԱՈՒՐԱ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ   4
      Զանազան սննդամթերքների թվում վերջին ժամանակներս մայրաքաղաքում բարձրացել է նաեւ տավարի մսի գինը՝ 1300-ից դառնալով 1500 դրամ։ Թանկացմանը զուգընթաց՝ շուկայում առկա է նաեւ նշյալ մսամթերքի ...

• ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿԱՅԻՆ ԲԱՐԵՓՈԽՈՒՄՆԵՐ

  ԷՄՄԱ ԲԱԼԱՅԱՆ   
      Մարդու էության բնական մասն է կազմում բարեկարգ կենսակերպի ապահովվումը, հատկապես բարձր տարիքում, երբ ուժերն ու եռանդը նվազում են։ Այդ առումով յուրաքանչյուր պետություն, արտակարգ իրադրություններից ...

• ԴԱՏԱԻՐԱՎԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ԲԱՐԵՓՈԽՈՒՄՆԵՐ

  ԶԱՐԻՆԵ ՄԱՅԻԼՅԱՆ   
  ԼՂՀ դատաիրավական համակարգի բարեփոխումների, դրանց անհրաժեշտության եւ ԱԺ-ի կողմից ընդունված դատաիրավական բարեփոխումների փաթեթի կարեւորագույն նախագծի եւ այլ հարցերի շուրջ է մեր հարցազրույցը Ազգային ժողովի ...

• ԱՅՍՕՐ ԱՎԵԼԻ` ՔԱՆ ԵՐԲԵՎԷ, ՄԵԶ ՀԱՄԱԽՄԲՎԵԼ Է ՊԵՏՔ

  .   12
  Հարցազրույց Հայ Առաքելական եկեղեցու Արցախի թեմի առաջնորդ Պարգեւ արքեպիսկոպոս ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆԻ հետ։     -Սրբազան հայր, Հայ Առաքելական եկեղեցին մարտի 23-ին նշում է Քրիստոսի Հարության օրը ...

• ՃԱՆԱՊԱՐՀ ԴԵՊԻ ՈՉ ՄԻ ՏԵՂ ԿԱՄ ՈՒՇՔԻ ԵԿԵՔ ՀԱՅԵՐ

  Արմեն ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ   12
      Նախագահական ընտրություններից հետո վերստին կանգնել ենք գորդյան հանգույցի խնդիրը լուծելու առաջ: Այս ուղին, որ ընտրել է Լ—ոնը թիմակիցների հետ մեզ տանում է ... ոչ մի տեղ:     1938 ...

• ՃԱՆԱՊԱՐՀ ԴԵՊԻ ՈՉ ՄԻ ՏԵՂ ԿԱՄ ՈՒՇՔԻ ԵԿԵՔ ՀԱՅԵՐ

  Արմեն ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ   
      Նախագահական ընտրություններից հետո վերստին կանգնել ենք գորդյան հանգույցի խնդիրը լուծելու առաջ: Այս ուղին, որ ընտրել է Լ—ոնը թիմակիցների հետ մեզ տանում է ... ոչ մի տեղ:     1938 ...

• ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԱՇԽԱՏԱԿԻՑՆԵՐԸ ԽՈՍՏՈՎԱՆԵԼ ԵՆ

  .   
      Թուրքիայի անվտանգության ծառայության երկու աշխատակիցները հինգշաբթի օրը դատարանում խոստովանել են, որ տեղեկացված են եղել «Ակոս» թերթի խմբագրապետ Հրանտ Դինքին սպանելու մտադրության ...

• ՀՐԱՏԱՊ

  .   3
      «Սա աննախադեպ եր—ույթ է, քանի որ նախկինում Հայաստանի Հանրապետությունում կոալիցիոն համաձայանգրեր ստորագրել են կոալիցիոն կառավարություն կազմելու մասին, իսկ այսօր մենք քաղաքական կոալիցիա ենք ստեղծում»,-չորս ...

• ԾՐԱԳՐԵՐ, ՈՐՈՆՔ ՊԵՏՔ Է ԺԱՄԱՆԱԿԻՆ ԿՅԱՆՔԻ ԿՈՉՎԵՆ ԵՎ ԶԱՐԳԱՑՎԵՆ

  ԶԱՐԻՆԵ ՄԱՅԻԼՅԱՆ   
      2008 թվականի մարտի 21-ին ԼՂՀ սոցապնախարարության նախարար Նարինե Ազատյանի կողմից հրավիրված խորհրդակցությանը ներկա էին Ստեփանակերտի քաղաքապետարանի առողջապահության եւ սոցիալական բաժնի, սոցիալական ծառայության ...

• ԳԼԽԱՎՈՐ ՄՐՑԱՆԱԿԸ ԿՀԱՆՁՆԻ ՌՈԲԵՐՏ ԴԵ ՆԻՐՈՆ

  .   

• «ԿԱՆՈՆԵՐԻ ԴԵՄ ԽՌՈՎՈՒԹՅԱՆ» 40-ԱՄՅԱԿԸ

  ՅԱՐՈՍԼԱՎ ՇԻՄՈՎ   

• ՄԱՐԴԻԿ, ԻՐԱԴԱՐՁՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ, ՄՏՈՐՈՒՄՆԵՐ

  .   

• ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

  .   

• ՍԵՐԺ ՍԱՐԳՍՅԱՆԸ ՊԱՏԱՍԽԱՆՈՒՄ Է ՀԱՐՑԵՐԻՆ

  .   

• ՃԱՆԱՊԱՐՀ ԴԵՊԻ ՈՉ ՄԻ ՏԵՂ ԿԱՄ ՈՒՇՔԻ ԵԿԵՔ ՀԱՅԵՐ

  Արմեն ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ   

• ԱՄԲՈԽԻ ՎԵՐԱԾՎԱԾ ԺՈՂՈՎՐԴԻՑ ԱՌԱՎԵԼ ՍԱՐՍԱՓԵԼԻ Ի՞ՆՉ ԿԱՐՈՂ Է ԼԻՆԵԼ

  .   

• ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ՈՒՂԵՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ ԵՐԵՎԱՆ

  .   

• ՎԵՐԱԴԱՐՁ

  .   

• ԴԱՌՆԱՑԱԾ ԵՄ, ԲԱՅՑ ԴԱ ՉԻ ՆՇԱՆԱԿՈՒՄ ՊԱՍԻՎԱՆԱԼ, ԱՅԼ` ԳՈՐԾԵԼ

  .   

• ՂԱՐԱԲԱՂՑԻՆԵՐԸ ԱՎԱՆԴԱԿԱՆ ԱՆՀՆԱԶԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆ ՑՈՒՑԱԲԵՐԵՑԻՆ.

  .   

• ՀԱՎԵՐԺ ԱՊՐՈՂ ԱՆՈՒՆ

  .   

• ՀԵՌՈՒՍՏԱՏԵՍԱՅԻՆ «ԼՈԽՈՏՐՈՆԸ» ՎԵՐՋԱՊԵՍ ՀԱՍԱՎ ԱՐՑԱԽ

  .   

• ՃԳՆԱԺԱՄԻ ՆԱԽԱՇԵՄԻՆ

  .   

• 0  Վաղնջական ժամանակներում մեր նախնիները Նոր տարին կամ տարեգլուխը դիմավորել են հենց այս օրը՝ ցնծալի տոնախմբություններով փառաբանելով բնության զարթոնքը, հողագործի աշխատանքը:
• 1615  Լեհաստանի Սիգիզմունդ Երրորդ թագավորի հրովարտակով հայերին թույլատրվեց հաստատվել և գործունեություն ծավալել Դուբրովիցա բնակավայրում: Հայկական այս գաղթավայրը հիմնահատակ ավերվեց 1672 թվականին, թուրքերի հարձակման ժամանակ:
• 1747  Հոլանդացիները Ինդոնեզիայի հայերին շնորհեցին եվրոպացիներին հավասար ազատ քաղաքացու իրավունք:
• 1758  Ծնվեց հայագետ, աշխարհագրագետ Ղուկաս Ինճիճյանը: (Վախճ. 1833թ.-ին):
• 1763  Վախճանվեց հայոց կաթողիկոս, 18-րդ դարի ազատագրական շարժման գործիչ Հակոբ Հինգերորդ Շամախեցին: Ծննդյան թիվն անհայտ է:
• 1828  Նիկոլայ I-ի հրամանագիրը Հայկական մարզ կազմակերպելու մասին: Մարզի վարչության պետ է նշանակվում գեներալ-մայոր Ա. Ճավճավաձեն:
• 1879  Ծնվեց պրոլետարական գրականության ներկայացուցիչ, դրամատուրգ Անուշավան Վարդանյանը: Եղել է հեղինակային իրավունքների պաշտպանության վարչության պետ:
• 1888  Մոսկվայում ծնվեց խորհրդային անվանի գրող Մարիետա Շահինյանը:
• 1942  Երևանում մահացավ բանաստեղծ Վահան Միրաքյանը: (Ծնվ. 1866թ.-ին):
• 1981  Գործարկվեց Արփա-Սևան ջրատարը:

• am
• ru
• en

ԼՈՒՐԵՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆ

• Ա1+
• Ազատ Արցախ
• Ազգ
• Առավոտ
• Ազատություն
• ԱրմենիաՆաու
• Երկիր
• Հայոց Աշխարհ
• Չորրորդ Իշխանութ.
• Պանորամա
• Պանարմենիան
• Ժամանակ

ՕՆԼԱՅՆ ԼՈՒՐԵՐ

• Օնլայն Ռադիո

ԻՆՖՈՐՄԱՑԻԱ

• Եղանակ
• Դրամի Փոխարժեք
• Վիճակագրություն

ԻՄ ԱՐՄԹԱՈՒՆ

• Կայքի Առօրյան
• Ֆորում
• Քվեարկություն
• Լուրերի Էքսպորտ
• Կոդավորվորիչ նոր