8 replies to this topic

[Կեցցե՛ Հայաստան]

Source: http://www.hossank.c...read.php?p=1360

=======================================


Մաթեմատիկական Մոտեցում Հայ-Թուրքական
Դիվանագիտական Հարաբերություն Ստեղծման Հարցի Շուրջ Կամ
Հանապազօրյա Նավթը և Հայաստանի Աշխարհաքաղաքական Դիրքը

( 31 Դեկտեմբերի 2009թ. – Լոս Անջելոս, ԱՄՆ )


Ներածություն
Մինչև այժմ Երկիր մոլորակի վրա Մարդկային քաղաքակրթության՝ հատկապես ռազմական մեքենայի, շարժիչ ուժը նավթն է և դրան ուղեկից գազը։
Վերջին 100 տարվա Երկիր մոլորակի քաղաքական կյանքը կարելի է համարել պայքար - տիրանալու համար աշխարհի էներգետիկ պաշարներին՝ հատկապես նավթի և գազի պաշարներին։ Գուցե պատմագետները կարողանան ապացուցել նաև, որ անգամ Սովետական Միության փլուզման բուն պատճառը հանդիսանում էր Արևմուտքի կողմից Կասպյան Ծովի ավազանի ընդերքում ամբարված նավթին ու գազին տիրանալը։ Ինչպես նաև Կասպյան ավազանին հարող ութ հանրապետությունները անջատել Ռուսաստանի ենթակայությունից, որպեսզի հնարավոր դառնա խողովակներով տեղափոխել նավթը և գազը այդ նոր առաջացած պետությունների տարածքներով դեպի աշխարհի ինդուստրիալ զարգացած երկրները։ [1], [2], [3]


Հայաստանը և էներգետիկ պատերազմը
Մեզ իհարկե հետաքրքրում է մեր Հայրենիքի՝ Հայաստանի ճակատագիրը այս էնրգետիկ պատերազմում, և թե ինչպես Հայաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքն ու դերը կապահովեն Հայաստանի ռազմաքաղաքական վերելքին։ [3], [4]
Աշխարհի ինդուստրիալ զարգացած երկրները Կասպից Ծովի ավազանի ընդերքում ամբարված այդ հանապազօրյա նավթի ու գազի կարիքը ունեն, որպեսզի կարողանան գոյատևել և միևնույն ժամանակ ապահովել քաղաքակրթության առաջընթացը։ Մարդկությունը, ինչպես զարգացող օրգանիզմի սաղմը, կազմավորում է իր արյունատար (նավթային և գազային) զարկերակները, որը հնարավոր չէ կասեցնել։ Սա է մարդկության ապագայի և քաղաքակրթության առաջընթացի նախադրյալը։
Այն ազգությունները և պետությունները, որոնք ի վերուստ բախտավոր են, որ իրենց ընդերքում գոյություն ունի այդ հարստությունը, պետք է լավ գիտենան որ այն միայն իրենց սեփականությունը չէ, այլ այն պատկանում է ամբողջ մարդկությանը։ Իրենք կօգտվեն միայն այդ հարստության վաճառքից առաջացած եկամտից, ինչպես դա անում են նավթով հարուստ Արաբական պետությունները։
Ի շահ քաղաքակրթության գոյատևման և առաջաընթացի, մարդկությունը՝ հանձինս իր զարգացած պետությունների, իրավունք ունի ամեն գնով, ընդհուպ մինջև ռազմական ուժի միջոցով, վերցնել այդ նավթը, եթե այդ նավթային հարստության վրա նստած պետությունները կամավոր չտրամադրեն (չվաճառեն) այն մարդկությանը։ Իսկ հարևան երկրները պետք է թույլատրեն այդ գազանավթային խողովակների տարանցմանը իրենց երկրի տարածքով։ [6]
Թե ի՞նչ ճանապարհով Կասպից Ծովի ավազանի ընդերքում ամբարված նավթը և գազը պետք է տեղափոխվի դեպի Արևմուտքի և Արևելքի զարգացած երկները, ապա դա կապ ունի տվյալ տարածաշրջանի աշխարհա-քաղաքական կացության հետ, որը անցած 20 տարվա ընթացքում իր վերջնական քաղաքական կայունությունը դեռ չի ստացել։ [1], [2], [3], [4]


Կասպյան գազի և նավթի տեղափոխման հնարավոր տարբերակները
Համենայն դեպս տեսականորեն հնարավոր է Կասպյան նավթն ու գազը տեղափոխել դեպի արդյունաբերական զարգացած երկրները երկու ճանապարհով՝ արևելյան ճանապարհով և արևմտյան ճանապարհով։
1. Արևելյան ճանապարհը – դա Ադրբեճանից և Միջին Ասիական մյուս երկրներից նավթն ու գազը տեղափոխել դեպի Արաբական Ծով։ [5]
2. Արևմտյան ճանապարհը - դա Ադրբեճանից նավթն ու գազը տեղափոխել դեպի Եվրոպա։ [9], [10], [11], [12]
Արևելքի և Արևմուտքի զարգացած պետությունները մոտ 20 տարի աշխատում էին այս երկու ճակատի վրա էլ, կիրառելով իրենց ողջ դիվանագիտական հմտությունը, տնտեսական և ռազմական հզորությունը։ Բայց այդպես էլ վերջնական հաջողության չհասան։ [6]


Արևմուտքի համար միակ ընդունելի Արևելյան ճանապարհը
Արևելյան ճանապարհի համար հիմնականում արգելք էին հանդիսանում Աֆղանստանի և Իրանի կրոնական մուսուլմանական կառավարությունները։ 10 տարի տևող բանակցությունները (1990թթ. – 2000թթ.) համոզելու համար Աֆղանստանի կառավարող իշխանություններին, որ թույլատրեն իրենց տարածքով անցկացնել այդ արյունատար (գազա-նավթային) զարկերակը՝ ձախողվեցին, դեմ առնելով նեղ կրոնական աշխարհաըմբռնման հետ։ Իսկ Արևելքի և Արևմուտքի արդյունաբերական զարգացած երկրները օդի ու արյան պես կարիք ունեն այդ գազին ու նավթին։


Արևելյան գազանավթախողովակի ճակատագիրը
Արևմտյան քաղաքակրթությունը և Աշխարհի զարգացած արդյունաբերական երկրները, հանձինս ԱՄՆ-ի, այնքան կարիք ունեին Կասպյան նավթին ու գազին, որ ծրագրավորեցին և իրագործեցին հուսահատ ու հանդուգն մի քայլ - իրենք իրենց իսկ ձեռքով պայթեցրին իրենց ազգային խորհրդանիշեր համարվող - Նյու Յորքի երկու երկնաքերերը և Պենտագոնի շենքի մի մասը, որպեսզի այս միջոցով թողտվություն ստանան և պատերազմ հայտարարեն Աֆղանստանին, ինչպես նաև ներխուժեն Իրաք։ [6]
Արևմուտքի պատերազմը Աֆղանստանի դեմ հույս ներշնչեց, որ կարճ ժամանակում կլուծվի արևելյան գազանավթատար խողովակաշարի հարցը։ Բայց անցավ 8 տարի և պատերազմի վերջը դեռ չի երևում, նույնիսկ ավելին, Արևմուտքը կարող է պարտվել այդ պատերազմում, ինչպես դա պատահեց 20 տարի առաջ Սովետական Միության հետ։


Արևմտյան ճանապարհի հնարավոր տարբերակները
Կասպյան ավազանի գազն ու նավթը խողովակներով Ադրբեճանից դեպի Եվրոպա տանելու ճանապարհի համար Արևմուտքը հետազոտում և ծրագրավորում էր հետևյալ հնարավոր ճանապարհները, հիմնականում հաշվի առնելով Ադրբեճանի քաղաքական պահանջները.
• Ադրբեճան – Չեչնիա - Ռուսաստան – Սև Ծով – Եվրոպա
(Բաքու-Նովորոսիսկ գազանավթախողովակ 1996-1997թթ.) [9]
• Ադրբեճան – Վրաստան – Եվրոպա նավթախողովակ
(Բաքու – Թբիլիսի – Սուփսա 1994-1999թթ. [10])
(Բաքու – Թբիլիսի – Ջեյհան –2002-2005թթ. [11])
• Ադրբեճան – Վրաստան – Թուրքիա – Եվրոպա գազախողովակ
(Նաբուկո ծրագիրը նախատեսվում էր սկսել 2010 թ.) [12]
• Ադրբեճան – Հայաստան – Թուրքիա – Եվրոպա
(Ամենակարճ և ամենաապահով ճանապարհը, որին Ադրբեճանը կտրականապես դեմ էր) [4], [12], [14], [15], [16]


Արևմտյան գազանավթախողովակների ճակատագիրը
Կասպյան ավազանի նավթը և գազը արևմտյան ճանապարհով տանելու վերը նշված այդ չորս ճանապարհների ընտրության հարցում նույնպես բախվեցին Մերձավոր Արևելքի և Աշխարհի բոլոր քաղաքական և տնտեսական շահերը։ Եթե դրան ավելացնենք նաև իր անկախ պետականությունը ստեղծած Արցախի և նավթի պաշարներ ունեցող Ադրբեճանի միջև մինչև այժմ գոյություն ունեցող պատերազմական դիմակայություն։ Ապա հասկանալի կդառնա այդ տարածաշրջանի քաղաքական թնջուկի ամբողջ բարդությունը։
• Չեչնիայով և Ռուսաստանով անցնող արևմտյան ճանապարհի առաջին տարբերակը Եվրոպայի համար քաղաքականապես վտանգավոր էր։ Նախ մուսուլմանական Չեչնիայում ահաբեկչությունները մինչև այժմ դեռ շարունակվում են և երկրորդ՝ Ռուսաստանը կարող էr օգտագործել գազանավթախողովակը որպես Եվրոպայի նկատմամբ քաղաքական ճնշման միջոց, ինչպես դա պատահեց 2009թ. Հունվարի 1-ին, երբ Գազպրոմը փակեց Եվրոպա հոսող գազը։ Ադրբեճանը 2008թ. Փետրվարին վերջնականապես դադարեցրեց այս նավթախողովակի շահագործումը։ [8]
• Վրաստանի տարածքով դեպի Սև Ծով կամ դեպի Թուրքիա տանող արևմտյան ճանապարհի երկրորդ տարբերակը նույնպես վտանգավոր էր։ Այդ Բաքու - Սուփսա նավթախողովակաշարի վրա կատարված մի շարք պայթեցումներից հետո, այն 2008թ. Օգոստոսի 6-ին ապահովության պատճառաբանությամբ նույնպես վերջնականապես փակվեց։ [10]
Չնայած արդեն ավարտվել էր (2002-2005թթ.) և շահագործվում էր Բաքու – Թբիլիսի – Ջեյհան նավթախողովակաշարը, բայց համենայն դեպս այդ տարբերակը նույնպես ապահով չէր, որովհետև այն անցնում էր քաղաքականապես անկայուն Վրաստանի տարածքով և հետևաբար հղի էր անկանխատեսելի քաղաքական փոփոխություններով։ Ինչպես դա ապացուցվեց 2008թ. Օգոստասին Վրաստանի և Ռուսաստանի միջև ծագած 5 օրյա պատերազմով։ [7] Սրան ավելացնենք նաև այն որ Ռուսաստանը վճռականորեն դեմ էր նավթախողովակը իր նկատմամբ թշնամական Վրաստանով անցկացնելու տարբերակին։ Բացի այդ Թուրքիայի տարածքում այդ խողովակաշարը անցնում էր նաև Քրդական ազդեցության ոլորտներով։ Այդ նավթախողովակը պայթեցվեց քրդերի կողմից 2008թ. Օգոստոսի 6-ին։ (Ռուս Վրացական պատերազմը սկսվեց 2008թ. Օգոստոսի 7-8-ին։Ինչպիսի զուգադիպություն կամ…) [11]
• Ադրբեճան – Վրաստան – Թուրքիա – Եվրոպա գազախողովակ անցկացնելու երրորդ տարբերակը [12], որը նախատեսվում էր սկսել և ավարտել 2010 – 2014թթ., նույնպես հուսալի չէր, որովհետև այն անցնելու էր նույնպես քաղաքականապես անկայուն Վրաստանով և բացի դրանից այն մրցակցելու էր Գազպրոմի հետ և հետևաբար Ռուսաստանը ամեն ճիգ կգործադրեր որ այդ նախագիծը (Նաբուկո) վիժեցվեր կամ գոնե Վրաստանով չանցներ։

(Այս բոլոր գազանավթային խողովակաշարեր անցկացնելու ծրագրերի մասին մենք խոսում ենք երրորդ դեմքով, որովհետև Հայ – Թուրքական արձանագրությունները ստորագրվելուց հետո դրանք իրոք դարձան պատմություն։ - հեղինակներ)


Ո՞րն է լուծումը Արևմուտքի տեսանկյունից
Աշխարհի արդյունաբերական զարգացած երկրները հասկացան որ իրենց գոյատևման համար այդքան ճակատագրական դարձաց Կասպյան ավազանի ընդերքի գազն ու նավթը ապահով կհասնի Եվրոպա միայն ու միայն Հայաստանի տարածքով, չորրորդ տարբերակը։
(Շնորհակալություն 2008թ. Ռուս – Վրացական պատերազմին) [7]
Արևմուտքի համար Հայաստանը հանդիսանում է Մերձավոր Արևելքի և Կովկասյան տարածաշրջանների ամենահուսալի և ամենաապահով երկիրը։ Հետևաբար Ադրբեճան – Հայաստան – Թուրքիա – Եվրոպա գազանավթային խողովակների կառուցումը Եվրոպային և Արևմտյան մյուս զարգացած երկրներին կապահովի գազի և նավթի կայուն մատակարարմամբ, առանց ընդհատման։ Շատ կարևոր է, որ այս ճանապարհին դեմ չէ նաև Ռուսաստանը։
Եթե մենք այս լույսի տակ քննարկենք վերջի տարիներին կատարված դեպքերը, ապա հասկանալի կդառնա թե ինչո՞ւ 2007-2008թթ. Հայաստանի նախագահական ընտրության օրերին, երկար լռությունից հետո անսպասելիորեն նորից քաղաքական ասպարեզ իջավ Սիոնիզմի գործակալ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը։ Հասկանալի կդառնա նույնպես, որ Հայաստանում Արևմուտքի կողմից ծրագրավորած «երգ ու պարի» հեղափոխության պարտությունից հետո, Արևմուտքը հաշտվեց Արցախի փաստացի գոյության հետ։[17]
Քանի որ Կասպյան ավազանի գազն ու նավթը արևելյան ճանապարհով տանելու բոլոր նախագծերը անորոշ ժամանակով հետաձգվել էին, իսկ Ադրբեճանի պահանջով Հայաստանը շրջանցող նավթամատակարարման բոլոր երեք նախագծերը նույնպես ձախողվել էին, ապա Արևմուտքի համար կենսապես անհրաժեշտ և հրատապ դարձավ արագացնել Կասպյան ավազանի գազն ու նավթը Հայաստանով տանելու տարբերակը, անտեսելով անգամ Ադրբեճանի քաղաքական շահերը։ Հասկանալի է որ Հայաստանյան տարբերակը կարող է գոյություն ունենալ միայն Հայ – Թուրքական դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելուց հետո։ Ահա այսպես նորից արժևորվեց Հայաստանի աշխարհաքաղակական դիրքը և հզոր Հայաստանի գոյության կենսական կարևորությունը Արևմտյան քաղաքակրթության գոյատևման և զարգացման համար։ [4], [16]


Սերժ Սարգսյանը օգտվեց ի վերուստ ընձեռնված աստեղային ժամից
Որպեսզի Հայաստանը և Թուրքիան հանդիսանան Կասպյան ավազանի գազի ու նավթի տարանցիկ պետություններ, ապա նվազագույնը անհրաժեշտ է որ այդ երկու պետությունները ունենան ձևական, առանց նախապայմանների դիվանագիտական հարաբերություններ։ Այլապես հնարավոր չէ գազն ու նավթը տեղափոխել Եվրոպա։ Այդքան շահարկվող «սահմանների բացում» արտահայտությունը առաջին հերթին նշանակում է որ գազի և նավթի խողովակները Հայաստանի սահմանից պետք է անցնեն դեպի Թուրքիա և ուրիշ ոչինչ։ Իսկ տնտեսական կամ այլ տեսակի վնասակար հետևանքների դեմ Հայաստանի կառավարությունը կարող է, իրավական ճանապարհներով, գործնականորեն վնասազերծել բոլոր հնարավոր վտանգները։ [25]
Հազար տարուց ավելի, մենք՝ Հայերս, գոյատևելով առանց ազգային պետականության և մշտապես գտնվելով մեզ նվաճած ցեղերի դրածո կառավարիչների ղեկավարման ներքո, մենք հոգեպես խեղվել ենք և կորցրել մեր ղեկավարներին հավատալու ունակությունը։ Այլապես ինչպես բացատրել այն փաստը, որ Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանը բազում անգամ ի գիտություն մեզ և ի լուր ամբողջ աշխարհի բացահայտ հայտարարել է Հայաստանի պաշտոնական դիրքորոշումը Հայոց ցեղասպանության և Արցախի հարցում։ Բայց մենք չենք հավատում… [25], [26]
Պետք է ականջ ունենալ որ կարողանանք լսել Հայաստանի Նախագահի հետևյալ հայտարարությունները. «Ցանկացած հարաբերություն Թուրքիայի հետ չի կարող կասկածի տակ դնել հայ ժողովրդի հայրենազրկման ու ցեղասպանության իրողությունը: Այն հայտնի փաստ է եւ պետք է ճանաչվի ու դատապարտվի ողջ առաջադեմ մարդկության կողմից:» կամ «Այս հարաբերությունները որեւէ ձեւով չեն առնչվում ու չեն կարող առնչվել Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի կարգավորման հետ, որն անկախ ու ինքնուրույն գործընթաց է:» և այլն և այլն… [25]
Բայց արի ու տես որ մենք ավելի շատ հավատում ենք մեր ազգի դարավոր թշնամիների կողմից տարածված հերյուրանքներին քան թե Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանին, որն իր ընտանյոք հանդերձ մեր արյունակիցն է և ոչ թե Եբրայեցու փեսա։ [24]
Հուսով եմ չեք մոռացել, որ Սերժ Սարգսյանը, նախկան Հայաստանի նախագահ ընտրվելը, պաշտոնավարել էր Հայաստանի պաշտպանության և Հայաստանի անվտանգության հետ կապված հիմնարկություններում և նա շատ լավ գիտե թե ինչպես պետք է պաշտպանել Հայաստանի ազգային շահերն ու ազգային անվտանգությունը, ինչպես շախմատի վարպետ, հաշվարկելով տասնյակ քայլեր և տարբերակներ։ [27]
Քաղաքական փչող քամին մեր Հայաստանի ազգային շահերին բարենպաստ է և այդ հզոր մակընթացության շնորհիվ Հայաստանը միայն ու միայն կբարձրանա, ուզեն դա մեր թշնամիները թե ոչ։ Եվ ոչ մի ուժ չի կարող մեր վերելքը կասեցնել, որովհետև մեր գալակտիկայի կենտրոնից տարածվող այդ բարերար մակընթացությունը մեզ միայն կհզորացնի։


Հայաստանի, Եվրոմիության, ԱՄՆ-ի և Ռուսաստանի միջև կնքված գործարքը
2009թ. Հոկտեմբերի 10-ին, Շվեյցարիայի Ցյուրիխ քաղաքի համալսարանում, դիվանագիտական ամենաբարձր մակարդակով (ԱՄՆ, Եվրոմիություն և Ռուսաստան), ստորագրվեցին Հայ – Թուրքական արձանագրությունները։ Այս դիվանագիտական հաջողության համար ԱՄՆ-ի նախագահ Օբաման դարձավ խաղաղության Նոբելյան մրցանակակիր։ Այս փաստը մեկ անգամ ևս ապացուցում է թե այս գործարքը ինչքան կարևոր էր Արևմուտքի գոյատևման ու զարգացման համար։ [18], [19], [20], [21], [22], [23]
Ցանկացած քաղաքական գործարք, սառցալեռան պես, կազմված է երկու մասից՝ երևացող մաս և անտեսանելի մաս։ Հայաստանի և Արևմուտքի միջև քաղաքական այս գործարքի երևացող մասը դա Հայ – Թուրքական դիվանագիտական հարաբերություն հաստատելն է։ Իսկ այս գործարքի անտեսանելի մասը - մեզ համար ամենակարևորն է։ Ըստ այդ գործարքի և Հայաստանի պահանջով , որպես բարի կամքի արտահայտություն, Արևմուտքը Հայաստանում ներդրված և տնավորված իր բոլոր գործակալներին և «հինգերորդ շարասյանը» հրամայեց “abort - վիժեցնել” - այսինքն հետ քաշվել և դադարեցնել ամեն տեսակի քաղաքական, պրոպագանդիստական և թշնամական գործողությունները Հայաստանի նկատմամբ։
Արևմուտքի «վիժեցնել» հրամանից հետո, կարծես մոգական գավազանի մի հարվածով մենք ականատես եղանք թե ինչպես շատերը Հայաստանի Խորհրդարանում վայր դրեցին իրենց պատգամավորական լիազորությունները, շատ-շատերը անձնական դրդապատճառներով հրաժարվեցին իրենց պաշտոններից։ Շատ կուսակցություններ սկսան ճաք տալ և պառակտվել, իսկ զանգվածային լրատվական միջոցները հիմնականում դադարեցրին իրենց թունոտ, քայքայիչ գործունեությունները և դարձան հայանպաստ։ Հայախոս Հրաների Շարժումը (ՀՀՇ) - նույնպես պապանձվեց։


Ի՞նչ կպատահեր Հայաստանին եթե մենք օգնության ձեռք չմեկնեինք Արևմուտքին և Աֆղանստանի նման հրաժարվեինք
Իմ որդու՝ Հայկի ինքնաբուխ «ի՞նչեր կպատահեին մեզ եթե մենք չհամաձայնեինք» արտահայտությունը մեզ պետք է մտածելու առիթ ընձեռնի։ Երբ սկսում ես մտածել թե ինչեր կարող էին պատահել մեզ հետ, սառսռում ես։
Ահա թե ինչեր աղետներ կարող էին պատահել.
• Վերհիշենք թե ինչ պատահեց Աֆղանստանի հետ, որի կրոնական կառավարությունը մերժեց Կասպյան նավթը իր տարածքով տանելուն։ [6]
• 2008թ. Մարտի մեկը մեզ հիշեցնում է որ մենք համարյա քաղաքացիական պատերազմի շեմին էինք և չնայած այժմ այդ վիշապը քնած է, բայց ամեն րոպե իր տերերը կարող են նրան նորից արթնացնել։ Տեսեք թե ինչե՜ր են կատարվում Իրանում այս նոր տարվա նախօրեին։
• Ադրբեճանը կանաչ լույս կստանար պատերազմ սանձազերծելու Արցախի և բնականաբար Հայաստանի նկատմամբ։
• Նորից փոշու տակից կհանեին Զանգեզուր – Արցախ փոխանակման հարցը։
• Նորից կսկսվեր զանգվածային արտագաղթը Հայաստանից։
• Տեղի կունենար նաև այնպիսի անկանխատեսելի այլ աղետներ, որ անգամ Հայաստանը որպես անկախ պետություն կդադարեր գոյություն ունենալուց։


Դրա համար ինչ է անհրաժեշտ
Որպեսզի վերևում նկարագրված այդ սարսափելի դժբախտությունները չպատահեն մեր ազգի հետ, մենք պետք է կարողանանք նավարկել աշխարհում տիրող քաղաքական հակասությունների միջև և մեր ազգի նավը կարողանանք ուղղել դեպի բաղձալի լուսավոր ապագան։ Հենց դա է որ ամեն գնով ցանկանում է իրագործել Հայաստանի Նախագահը։ Այլընտրանք չկա, բայց կան բազում բարիքներ։ Հայաստանը նորից կդառնա Արևմուտքը և Արևելքը իրար կապող նոր Շերամի Ճանապարհը։
Ուրեմն որպեսզի Հայաստանը նորից բարձրանա և կատարի իրեն ի վերուստ ընձեռնված առաքելությունը, ապա անհրաժեշտ է որ Հայաստանի խորհրդարանը անհապաղ վավերացնի Հայ – Թուրքական արձանագրությունը։ Քանի որ Արևմուտքի և Սիոնիզմի շահերը այս հարցում խաչաձևվեցին, ապա անհրաժեշտ է որ Հայաստանի ազգային անվտանգության մարմինները վնասազերծեն Հայաստանում ներդրված Մոսադի գործակալներին, որոնք կարող են ձախողել Հայաստանի խորհրդարանի բնականոն աշխատանքը (հիշենք 1999թ.) և տապալել արձանագրությունների վավերացումը։ Նույնպես անհրաժեշտ է որ ժամանակավորապես արգելվեն ցույցերն ու միտինգները։


Ազգային կուսակցությունների մասին
Թուրքիայի հետ դիվանագիտական հարաբերություններ ստեղծելու փաստը և այն հեռանկարը որ հայ պատմագետների առաջ կբացվեն Օսմանյան կայսրության և Երիտթուրք կուսակցության արխիվները, խուճապի մատնեց ավանդական երեք Հայ կուսակցություններին, որոնք բնազդաբար միասնական ճակատ կազմեցին ընդդեմ Հայ – Թուրքական արձանագրությունների։ Մենք կարծում ենք որ այդ արխիվներից մենք շատ գաղտնի բաներ կիմանանք մեր ավանդական երեք կուսակցությունների և նրանց ղեկավարների ծագումաբանություն մասին։ Շարքային հայրենասեր կուսակցականները իրավունք ունեն իմանալու թե ովքե՞ր են եղել իրենց շարքերում օտարերկրյա լրտեսները և թե ի՞նչ դավադիր գործեր են կատարել նրանք Հայաստանի դեմ։
Դեռ ավելին մենք պահանջում ենք որ մեր ավանդական երեք Հայ կուսակցությունները բացեն իրենց արխիվները նույնպես, որպեսզի Հայ ազգը իմանա թե ի՞նչ է կատարվել մեզ հետ անցյալում։ Ինչքան էլ ցավոտ լինի այս գործողությունը մեր համար, մենք այն պետք է կատարենք, եթե ցանկանում ենք մաքրվել և բուժվել անցյալի վերքերից։ Միայն այդ դեպքում նոր սերունդը կհավատա կուսակցությունների անկեղծությանը և հայանպաստությանը։


Մեր այս գրությունը թող համարվի որպես Նազարյան ընտանիքի կողմից 2010 թվականի նոր տարվա ուղերձը բոլոր ժամանակների Հայաստանին և մեր Արորդինեերի ցեղին։

Երկիր մոլորակի վրա ծագում է Հայկական Գարունը։

Կեցցե՛ Արորդիների Հայրենիք Հայաստանը

Ռոբերտ Նազարյան
robert@nazaryan.com
http://www.armeniantheory.com

Հայկ Նազարյան
haik@hossank.com
http://www.hossank.com
http://www.youtube.com/Fedayi01

--------------------------------------------------------------

Վկայակոչումներ

1. Oil and Geopolitics in the Caspian Sea Region
http://www.amazon.com/Oil-Geopolitics-Casp...2882&sr=1-1

2. Caspian Oil and Gas: Production and Prospects
http://italy.usembas...her/RS21190.pdf

3. Պայքար հանուն Կասպյան ավազանի ռեսուրսների
http://www.armtown.c.../20070601/6397/

4. Armenia and Caspian Oil Pipelines (Very important – 08/29/2001)
http://www.cacianalyst.org/?q=node/181

5. Afghanistan Oil Pipeline
http://en.wikipedia....an_Oil_Pipeline

6. Afghanistan: the pipeline war?
http://news.bbc.co.u...sia/1626889.stm

7. Russia–Georgia War 2008
http://en.wikipedia....uth_Ossetia_war

8. 2009 Russia–Ukraine gas dispute
http://en.wikipedia....ine_gas_dispute

9. Baku–Novorossiysk pipeline
http://en.wikipedia....ssiysk_Pipeline

10. Baku–Supsa Pipeline
http://en.wikipedia....-Supsa_Pipeline

11. Baku–Tbilisi–Ceyhan pipeline
http://en.wikipedia....Ceyhan_pipeline

12. Nabucco pipeline
http://en.wikipedia....abucco_pipeline

13. Armenia–Turkey relations
http://en.wikipedia....urkey_relations

14. Թուրքիայում շարունակում են խոսել Nabucco-ն Հայաստանի տարածքով անցկացնելու մասին
http://www.tert.am/a.../09/07/nabucco/

15. Gazprom reaches deal with Armenia
http://www.nytimes.com/2006/04/06/business...ht-gazprom.html

16. Կդառնա՞ Հայաստանը տարանցիկ երկիր
http://www.armtown.c...20091124/72717/

17. Political map of Republic of Armenia and the Nagorno-Karabakh Republic
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/b...h)_Republic.svg

18. Armenia – Turkey sign historic deal


19. Armenia Turkey Protocols Signed


20. Senator Speaks About Armenian Turkish Protocols (American point view)
http://www.youtube.com/watch?v=65aWL1LMkZc

21. Signing of Armenian-Turkish protocols (Russian point view)
http://www.youtube.com/watch?v=yVvcNDsBZMw

22. The Republic of Armenia and the Republic of Turkey New relations (Iranian point view)
http://www.youtube.com/watch?v=3oztXucLmSk

23. The Turkey-Armenia Protocols Were Signed: What's Next? (Armenian diaspora point view)
http://www.youtube.com/watch?v=sl6jkzUbAew

24. Ադրբեճանական – Սիոնիստական նախանձոտ և թշնամական մեկնաբանությունը
http://www.youtube.com/watch?v=BuyJJtDssZg

25. Նախագահ Սերժ Սարգսյանի ուղերձը Հայաստանի ազգաբնակչությանը և համայն հայությանը
http://www.president.am/events/statements/...;pn=0&id=51
http://www.youtube.com/watch?v=EOHUG6wo_PY

26. Президент Армении про Азербайджан и Карабах
http://www.youtube.com/watch?v=MnypaLLMGII

27. Serzh Sargsyan Biography
http://en.wikipedia..../Serzh_Sargsyan

[Կեցցե՛ Հայաստան]

Ամեն ինչ կատարվում է այնպես ինչպես մաթեմատիկորեն ապացուցված է հոդվածում։

Արևմուտքի կողմից(Սորոս) ֆինանսավորվող հակա Հայկական և հակապետական միայն ինձ հայտնի 4 թերթերը այլևս չեն գործում, որովհետև Արևմուտքը հրամայեց «abort»։ Այդ թերթերն են.

1. «Ազատություն»,
2. «Արմենիա Նաու»,
3. «Չորրորդ Իշխանություն» և
4. «Պանորամա»։
Գուցե ընթերցողները կարողանան այս ցուցակը ընդլայնել։


Աֆղանստանի մայրաքաղաք Քաբուլը ենթարկվել է լայնածավալ հարձակման Թալիբանի կողմից։

1. http://news.bbc.co.u...res/8465054.stm
2. http://english.aljazeera.net/news/asia/201...4446990817.html
Այս բոլորից հետո խնդրեմ ասացեք, թե ինչպե՞ս Միջին Ասիայից նավթն ու գազը պետք է հասնի Պակիստան և հետո Արաբական Ծով։


Ալ Քաեդան շուտով կարող է գրավել Եմենը և ստեղծել անմիջական վտանգ Սաուդի Արաբական նավթահորերին։ Այդ դեպքում ԱՄՆ-ը և Արևմուտքը որտեղի՞ց պետք է նավթ ստանան։

1.
2. http://articles.latimes.com/2009/dec/30/na...eda30-2009dec30


Վրաստանը օգնում և մարզում է Ալ Քաեդայի անդամներին, որպեսզի նրանք ահաբեկչությամբ զբաղվեն Ռուսաստանի Հարավում։ Դե ասեք ինձ ինչպե՞ս նավթը և գազը կարող են տարանցել Վրաստանով կամ Հարավային Ռուսաստանով։

1. http://www.kavkaznew.../13/11063.shtml
2. http://rt.com/Top_Ne...a-al-qaeda.html


Ժամանակը աշխատում է ի օգուտ Հայաստանի

Երկիր մոլորակի վրա ծագում է Հայկական Գարունը

Կեցցե՛ Արորդիների Հայրենիք Հայաստանը

Հոպար
hopar@armeniantheory.com
http://www.armeniantheory.com

[Կեցցե՛ Հայաստան]

Նմանատիպ հոդված է տպագրվել(անգլերեն) «Ասպարեզ» օրաթերթում (17 Փետրվարի 2010թ.)
Ուշադիր կարդացեք այս հոդվածը և ուսումնասիրեք վկայակոչումները։
==========================================

Why Turkey Needs Armenia More Than Armenia Needs Turkey
Source: http://www.asbarez.com/77615/why-turkey-ne...a-needs-turkey/

By Ted Tourian Contributed to Asbarez.com on Feb 17th, 2010

The early momentum driving the Armenian-Turkish protocols have considerably slowed down in recent weeks. For instance, the Turkish Foreign Ministry has issued the following official statement on the Armenia-Turkey Protocols:
“The Constitutional Court of the Republic of Armenia has declared its decision of constitutional conformity on the Protocols between Turkey and Armenia signed on 10 October 2009 with a short statement on 12 January 2010. The Constitutional Court has recently published its grounds of decision. It has been observed that this decision contains preconditions and restrictive provisions which impair the letter and spirit of the Protocols.
This was in response to the Republic of Armenia’s (Armenia) Constitutional Court’s acceptance of the Protocols, but only after placing a number of restrictions on their legal interpretation and implementation. The reason for this decision is that the Protocols are a vaguely written document, and should not have any precedence, or authority to legally govern the Republic of Armenia’s policies, and legal rights.1
Furthermore, the recent rapprochement between Armenia and Turkey has also come under fire by Azerbaijan, and its attempts to procure concessions from Armenia before normalization occurs. In fact, Azerbaijan has threatened Turkey where it would export natural gas and oil through alternate transit routes, which does not include Turkey. Azeri President Ilham Aliyev told the Wall Street Journal: “Azerbaijan can export gas in four directions: Turkey, Georgia, Iran and Russia.”2
Yet, coincidentally enough, it is the opposite of what Ilham Aliyev said that holds water. It is this reason Turkey needs Armenia more than Armenia needs Turkey for the ratification of the protocols.
The following analysis looks at why Russia, Georgia and Iran are unacceptable transit routes of Azeri and Central Asian petroleum products, leaving Armenia as the only compromise that can satisfy the major powers in the region. It is this reason Armenia should not compromise on any issues that will have a damaging effect on the long-term well-being of the nation of Armenia.

Russia and its disputes with the European Union
The primary reason Russia is not an adequate transit route with Europe is its unreliability for gas transit in recent years. Russia has been an unreliable trade partner is because Russia has used its chip as the as being Europe’s major gas supplier as a bargaining chip to prevent NATO expansion to its former spheres of influence, turning off the faucets when it feels threatened or looks for a concession. As such, Russia’s long-term policy is to ensure that all natural gas supplies from Central Asia and other surrounding areas travel through its territory, in order to secure this geopolitical asset. The following section looks more in-depth at these assertions.
In recent years, Russia and Ukraine have had several disputes that have stopped the flow of gas from Russia to Europe. The fallout from these trade disputes has caused the EU Commission and Presidency to declare that these crises have caused irreparable and irreversible damage to customers’ confidence in Russia and Ukraine. This means Russia and Ukraine can no longer be regarded as reliable partners.3
Recent history suggests this dispute is far from over, despite an agreement between Russia and Ukraine in January 2009 to end these gas shortages.
For instance, on October 2, 2007 Gazprom threatened to cut off gas supplies to Ukraine because of unpaid debt amounting to $1.3 billion.4 This dispute appeared to be settled on 8 October, 2007.5 On 5 January, 2008 Gazprom warned Ukraine again it will reduce its gas supplies on 11 January, 2008 if a $1.5 billion gas debt was not be paid.6 Presidents Putin and Yushchenko announced on 12 February, 2008 an agreement on this particular gas issue.7 Ukraine would begin paying off its debts for natural gas, consumed in November–December 2007 and the price at $179.5 will be preserved in the year 2008.8 The presidents also decided to replace RosUkrEnergo and UkrGazEnergo by two new intermediaries, creating them as joint ventures of Gazprom and Naftohaz.9
The gas crisis of 2009 began with a failure to reach an agreement on gas prices and supplies for 2009. Ukraine owed a debt of $2.4 billion to Gazprom for consumed gas, and Gazprom asked this amount be repaid before the commencement of a new supply contract.10 Although in December 2008 more than $1 billion was paid by Ukraine to reduce its debt, Gazprom remained committed to cut supplies to Ukraine by 1 January, 2009, if Ukraine did not redeem its $1.67 billion debt for gas supplies and $450 million in fines.11 On 30 December 2008, Naftohaz paid $1.522 billion,12 but parties were not able to agree the price for 2009. Ukraine proposed a price of $201 and later $235, while Gazprom demanded $250 per 1,000 cubic meters.13 Negotiations between Gazprom and Naftohaz were interrupted on 31 December 2008.14
The effects of Russia and Ukraine’s haggling for gas could be felt in Hungary, Romania and Poland, which reported that pressure in their pipelines had dropped. Bulgaria also reported supply was falling and that transit to Turkey, Greece and Republic of Macedonia was affected.15
This trade dispute stems from Ukraine’s Orange Revolution in 2004. Since then, Ukraine has moved closer to the west, looking for NATO and European Union membership. Russia is penalizing a former member of the USSR and Warsaw Pact for removing itself from its sphere of influence. It rewards more “loyal” ex-Soviet countries with cheaper prices. The dispute is also compounded by a full-scale political crisis inside Ukraine with President Viktor Yushchenko at war with his former ally and Prime Minister, Yulia Tymoshenko.16
Obviously, Russia is concerned about an ever stronger NATO presence encircling it, considering the West’s insistence on deploying its missile shield closer to the Russian border, under the guise of defending against rogue states like Iran and North Korea. In fact, the Russians feel that “it is highly likely that the missile threat from ‘problem’ states is not the genuine reason for the creation of the missile defense system by the Americans,” Mikhail Barabanov, editor of Arms Export magazine wrote. “The real motivation of the multibillion-dollar undertaking is the desire to expand U.S. military and strategic capacities and constrict those of other states that have nuclear missiles, Russia and China most of all.”17
In order to provide itself security from NATO’s tightening grip, Russia has focused on strengthening control over its strongest geopolitical advantage, natural gas supplies headed for Europe, which relies on over 150bn cubic metres a year (cm/y) of natural gas.
In fact, Russia has started to pay full price for Central Asian gas exports. In fact, after years of buying gas from Central Asia cheaply, state-controlled Gazprom agreed with the three former Soviet states of Kazakhstan, Turkmenistan and Uzbekistan to pay them European prices for their gas on long-term contracts, rather than see those producing countries sell their gas directly to Europe and thus break its stranglehold on exports to the continent.18
Thus, there is tension between Russia and the West; where the West wants energy independence from Russia; and Russia wants to monopolize natural gas flow to Europe to prevent NATO expansion.

Georgia is Unstable as an Energy Hub
Georgia is a key transit point in the recent Central Asian oil boom, where it is the central hub connecting the Baku-Tiblisi-Ceyhan pipeline.
However, Georgia suffers from instability due to its poor relations with Russia where it removed Russian military bases, and replaced them with NATO forces. Furthermore, Georgia has ethnically diverse provinces, each having problems with the central Georgian government about their identities. The recent military operations in South Ossetia, and the push for Osset independence only encourages minorities in Abkhazia, Ajaria, Akhalkalai and Kaxeti to seek their own sovereignty, with Russia fueling independent tendencies and the West promoting stability to prevent oil-transit stoppages. These interests directly compete with each other, potentially leading to complete civil war.
Many questions remain unanswered whether Georgia can exist as a viable trade hub in order to deliver Central Asian oil and gas to European markets.
Energy Passage through Iran is Unacceptable to the United States:
Central Asian oil and gas passing through Iran is unacceptable to the United States. The obvious answer garnering much rhetoric will be that Iran is a nuclear threat to Israel.19 However, the more insidious answer lies with Iran’s foreign policy of trying to unhinge oil trading from the US dollar.
First of all, Iran has begun to expunge its US dollar reserves and started to replace them with Euros. In fact, the head of Iran’s Central Bank has recently boasted that Iran has gained $5 billion by excluding the U.S. dollar from its currency basket and replacing it with the Euro.20
Secondly, Iran has been advocating to other OPEC nations that they should stop trading oil strictly in US dollars, and replace trading in a basket of currencies that include the Euro, the Japanese Yen and China’s Yuan. So far, only Venezuela has agreed to stop trading oil in US dollars.21 However, that is not to say that this policy is not favored by other countries. For instance, China, Russia, India, and Brazil (all major consumers of oil) support Iran’s recent initiatives.22
Currently, Iran has only faced sanctions from the United Nations, and the United States and its allies. Countries like India, China, Russia, and several others remain undeterred in trading with Iran.
Iran’s actions of being a perceived military threat to Israel, and more importantly, attempting to move away from trading oil in US dollars, bears a striking resemblance to Saddam Hussein’s Iraq.
For instance, prior to the Coalition of the Willing’s23 invasion into Iraq, some commentators asserted that Saddam Hussein sealed his fate when he announced in September 2000 that Iraq was no longer going to accept dollars for oil being sold under the UN’s Oil-for-Food program, and decided to switch to the euro as Iraq’s oil export currency.24 As well, like Iran, Iraq was mired in global sanctions that, at the time, severely restricted its ability to trade.
If Iran’s foreign policy on oil currency exchange becomes a successful alternative for international oil trades, it would challenge the hegemony currently enjoyed by the financial centers in both London (IPE) and New York (NYMEX), a factor not overlooked in the following (UK) Guardian article25 :
Iran is to launch an oil trading market for Middle East and Opec producers that could threaten the supremacy of London’s International Petroleum Exchange.
…Some industry experts have warned the Iranians and other OPEC producers that western exchanges are controlled by big financial and oil corporations, which have a vested interest in market volatility.
The IPE, bought in 2001 by a consortium that includes BP, Goldman Sachs and Morgan Stanley, was unwilling to discuss the Iranian move yesterday. “We would not have any comment to make on it at this stage,” said an IPE spokeswoman.26
The above factors have contributed to Iran’s isolation from the West. Keeping Iran isolated, and preventing the achievement of Iran’s foreign policy goal will prevent a cascading event amongst industrialized nations from dropping the US dollar as the predominant currency in oil trading. The reason for this is that industrialized nations would likely only move in tandem on the currency exchange markets in an effort to thwart neoconservatives from pursuing their desperate strategy of dominating the world’s largest hydrocarbon energy supply. Any such efforts that resulted in a dollar currency crisis would be undertaken – not to cripple the U.S. dollar and economy as punishment towards the American people per se – but rather to thwart further unilateral warfare and its potentially destructive effects on the critical oil production and shipping infrastructure in the Persian Gulf. 27
It should be noted that central bankers throughout the world community are extremely reluctant to currently ‘dump the dollar,’ because the global community is dependent on the oil and gas energy supplies found in the Persian Gulf,28 which are currently in close alliance with the United States.29

Armenia: The only viable option?
Armenia is the best option for delivering Central Asian and Azeri gas to European markets in light of the West’s strategy of isolating Iran and Russia, and the recent turmoil in Georgia. Armenia also offers a compromise for both Russia and Iran.
First, using Armenia as a transit line is beneficial to the West’s policy of isolating Russia.30 With the normalization of the Armenian-Turkish relations and activation of the negotiations on Nagorno-Karabakh, it is possible that “Nabucco” pipelines would go through Armenia rather than Georgia.31 If Turkey decides to cooperate with Washington and reaches a stable agreement with Armenia under US guidance, Russia’s entire position in the Caucasus is weakened and an alternative route for natural gas to Europe becomes available, reducing Russian leverage against Western Europe.32
A Turkish opening to Armenia would alter the balance of power in the entire region. Since the August 2008 Georgia-Russia conflict the Caucasus, a strategically vital area to Moscow has been unstable. Russian troops remain in South Ossetia. Russia also has troops in Armenia meaning Russia has Georgia surrounded.33
Second, using Armenia as transit line for the Nabucco project is feasible to Iran. Last year, Iran “returned” to “Nabucco” project. After the election of Barack Obama as the US president and the statement of his intentions to improve the relations with Tehran served as a political signal to start the negotiations with Iran on the “Nabucco.” At the beginning of 2009, Turkey, actively lobbied of Iran’s participation in “Nabucco”. Tayipp Erdogan even stated in Brussels that there was no sense to build the gas pipeline without Iran’s participation.34
These recent developments are consistent with Iran’s long-term goals of using Armenian territory to export gas to Georgia and the EU. However, only nterference from Russia prevented this objective from happening where Iran built a pipeline to Armenia that was of small capability, in order to prevent Iranian gas entering the European market.35 This occurred where Gazprom took major precautionary measures against an expansion of Iran’s role and indeed against any independent Iranian gas-export policy in Armenia or beyond. It imposed from the outset on Yerevan — against Tehran’s will — to reduce the Iran-Armenia pipeline’s diameter from the originally designed 1,420 millimeters (the size of major gas export pipelines) to 700 millimeters. This measure precludes any transit of Iranian gas to third countries through this pipeline, confining Iran to the Armenian market.36
Finally, and most importantly, Russia is amenable to Armenia being an alternate transit route to deliver natural gas to Europe. Russian energy firms already own or manage several major power plants that account for as much as 80 percent of Armenia’s electricity production. In addition, they are the sole suppliers of the country’s main energy resources: natural gas and nuclear fuel.37
Furthermore, Russia has enhanced its already dominant role in Armenia’s energy sector by buying the country’s electricity grid after years of behind-the-scene maneuvering. The Armenian government gave the green light recently to the formal takeover of the Electricity Networks of Armenia (ENA) utility by a subsidiary of Unified Energy Systems (UES), the state-controlled Russian power monopoly.38
In addition to Russia’s dominance of Armenia’s electricity market, Russian interests have also consolidated their dominance in Armenia’s natural gas pipelines. In December of 2004, Russian giant Gazprom was invited to build and repair one part of the Armenian-Iranian gas pipeline, between Kadjaran and Ararat, at a cost of $90 million. As payment for its work, Gazprom would receive the No. 5 generating unit at the Razdan power plant, Armenia’s largest heating and power plant, which supplies 20 percent of the country’s electricity needs. Armenian President Robert Kocharian had earlier dismissed reports of such a deal.
Furthermore, the Armenian government agreed that the new pipeline’s section on Armenian territory would be given over to Gazprom via the ArmRosGaz company, in which Gazprom and its offshoot Itera hold a combined 68% interest. Controlling the pipeline and distribution network within the country, Moscow can exercise all but discretionary control over the access of gas from a third-country supplier — a situation that Moscow seeks to achieve in certain European countries as well.39

Conclusions
Despite rhetoric from Turkey that it may have to abandon the Armenian-Turkish protocols, it is painfully clear that Armenia is a necessary cog in the world of global oil transit.
Russia, Georgia and Iran are unacceptable transit routes of Azeri and Central Asian petroleum products, leaving Armenia as the only compromise that can satisfy the major powers in the region.
It is this reason Armenia should not compromise on any issues that will have a damaging effect on the long-term well-being of the nation of Armenia.

References

1. http://www.asbarez.com/2010/01/22/constitu...onal-interests/
2. http://www.asbarez.com/2010/01/27/aliyev-s...E2%80%99-first/
3. http://news.bbc.co.u...ope/7827829.stm
4. http://news.bbc.co.u...ess/7024294.stm
5. http://news.bbc.co.u...ess/7034849.stm
6. http://news.bbc.co.u...ess/7233401.stm
7. http://edition.cnn.com/2008/WORLD/europe/0...ssia/index.html
8. http://www.unian.net...ews-235920.html
9. http://unian.net/eng...ews-240060.html
10. http://www.ukranews....cle/164193.html
11. http://www.upstreamo...ticle168740.ece
12. http://uk.reuters.co...0081230?sp=true
13. http://online.wsj.co...9916446769.html
14. http://uk.reuters.co...0081231?sp=true
15. http://www.nytimes.c...e/04russia.html
16. http://www.guardian.co.uk/business/2009/ja...sia-gas-dispute
17. http://www.spacewar.com/reports/Why_Russia...efense_999.html
18. http://businessneweurope.eu/story1613/Russ...ias_oil_and_gas
19. http://www.time.com/...,430649,00.html
20. http://online.wsj.com/article/SB1000142405...4100204642.html
21. http://www.encyclope...-173117513.html
22. http://moneymorning....-prices-dollar/
23. http://en.wikipedia...._of_the_willing
24. http://www.energybul...n.net/node/7707
25. http://www.energybul...n.net/node/7707
26. www.guardian.co.uk/business/story/0,3604,1239644,00.html
27. http://www.energybul...n.net/node/7707
28. http://www.energybul...n.net/node/7707
29. Saudia Arabia, UAE, Qatar, provide x amount of the global oil supply.
30. http://www.globalresearch.ca/index.php?con...a&aid=13171
31. http://www.noravank....litics&nid=1962
32. http://www.globalresearch.ca/index.php?con...a&aid=13171
33. http://www.globalresearch.ca/index.php?con...a&aid=13171
34. http://www.noravank....litics&nid=1962
35. http://www.noravank....litics&nid=1707
36. http://www.jamestown.org/single/?no_cache=...t_news%5D=32607
37. http://www.geni.org/globalenergy/library/n...ofArmenia.shtml
38 http://www.eurasianet.org/departments/busi...eav092805.shtml
39. http://www.jamestown.org/single/?no_cache=...t_news%5D=32607

[Կեցցե՛ Հայաստան]

Նմանատիպ հոդված է տպագրվել նաև (հայերեն) «Ազատամտություն» ինտերնետային օրաթերթում (19 Փետրվարի 2010թ.)
==========================================

Թուրքմենստան - Իրան – Հայաստան
Եվրասիայի Էներգատրանսպորտային Նոր Միջանցքը
Սկզբնաղբույր. http://www.azatamtut.../UID_16646.html

Վլադիմիր Սարգսյան, 19 Փետրվարի 2010
Քաղաքական ծրագրավորման կենտրոնի ղեկավար

Քաղաքականության մեջ և տնտեսության այն ոլորտում, որը սերտորեն միահյուսված է քաղաքականությանը, առաջնորդվում են ոչ թե հույզերով, այլ՝ սեփական պետության շահերով:
Այստեղ հարգի չեն ուշացած որոշումները: Այստեղ ամեն ինչ արվում է ժամանակին և հիմնավորապես:
Ընդ որում, մեկ կոնկրետ խնդիր լուծելով, որպես կանոն, դրա արդյունքը հիմք է դարձվում հաջորդի լուծման համար: Գործելով այս կերպ, կուտակում են դրական որոշումների հանրագումար, որոնք նոր մակարդակի են հասցնում և սեփական պետության զարգացումը, և հարևան երկրների հետ հարաբերությունների կառուցվածքը:
Թուրքմենստանը (2010 թվականի պետբյուջեն մոտ 18 միլիարդ դոլար, բնակչության թիվը՝ շուրջ 4 միլիոն) այդ առումով ամենաուսանելի օրինակն է: 2009 թվականին, եվրոպական շուկաներում ածխաջրածնային հումքի պահանջարկի անկման հետևանքով նա իր ավանդական վերաարտահանող Գազպրոմից թուրքմենական գազը գնելու մերժում ստացա, որն այդ պահին կազմում էր թուրքմենական գազարտահանման մինչև 90 տոկոսը:
Ստեղծվեց բարդ իրավիճակ, բայց այդ ոչ դյուրին պայմաններում էլ Աշգաբադը պատասխանատու որոշում ընդունեց և գազահաղորդակցման ուղիների շինարարություն սկսեց՝ իր արտադրանքը Իրանի և Չինաստանի շուկաներ տեղափոխելու համար: Այս ճարահատյալ վերադասավորումը տնտեսության բյուջե կազմավորող ճյուղ բերեց արտասահմանյան նոր ներդրումներ և հաջողությամբ ապահովեց գազաիրացման այլընտրանքային ուղիներ:
Եվ այժմ Թուրքմենստանը 2009 թվականի դեկտեմբերից, նոր կառուցված խողովակաշարերով կարող է Իրանին վաճառվող գազի ամենամյա ծավալն ավելացնել՝ հասցնելով մինչև 12,5 միլիարդ խորանարդ մետրի, իսկ Չինաստանին մատակարարվողը՝ մինչև 40 միլիարդի: Այսպիսով, լրացվում է մինչև 2009 թվականը Ռուսաստան արտահանելու համար նախատեսված թուրքմենական գազի արտահանման ծավալների 90%-ը: Միաժամանակ, սկսած 2010 թվականի հունվարի 9-ից, Գազպրոմը (Ռուսաստան) նույնպես վերականգնել է թուրքմենական գազի գնումը՝ տարեկան մինչև 30 միլիարդ խորանարդ մետր ծավալով: Ժամանակի ընթացքում թուրքմենական գազը «Նաբուկո» և «Սպիտակ հոսք» գազամայրուղիներով կմտնի նաև եվրոպական շուկաներ: Միայն անհասկանալի է, թե արևմտյան ընկերություններն այդ նախագծերն իրագործելու համար ինչո՞ւ են ադրբեջանական ուղին որպես հիմնական ընդունել: Եվ դա այն դեպքում, երբ կա կոմերցիոն տեսակետից ավելի արդարացված, առաքման համեմատաբար քիչ ծախսատար և անվտանգ սխեմա՝ Թուրքմենստան – Իրան - Հայաստան գծով, հետևյալ ճյուղավորումներով.
ա) Թուրքիա-Հունաստան, դեպի Ավստրիա, Գերմանիա և Ֆրանսիա,
բ) Վրաստան, որտեղից էլ Սև ծովի հատակով դեպի Ուկրաինա, Լեհաստան, Չեխիա և Սլովակիա,
գ) Վրաստան, և նորից Սև ծովի հատակով դեպի Ռումինիա, Ավստրիա, Գերմանիա և Ֆրանսիա: Գազատար մայրուղին միայն ածխաջրածինների տեղափոխման հնարավորություն չէ: Այն նաև միջպետական երկարաժամկետ փոխկախվածություն է, որն ամենաէական ազդեցությունն է գործելու ներգրավված պետությունների աշխարհաքաղաքական հետագա ձգտումների վրա: Այդ պատճառով էլ Թուրքմենստան-Իրան-Հայաստան երթուղու իրագործման ջանքերի ակտիվացումը Հայաստանի համար դառնալու է ոչ միայն միջինասիական տարածաշրջանի ածխաջրածնային պաշարների տեղափոխման այլընտրանքային երթուղուն մասնակցելու հնարավորություն, այլև միջոց՝ իր օգտին լուծելու Հարավային Կովկասում առկա ներտարածաշրջանային մարտահրավերները:
Այն փաստարկը, թե տվյալ նախագծի իրագործումը խնդրահարույց է ԱՄՆ-ի կողմից դրա իրականացման անարդյունավետության նկատմամբ հնարավոր բացասական վերաբերմունքի պատճառով, անհիմն է հենց թեկուզ այն պարզ պատճառով, որ Վաշինգտոնը ոչինչ չձեռնարկեց և չի ձեռնարկում Թուրքիայի նկատմամբ, որն Իրանից տարեկան գնում է առնվազն 15 միլիարդ խորանարդ մետր: Իսկ մեր դեպքում այդ հաղորդակցություններն ապահովելու են ոչ թե իրանական, այլ թուրքմենական գազի տարանցում, այն էլ ոչ թե դեպի Իրան, այլ Իրանի տարածքով՝ եվրոպական երկրներ:
Ռուսաստանն, ամենայն հավանականությամբ, կդրսևորի զուսպ-բարեհաճ վերաբերմունք, որովհետև նման միջանցքը հնարավորություն կտա պահպանելու ռուսական ազդեցությունը հետխորհրդային մի ամբողջ շարք պետությունների վրա, և ՅՈՒԿՕՍ-ի գործով Ռուսաստանի դեմ Հաագայի Միջազգային արբիտրաժային Դատարանի նախադեպային վճռից հետո, որի համաձայն հաշտարար դատարանի մշտական պալատը Ռուսաստանին ճանաչեց ոչ միայն 1994 թվականին ստորագրված պայմանագրով ստանձնած պարտավորությունների, այլև Մոսկվայի կողմից դեռևս չվավերացված ԵվրաԷներգա Խարտիայի (ԵԷԽ) կատարող: Այսինքն՝ ինչպես որ հաստատել է այլ պետության կողմից երրորդ երկրների գազի տարանցման համար Ռուսաստանի գազատրանսպորտային ցանցի օգտագործման հնարավորությունը, այնպես էլ բացառել է Գազպրոմի պաշարներից գազի առևտրային վերաարտահանման օրինականությունը դեպի ԵԷԽ-ն ստորագրած երկրներ…
Որպեսզի կարողանա լրիվ ծավալով ապահովել հումքի անհրաժեշտ քանակը ոչ միայն անդրեվրոպական այդ նախագծի կարիքների համար, Թուրքմենստանն արդեն սկսել է Հարավային Ելոտեն-Օսման հանքավայրի ահռելի գազապաշարների արդյունահանման առաջին փուլը: 2009 թվականի դեկտեմբերի 14-ից այդ հանքավայրի գազը Թուրքմենստան-Ուզբեկստան-Ղազախստան-Չինաստան խողովակաշարով արդեն մտնում է «Ծագող արևի երկիր»: Բրիտանական «Gaffney, Cline & Associates» հայտնի ընկերության անկախ փորձաքննության արդյունքներով, տվյալ հանքավայրը պարունակում է 14 տրիլիոն խորանարդ մետր գազ: Իսկ դա նշանակում է, որ Հարավային Ելոտեն-Օսմանը մոլորակի երեք ամենախոշոր գազահանքերից է: Դա էլ նշանակում է, որ այդ տեղամասից առաջիկա 140 տարվա ընթացքում արդյունահանման ծավալն անվիճելիորեն կազմելու է տարեկան 100 միլիարդ խորանարդ մետր: Այն դեպքում, երբ, ասենք, ադրբեջանական առկա և ենթադրվող պաշարներից այդ չափերով օգտվելու դեպքում դրանք կսպառվեին 8 տարում:
Մասնագետները լավ հեռանկարներ են տեսնում՝ կապված թուրքմենական մեկ այլ հանքավայրի՝ Յաշլարի հետ: Փորձագիտական նախնական գնահատմամբ, այստեղ գազի ծավալները կազմում են 1,5 տրիլիոն խորանարդ մետր: Ի դեպ, միայն Յաշլարի գծով հաստատված ծավալները բացարձակ թվերով արդեն գերազանցում են մերձկասպյան ավազանի նավթարդյունահանող բոլոր երկրներին՝ միասին վերցրած, իրենց առկա և ենթադրվող հանքավայրերով (1,3 տրիլիոն խորանարդ մետր):
Միաժամանակ համոզմունք կա, որ լրացուցիչ հորատման աշխատանքները և սեյսմիկ հետազոտությունները թուրքմենամուդարյան ավազանում ամենայն հավանականությամբ թույլ կտան ստանալ նոր տվյալներ, որոնք շտկումներ կմտցնեն այդ երկրի ընդերքում առավել մեծ ծավալների վերաբերյալ նոր գնահատականների առումով: Ելնելով վերը շարադրվածից, միանշանակ է, որ Հայաստանը (2010 թվականի մոտ 3 միլիարդ դոլար բյուջեով և 3,2 միլիոն բնակչությամբ) արդեն շատ լավ հեռանկարներ է ստացել միասնական թուրքմենա-իրանա-հայկական գազատրանսպորտային ցանցի միջոցով իր մասին հայտարարելու՝ որպես տնտեսապես արդարացված տարանցման հրապարակի թե «Նաբուկոյի» և թե՜ «Սպիտակ հոսքի» համար: Լրացուցիչ գազատար մայրուղիների շինարարության դեպքում Հայաստանն ի վիճակի կլինի իր տարածքով ապահովել գազի տարանցում՝ տարեկան մինչև 70 միլիարդ խորանարդ մետրի սահմաններում: Դա ավելին է, քան «Նաբուկոյի» և «Սպիտակ վտակի» պահանջարկը միասին վերցրած: 5%+5% բանաձևով (տեղափոխվող գազի ծավալի 5%-ը՝ անվճար, իսկ 5%-ը՝ արտոնյալ գնով) Հայաստանին հասանելիք գազը, օրինակ, «Նաբուկո» ծրագրում որպես տարանցման երկիր մասնակցելու համար ի վիճակի է փակել էներգապաշարների այդ տեսակի ողջ պահանջարկը: Այս միջանցքը հեռանկարային է նաև նավթատարների կառուցման համար, որոնք կկարողանան ապահովել թուրքմենական նավթի տարեկան մինչև 50 միլիոն տոննայի արտամղում՝ Մեղրի-Կուլևի-Բուրգաս-Տրիեստ (Մեղրի- Կուլևի-Օդեսա-Բրոդի-Պոլոցկ-Գդանսկ), ինչպես նաև Մեղրի-Գյումրի-Ջեյհան ուղղություններով:
Մանավանդ որ 2017 թվականից, Թուրքմենստանում տարեկան կարդյունահանվի 120 միլիոն տոննայից ոչ պակաս բարձրորակ նավթ:
Հայաստան-Իրան-Թուրքմենստան ուղղությունը կոմերցիոն առումով արդարացված է նաև «Հարավային Կովկաս»-«Միջին Ասիա» սխեմայով էլեկտրաէներգիայի տարբեր ուղղությունների հոսք կազմակերպելու համար, ինչպես դեպի Եվրամիության երկրներ, այնպես էլ Ղազախստանի տարածքով դեպի Ռուսաստան և Չինաստան:
Իսկ հայ-իրանա-թուրքմենական համատեղ երկաթգծի գործարկումով (դրա համար պահանջվում է Արաքսի վրա կառուցել երկաթուղային մեկ կամուրջ և 60 կիլոմետրանոց երկաթգիծ, որն իրանական երկաթգիծը Մեղրիում կմիացնի հայկականին) այդ ուղղությունը անկասկած մրցակցային առավելություններ կստանա նաև բեռնափոխադրման հետևյալ սխեմայով. Բալթյան ծովեզերք-Ուկրաինա-Վրաստան-Հայաստան-Իրան-Թուրքմենստան-Ուզբեկստան-Ղազախստան-Չինաստան (Ռուսաստան)-խաղաղօվկիանոսյան ափեր և Բալթյան ծովեզերք-Ուկրաինա-Վրաստան-Հայաստան-Իրան-Պարսից ծոցի ափ՝ դեպի Հնդկական օվկիանոսի երկրներ ելքով:
Պետք չէ մոռանալ, որ մասնագետների գնահատմամբ, առևտրի շրջանառությունը «Հյուսիս-Հարավ» և «Արևելք-Արևմուտք» միջանցքներով 2012-2015 թվականներին կհասնի 2,5 տրիլիոն դոլարի մակարդակի: Փաստորեն, Հայաստանը կարող է դառնալ ահռելի և տնտեսապես արդարացված առևտրաարդյունաբերական հարահոսի մասնակից, որը միացնում է եվրասիական տնտեսական ամբողջ տարածքը: Եվ բացի այդ, դառնալով այս նախագծի մասնակիցը, Հայաստանը հնարավորություն կստանա արդիականացման որակյալ թռիչք կատարել իր բոլոր կառուցվածքային բաղկացուցիչների գծով: Վերջին նախադասության իմաստային բովանդակությունը հաստատվում է չինա-ղազախստանյան հարաբերությունների մի մասնավոր փաստով: Այսպես, 2009 թվականի դեկտեմբերի 12-ին, Թուրքմենստան-Ուզբեկստան-Ղազախստան-Չինաստան խողովակաշարի ղազախստանյան հատվածի բացման արարողությանը ՉԺՀ նախագահ Չու Ծինթաոն հայտարարեց, որ Պեկինը Ղազախստանին հատկացնում է 3,5 միլիարդ դոլար՝ Ղազախստանի ոչ հումքային հատվածում չին-ղազախական համատեղ ձեռնարկություններ հիմնելու նպատակով: Թուրքմենստան-Իրան-Հայաստան հաղորդակցման միջանցքի նշանակությունն անկասկած կարագացնի նաև Գյումրի (Հայաստան)-Կարս (Թուրքիա) երկաթուղային ճյուղի շահագործումը…

Եվ այսպես, ի՞նչ է անհրաժեշտ այս ամենն իրագործելու համար:

Առաջին. Հայաստանում և Սփյուռքում հայերի լուրջ տրամադրվածությունը այս հնարավորության իրագործման հանդեպ:
Երկրորդ. Հայկական պետության առաջին դեմքերի քաղաքական կամք:
Երրորդ. համատեղ և համաձայնեցված գործողություններ քաղաքական դաշտի ողջ սպեկտրով:
Ինչո՞ւ այսպես, և ոչ այլ կերպ: Որովհետև այսօր իրական քաղաքականությունն առայժմ ստեղծվում է ոչ թե հասարակ մարդկանց շրջանում, այլ նրանց աշխատասենյակներում, ովքեր ընդունում են կիրառական որոշումներ:
Այդ իսկ պատճառով Հայաստանում պետք է կտրուկ ընդլայնել ինստիտուցիոն բաղկացուցիչը՝ հօգուտ փորձագետների, հօգուտ հասարակ մարդկանց, որոնք այդ գաղափարները լոբբինգ կանեն չինովնիկական աշխատասենյակներում և կտարածեն հանրային քննարկման դաշտում: Հասարակ մարդիկ պետք է հասկանան, թե ինչ օգուտ կարող են ստանալ այդ նախագծի իրագործումից: Մի խոսքով, Հայաստանում հասարակական գիտակցության մեջ պետք է համառորեն տարածել և ամրացնել այս գաղափարները …

Ինչո՞ւ այս, և ոչ թե այլ կերպ:

Որովհետև բալթյան-սևծովյան-կովկասյան-միջինասիական տարածքը տնտեսապես արդարացված տարանցման հրապարակ է ծառայում, որը միացնում է ուժային երեք ահռելի կենտրոններ։ Եվրամիությունը, որը Լիսաբոնի պայմանագրի վավերացումից հետո դարձավ 500 միլիոնանոց տերություն, 1,5 միլիարդանոց Չինաստանը և վիթխարի շուկան՝ ռուս-ղազախա-բելառուսական մաքսային միության ձևաչափով, մոտ 170 միլիոն բնակչությամբ և գրեթե 2,5 տրիլիոն դոլար կապիտալով: Ի դեպ, վերջինը ընդլայնվելու օբյեկտիվ նախադրյալներ ունի:

[Կեցցե՛ Հայաստան]

Նմանատիպ հոդված է տպագրվել նույնպես (ռուսերեն) «antituran» ինտերնետային թերթում (26 Դեկտեմբերի 2009թ.)
====================================

Битва за коридоры

Source: http://www.antituran...-12-26-18-18-20

=====================================================

Геополитический очерк… 26.12.2009

Коридоры - это стратегические автомагистрали завтрашнего дня для европейской экономики. Это морские и сухопутные узлы, определяющие геополитические будущее Евразийского континента. Это - нефтегазовые трубопроводы, имеющие геостратегическое значение для мировой экономики. Сражение за получение контроля над ними - это сражение для одних стран за получение прибыли во многие сотни миллиардов евро, а для других - сражение за свое существование.

Укажем несколько коридоров.

Первый коридор: Румынский порт Констанцу - Бухарест - Будапешт - Вена - Берлин. Благодаря этому коридору, Австрия и Германия получают доступ к нефти, газу и другому стратегическому сырью, поступающему с Кавказа через Россию и Черное море.

Второй коридор: Триест (Италия), Любляна (Словения), Будапешт и Киев. Два ответвления: Загреб (Хорватия), Братислава (Словакия).
Италия и Россия были заинтересованы в том, чтобы был осуществлен этот проект, равно как и Германия, ставшая крупнейшим инвестором Словении. Но явно антироссийская политика Киева заставили Россию пересмотреть свою позицию, и Москва выдвинула проект «Южный поток». Этот газопровод будет проложен из России по дну Черного моря до Болгарии, затем две его ветки протянутся до Австрии и Италии. Маршрут газопровода на прединвестиционной стадии проекта рассматривается в нескольких вариантах и включает в себя сухопутные части газопровода по территории Российской Федерации - от КС (компрессорной станции) «Починки» до берега Черного моря - и территориям ряда европейских государств, а также морские газопроводы через Черное и Адриатическое моря (в случае выбора варианта поставок газа в южную часть Италии). Проектная производительность «Южного потока» составляет 31 млрд. кубометров газа в год. Ввод в эксплуатацию газопровода намечен на конец 2014 года - начало 2015 года.
После многочисленных заявлений болгарских чиновников о том, что они из-за кризиса пересматривают свое участие в российских энергетических проектах, в том числе в строительстве тех же трубопроводов Бургас-Александруполис и "Южный поток", атомной электростанции в Белене, этот коридор тоже оказался не совсем надежным. Тогда Россия договорилась с Турцией. Премьер-министры Турции и России: Тайип Эрдоган и Владимир Путин 6 августа 2009 г. подписали соглашения о нефтегазовом сотрудничестве, предполагающие выдачу Турцией разрешения России на прокладку газопровода "Южный поток" через свои территориальные воды.

Третий коридор: с востока на запад. Он соединяет болгарский порт Бургас (расположенный также на Черном море, и конкурирующий с Констанцой) со Скопье (Македония) и албанским портом Дуррес. Отсюда потоки направляются в итальянские порты Барри и Бриндизи. США поддерживает этот проект, представленный АМБО (Албано-Македонско-нефтяной корпорацией), в которой американцам принадлежат основные капиталы. Именно таким образом Вашингтон хотел бы контролировать поставки нефти на Запад. Вместе с тем, этот путь в значительной степени снижает эффективность немецкого пути через Дунай. Но, США предпочли болгарский путь очень дорогому турецкому нефтепроводу Баку - Джейхан. Однако у них возникли проблемы в отношениях с Турцией.

Коридор четвертый. Соединяется с третьим коридором в Скопье, пересекает Косово, проходит через Белград, Загреб, Любляну и заканчивается в Германии. Одной из причин развала Югославии было стремление США и Запада взять под свой контроль этот коридор.
Проект Nabucco, оцениваемый в $7,9 млрд., предполагает транспортировку природного газа в европейские страны через Азербайджан, Грузию, Турцию, Болгарию, Венгрию, Румынию и Австрию. Он станет продолжением уже построенного газопровода Баку-Тбилиси-Эрзурум и рассчитан на ежегодную транспортировку 20-30 млрд. кубометров газа. Две трети газопровода протяженностью 3300 км будут проложены через турецкую территорию. Потенциально Nabucco может поставлять до 5-10% необходимого ЕС газа. Начало строительства газопровода намечено на 2011 год. Первые поставки начнутся в 2014 году.
Мы перечислили несколько коридоров из множеств. За эти, а также за не перечисленные нами коридоры ведется нешуточная борьба великих держав. Каждый из этих стран пытается сохранить и расширить свое влияние на коридоры. Ради этого создаются новые экономические, военные и политические союзы и блоки и разрушаются старые. Вчерашние союзники становятся врагами и, наоборот, вчерашние враги - союзниками.
Последние пять лет наблюдается тесное сотрудничество между Россией и Турцией. И эти взаимные любезности, естественно, раздражают США. Чтобы понять, чем обусловлен новый поворот турецкой внешней политики в сторону Москвы, нужно понять, какие внутренние и внешние факторы заставили Анкару пойти на такой шаг.
Распад СССР породил грандиозные надежды в Турецкой республике. Вся страна с единодушным восторгом ожидала наступления «столетия турок», громогласно провозглашенного тогдашним (теперь уже покойным) турецким президентом Тургутом Озалом.
В условиях, когда и Иран и Турция включились в соревнование за идеологическое и экономическое доминирование на постсоветском пространстве, симпатии Запада была на стороне Турции.
В декабре 1991 года Анкара первой поспешила признать новые тюрко-язычные государства Центральной Азии вскоре после провозглашения ими независимости. А уже в январе 1992 г. премьер-министр Турции Сулейман Демирель на встрече с президентом США Бушем-старшим заявил об изменении регионального статуса своей страны ввиду открывающихся перед ней возможностей определять политическое будущее мусульманских республик СНГ. В этой связи Турции, по мнению Демиреля, предстояло взять на себя решение двуединой задачи: обеспечить необходимый уровень контактов Запада с этими республиками и убедить их руководителей в том, что Анкара способна служить проводником интересов мусульманских стран СНГ на Западе. Однако уже в октябре 1992 года в Анкаре, во время встречи на высшем уровне Турции, Азербайджана, Киргизии, Казахстана, Узбекистана и Туркмении, уже в самом начале переговоров обнаружились серьезные разногласия. Так, Назарбаев, президент Казахстана, недвусмысленно заявил, что «создание обособленного сообщества по этническому и языковому принципу не сближает, а лишь разъединяет народы». Тогда мечты С. Демиреля и Т. Озала о распространение турецкой светской модели управление на тюркаязычных странах потерпела фиаско. В 2000 году правительство Узбекистана закрыло все школы, открытые религиозными организациями Турции, и прежде всего учебные заведения, опекаемые Фетхуллахом Гюленом. Из страны власти выслали турецкого атташе по образованию, а все узбекские студенты, обучавшиеся в Турции, были отозваны на родину. А попытка отуречивания кавказских народов, особенно в Азербайджане, вызвала у аборигенов этой страны проявление зелотизма, то есть возрождение национализма среди лезгин, аварцев, удин, цахур, талышей и т.д., которые свою очередь начали требовать национальную автономию для своих народов.
Многие тюркские этносы отнюдь не хотят жертвовать своей национальной идентичностью во имя сверхнациональной тюркской общности. Тем более, когда между этими народами уже нет ни языкового, ни расового, ни религиозного единства.
Протурецкая эйфория не миновала и российских тюрок. Общественные организации тюрко-язычных народов создали так называемую Ассамблею тюркских народов, в деятельность которой активно вмешивалась и Турция, поддерживавшая все мало-мальски значимые дезинтеграционные движения в России. Турция приняла сторону «ногайских» турок в их стремлении создать «ногайскую республику», поддерживала другие националистические движения на Северном Кавказе, оказала помощь (официально - неправительственную) чеченским сепаратистам. Вмешательство внешних сил в ситуацию на Кавказе чревато серьезными осложнениями для сохранения единства и территориальной целостности России. Но Россия выстояла.
А вот Турция начала ощущать свою уязвимость. Первые симптомы появились после второй иракской компании. Появление курдской автономии на севере Ирака, реально встревожила Анкару. Но Вашингтон не разделял эту тревогу. Всякие попытки турецкой дипломатии (с вояжами Вашингтон и Лондон) договориться с Англо-американским блоком, отказаться от идеи создания курдской автономии, не увенчались успехом.
Тогда Турция повернулась к России и предложила свои услуги в решениях региональных проблем, а также свою дружбу, с надеждой взаимности от Москвы.
Такой поворот обусловлен следующими факторами.


Внутренние факторы.


А) Кризис государственного управления.

Угроза исламизации Турции не на шутку напугала и мировую общественность, и саму Турцию. Многомиллионные митинги, проходящие в городах Турции, за и против кандидата в президенты Гюля, показали, что в стране есть серьезная проблема по поводу выбора государственного строя этой страны. Армия, которая по конституции является гарантом светского строя государства, выступила против исламизации Турции и на выборах проиграла. Гюль все-таки стал президентом Турции. Это значит, что между политической элитой и военными есть латентная напряженность. Исламисты действуют достаточно осторожно, чтобы не спровоцировать военных к очередному перевороту. Но, и не так уж они слабы, тому свидетельствует судебный процесс над 86 членами антиправительственной, ультранационалистической организаций «Эргенекон». Недавно был арестован еще один член этой подпольной террористической организаций, у которой обнаружено было список людей, которых планировалось ликвидировать.
Военные же ищут повода для введения военной диктатуры, что для Турции означает крах и развал страны. Не исключены провокации со стороны третьих лиц, заинтересованных в провоцировании в стране гражданской войны. Недавно в Стамбуле дома, где живут христиане, были помечены крестами, притом дома, где живут греки - зеленым цветом, а где армяне - красным.
Пожалуй, впервые в истории Турции мощная связка Гюль - Эрдаган позволяет двум первым лицам государства формировать внешнеполитический курс без оглядки на военных.
Лидеры Партии Справедливости и Развития медленно, но устойчиво отходят от тюркизма и хотят возрождать Османскую империю. «Османы твёрдо стояли на ногах, говорит Реджеп Тайип Эрдоган, - теперь мы должны привести Турецкую Республику на те же позиции».
Предшественником Реджепа Тайипа Эрдогана, чьи умеренно исламистские убеждения не являются секретом, на этом поприще был премьерствовавший в 1996-97 годах исламист, лидер движения «Милли герюш» Неджметтин Эрбакан. Он был убежден, что в основе величия Османской империи лежал ислам и двуединство светской и духовной власти. Эрдоган вышел именно из этого движения. До недавнего времени он не поднимал эти темы, поскольку светская военная элита живо могла призвать его к ответственности, как это, кстати, и произошло с Эрбаканом в 1997 году. Сейчас же лидеры ПСР чувствуют свою силу.


Б) Проблема идентичности турок.

Сегодня турецкая общественность бурно обсуждает проблему идентичности турок, которая существовала давно. Еще в 1926 году министерство культуры Турции официально запретило употребление таких слов, как «курд», «лаз», «черкес», поскольку они «нарушали единство турецкой нации». После чего все народы нетурецкого происхождения стали считаться турками. И сегодня язык насильственно исламизированных греков (понтийцев, каппадокийцев, ионийцев) турецкая пропаганда считает диалектом древнейшего тюркского языка, их конечно же "смущает" то обстоятельство, что подавляющее большинство исламизированных гречанок, особенно в горных селах, по сей день не владеют турецким языком, но тем не менее официальная пропаганда Анкары именуют мусульман - греков почетными турками, армян - «хемшилов» и курдов - почетными горными турками. Однако время показало, что нетурецкие народы, проживающие в Турции - лаки, черкесы, абхазы, курды, греки, армяне, грузины, и т.д., не утратили свою этническую идентичность и, мало того, представители этих народов занимают высокие посты в этой стране. А некоторые из этих народов начали активную борьбу за получение статуса автономии. И эта борьба начинает приобретать жесткий характер. Германский институт Лизы Нестман, британский исследователь Дж. Петифер и другие, считают, что лишь у 37% населения Турции присутствует более - менее установившееся турецкое национальное самосознание.
15 августа 2009 г. премьер-министр Турции Реджеп Эрдоган вместе с пятью членами правительства встретился с представителями национальных и религиозных меньшинств страны, что само по себе знаковое событие, которое намекает на изменение курса внутренней политики правящей партии. На встрече премьер Турции сказал, что когда 8 лет назад было сформировано правительство, оно поставило перед собой три основные задачи: не допустить региональной, этнической и религиозной дискриминации. Эрдоган заявил,- «Мы прилагаем усилия для устранения несправедливости». Насколько он был убедителен для своих гостей, у которых есть горький исторический опыт ХХ века, покажет время.


В) Курдская проблема.

Следующее обстоятельство, связывающее Турции руки и лимитирующее её роль, заключается в проблеме Курдистана. Значительную долю более чем 70-миллионного населения Турции составляют курды. Их фактическая численность, как и сама национальная принадлежность турецких курдов, служит предметом споров. Согласно официальной точке зрения турецких властей, в Турции проживают не более 10 миллионов курдов, и все они являются, по существу, турками. По словам же курдских националистов, курдское население достигает 20 миллионов человек и мечтает жить в независимом Курдистане, который объединил бы всех курдов (насчитывающих, как утверждается, от 25 до 35 миллионов человек), пребывающих в настоящее время под турецким, сирийским, иракским и иранским господством. Каково бы ни было реальное положение вещей, курдская этническая проблема и потенциальная вероятность возвращения на религиозно-исламскую стезю, во многом делают Турцию, независимо от её конструктивной роли в качестве модели регионального масштаба, одним из источников фундаментальных дилемм региона.


Г) Геноцид армян.

Вопрос геноцида армян уже перестал быть чисто армянским вопросом и стал инструментом давления на Турцию в руках США и ЕС. С одной стороны, турецкая элита понимает, что непризнание геноцида создает для нее проблемы во внешней политике, а с другой стороны опасается, что признание может привести к расколу общества. Как армяне, так и турки, тратят огромные средства на лоббирование своих интересов в американском конгрессе, а конгрессмены с удовольствием берут денег и у тех и у других. Есть предположение, что в определенных кругах Турции есть понимание этого вопроса. Иначе не было бы и «футбольной» дипломатии между Ереваном и Анкарой. Последние годы в турецких СМИ начались обсуждения по теме геноцида армян. Турецкая интеллигенция численностью 3000 человек попросила прощения у армян на Интернет сайтах за их депортацию во время Первой мировой войны. Далее было подписано 23 апреля сего года в Швейцарии соглашение об открытии границ между Турцией и Арменией. Против открытия границ выступил Азербайджан и потребовал от Анкары без решения Карабахского вопроса не делать этого. А оппозиция в лице заместителя председателя оппозиционной Республиканской народной партии Турции, депутата, бывшего посла Турции в НАТО Онура Оймена осудила действия правительства и оценила, как пораженческие.
Все эти вышеуказанные внутренние факторы являются реальными угрозами целостности Турции. Официально Анкара признает две последние из перечисленных проблем, а именно курдская и армянская. Однако, кроме этих внутренних, есть еще и внешнеполитические факторы, которые очень серьезно тревожат политическую элиту Турции. Обозначим главные из них.


1. Турция и США.

После развала СССР Турция потеряла свою стратегическую значимость. Когда она нужна была в борьбе с «Империей Зла», ей все прощали (военные перевороты, этнические чистки), но теперь она стала мешать США в реализации своих стратегических планов на Ближнем востоке и Кавказе. По мнению Бжезинского, самая неотложная задача состоит в том, чтобы ни одно государство или группа государств не смогли изгнать США из Евразии, или же ослабить их влияние там.
Турецкие проливы, Балканский полуостров и греческие острова - это регион, имеющий большое стратегическое значение. Он находится в ближайшем соседстве с бывшим СССР, Средним Востоком и Северной Африкой - тремя регионами, имеющими для Вашингтона большое стратегическое значение и позволяющее контролировать выход российского флота из Черного моря. В связи с этим взятие под свой контроль турецких проливов и морских узлов является стратегической задачей США. Не случайно была опубликована новая карта Ближнего востока (автор Ральф Петерс), где Турция теряет свои территории. Вашингтон дает понять, что больше не хочет видеть в качестве своих союзников капризничающие государства, которые иногда своими действиями мешают претворению в жизнь американской политики. Турция отказалась предоставить США свою территорию для военной операции против Ирака. Далее не выполнила «просьбу» Буша младшего не вторгаться на север Ирака. А после поражения Грузии в Южно-осетинском конфликте Турция долго не давала разрешения на проход американских военных кораблей через Босфорский пролив.
Проходят слухи о том, что Анкара готова признать независимость Абхазии в замен, на признание независимости Турецкой Республики Кипр со стороны Москвы.
В дни визита премьер-министра России Владимира Путина и в связи с годовщиной "кавказского кризиса" многие турецкие СМИ рассказывали о том, какое давление на Турцию тогда оказывала администрация Дж. Буша, чтобы изолировать Россию. Анкара, наоборот, усилила политические контакты с Москвой, выступила с инициативой создания "Кавказского дома", стала искать развязки в карабахском урегулировании. Именно созданный положительный задел и атмосфера доверия между двумя странами и создали необходимые предпосылки для вывода их отношений на стратегический уровень.
Все эти факты сильно раздражают Вашингтон.


2. Турция и ЕС.

Европейцы нехотя одобрили идею присоединения Турции к Европейскому Союзу в основном ради того, чтобы не допустить серьезного регресса в политическом развитии этой страны. Европейские лидеры признают, что преобразование Турции из государства, руководствующегося мечтой Ататюрка об обществе европейского типа в исламскую теократию, неблагоприятно повлияло бы на безопасность Европы. В противовес данному соображению, многие европейцы убеждены, что строительство Европы должно зиждиться на её общем христианском наследии. Поэтому Европейский Союз, вероятно, постарается как можно дольше оттягивать момент четкого обязательства открыть двери для Турции. Но такая перспектива, в свою очередь, повлечет недовольство Турции, увеличив риск её превращения в недружественное исламское государство со всеми вытекающими отсюда потенциально губительными последствиями для Юго-Восточной Европы. Последние выборы в Турции показали, что фундаментализм набирает обороты, что не может серьезно не тревожить ЕС. Уже в Германии - 4% населения являются турками, из которых 84% являются исламскими экстремистами.
Периодические попытки внедрения пантюркистских идей в общественные слои и духовную жизнь тюркских народов имели конкретную цель, а именно создать пятую колонну в европейских странах, России, Украине и других нетюркских государствах, но имевших тюркские группы, общины, автономии и т.д.
Турция в культурном и географическом плане является азиатской страной, однако она стоит на мощном фундаменте индоевропейской культуры. И, что немаловажно, носители этой культуры проживают в Турции, это - армяне, греки, болгары.
Поэтому Европе, исходя из своих жизненно важных геополитических и геоцивилизованных интересов, выгодно видеть на территории современной Турции несколько государств, которые станут лимитрофной зоной между Европой и Азией. А именно - Константинополь, Понт, Кападокия, Западная Армения и Киликия. Эти государства, в свою очередь, могут входить в Европейский Союз, как отколовшаяся часть европейской цивилизации. Таким образом, на территории северной Анатолии могут возникнуть новые государства, пусть даже из числа мусульман- греков, болгар и армян. При условиях независимости эти народы будут иметь возможность свободного выбора веры, и это даст возможность многим грекам, армянам и болгарам вернуться в своё естественное геоцивилизационное поле.
Есть еще один важный фактор заинтересованности Европы в появлении новых государств на территории Турции. Почти все страны Западной Европы и США больны сепаратизмом. Поэтому расчетливые европейцы и американцы перед тем, как самим быть раздробленным, естественно крайне заинтересованы раздробить государство, которое временами проявляет экспансионистские устремления. Им необходимо снять эту угрозу. После чего не страшно и самим разделиться: Европе в одном геоцивилизационном поле, а США разделится на три части: англо-саксонская, латиноамериканская и афро-американская. Становится очевидным, что ЕС и США не хотят видеть Турцию как целостное государство. Здесь интересы ЕС и США совпадают. Это четко осознает Анкара и потому ищет надежного союзника.


3. Турция и соседи.

Турция энергично начала налаживать отношение со своими соседями. Налаживать отношение с арабскими и исламскими странами, а так же с Арменией. Значительно улучшила отношение с Сирией и Грецией, а растущие турецко - иранские контакты вызывают беспокойство со стороны США и Израиля, к мнению которых в Анкаре не могут не прислушиваться.
Подписание 10 октября в Цюрихе армяно-турецких протоколов открывает для Турции новые возможности построения добрососедских отношений со своими соседями, однако сильно раздражает Азербайджана. Приезд президента Армении в Турцию на футбольный матч показал, что оба государства стремится к улучшении взаимоотношений. Однако бурю возмущение поднял Азербайджан и сделал ряд демаршей: МИД Азербайджана лишил аккредитации представителя турецкого канала NTV за посещение сотрудниками канала в Нагорный Карабах, а так же представил ноту в Посольство Турции. Баку предложил альтернативу Nabucco и Южному потоку, заставил турецким торговым представительствам снять свои флаги со своих зданий.
Турецкий аналитик Берилл Дедеоглу говорит на страницах Zaman: «Мы являемся свидетелями волнующих развитий во внешней политике Турции. Еще несколько лет назад даже самое смелое воображение не смогло бы себе представить, что границы между Арменией и Турцией откроются; но исторические протоколы по нормализации армяно-турецких отношений подписаны со страной, имеющей соседские и стратегические взаимоотношения с Сирией». Далее аналитик пишет: «совершенно очевидно, что Турция с этого дня не будет безоговорочно поддерживать Израиль и Азербайджан».


4. Турция и Китай.

Синьцзяно-Уйгурский Автономный Округ Китая играет ключевую роль в построении нефтепровода, который должен связать Казахстан и страны Азиатско-Тихоокеанского региона. Мятежная провинция имеет на редкость удачное географическое положение, гранича с Монголией, Россией, Казахстаном, Киргизией, Таджикистаном, Афганистаном, Пакистаном и Индией.
При реализации этого проекта Пекин получит дополнительные источники углеводородного сырья, что еще более упрочит его положение. Действительно, Синьцзян играет не последнюю роль в развитии экономики страны, но существует проблема национального и религиозного характера, что осложняет развитие потенциала региона.
Уйгурское сепаратистское движение окончательно сформировалось в 90-е годы. Видимо, не совсем случайно его зарождение совпало с усилением интересов США и Турции в Центрально-Азиатском регионе и мощным ростом и развитием Китая. Уйгурские сепаратисты видят в своей деятельности борьбу за историческую справедливость и за свои права, а китайская администрация, и, надо сказать, справедливо - угрозу национальной безопасности, «бомбу», заложенную в фундамент крепкого и динамично развивающегося государства. Однако ряд других стран, в особенности имеющих проамериканскую позицию, рассматривают «уйгурскую проблему» как инструмент в своих геополитических игрищах, а народ - как очередное средство для достижения поставленных целей. А цели, надо признаться, очевидны - внутренняя дестабилизация Китая, падение его имиджа в глазах мирового сообщества, и, как следствие, ослабление Китая как игрока на арене геополитики. При этом хорошо используются разного рода противоречия, начиная от этнических и религиозных, заканчивая социально-экономическими. Понимая откуда дует ветер сепаратизма, председатель КНР Ху Цзиньтао не встрече с президентом США Бараком Обамой заявил: «Китайская сторона надеется на то, что США не только в заявлениях, но и в реальных делах будут придерживаться политики, означающей существование «одного Китая»».
Сегодня «уйгурская проблема» является эффективным рычагом давления, которым явно желают воспользоваться крупные геополитические игроки и их сателлиты. К тому же, уйгурская диаспора - инструмент влияния на страны Центральной Азии, в особенности, Казахстан, где их диаспора составляет примерно 400 тысяч, Киргизию, с диаспорой в 60 тысяч, а так же Узбекистан и Туркменистан. В 1996 году в Стамбуле прошел Всемирный Уйгурский Курултай, на котором было принято решение о необходимости ведения вооруженной борьбы, при том не только за СУАО, но и за территории независимых государств Средней Азии - за Челшикский район Алма-Атинской области Казахстана и ряд восточных регионов Киргизии.
Учитывая тот факт, что этнических уйгуров можно встретить среди разного рода террористических организаций, таких как; Исламское Движение Узбекистана и Хизб-ут-тахрир Ислами («Исламская Партия Освобождения»), которые вкладывают деньги и развивают экстремистское подполье в этих странах, а также то, что уйгуры имеют непосредственное отношение к взрывам и убийствам, повлекшим немалые человеческие жертвы, власти среднеазиатских стран не оказывают поддержку национально-освободительному движению уйгурского народа. Главные центры сепаратистов базируются на территории подконтрольного США Афганистана, а сами боевики проходят подготовку в Афганистане, Пакистане, Турции и Северном Кавказе. Мусульмане-уйгуры были задержаны в Афганистане еще в 2001 году и содержались в тюрьме без предъявления обвинений. Федеральный судья в США предписал правительству освободить 17 заключенных Гуантанамо на Кубе и отправить их в США. Китай неоднократно требовал от Вашингтона передать им узников тюрьмы Гуантанамо, членов террористической организации «Восточный Туркестан». Однако американцы их выдали третьей стороне, а именно Республику Палау - крошечное островное государство в Тихом океане к юго-востоку от Филиппин. Пекин выразил решительный протест. «Мы выражаем недовольство и решительный протест против решения США передать этих террористов третьей стране, несмотря на неоднократные требования китайской стороны не делать этого», - заявил представитель МИД Китая Ма Чжаосюй. Пекин, по его словам, призывает Вашингтон выполнять соответствующие резолюции СБ ООН и международные обязательства по борьбе с терроризмом, а также требует прекратить передачу уйгурских преступников третьим странам. Дипломат также призвал власти США как можно скорее вернуть этих террористов в Китай и выразил протест против принятия каким-либо государством уйгурских террористов, содержащихся в Гуантанамо.
Ярым же борцом за права и свободы уйгурского народа является Турция. Она стала традиционным центром миграции уйгур с 1949 года. Ныне в Турции насчитывается примерно 40-тысячная уйгурская диаспора, однако дать оценку точности данной цифры сложно, так как по Конституции Республики национальных меньшинств в ней просто не существует.
При этом Турция, не желая ссориться с КНР, официально не демонстрирует поддержку уйгурским организациям. Но, как сообщает агентство Рейтерс, 10 июля Эрдоган по поводу подавление беспорядков СУАО, заявил: «События, произошедшие в Китае - это просто геноцид. Иначе их охарактеризовать невозможно». Поэтому отношения между Турцией и Китаем добрососедскими назвать невозможно. Какие последствия будут иметь для Турции такие заявления - покажет время.
Таким образом, отношения Анкары с тремя мировыми державами- США, ЕС и Китаем очень сложные. Опираться на кого -либо из них не представляется возможным, уж слишком противоречат их национальные интересы.
Остается Россия. Учитывая все вышеперечисленные внутренние и внешние факторы, Анкара повернулась к Москве лицом.


5.Турция и Россия.

Чего ждет Турция от дружбы с Россией?

В условиях сложной геополитической конъюнктуры в регионе, где турки ощущают свою уязвимость и вероятность утери части своих земель, в лице России они видят гаранта целостности своей страны. В этих геополитически сложных условиях, когда разваливаются страны, появляются новые и хромает международное право, Анкара хочет дружить с Москвой на взаимовыгодных условиях. То есть, она открывает перед Россией свои внутренние коридоры для «южного потока» и для сухопутной связи со своей военной базой в Армении, а также оказывает помощь в решении кавказских проблем. Кремль, со своей стороны, защищая свои экономические интересы в Турции, становится гарантом ее целостности. Россия действительно хочет, чтобы Турция сохранила свои независимые позиции, как региональная держава. Она решительно поддерживает право Турции принимать собственные решения независимо от любого рода иностранного влияния и в соответствии с ее интересами. Однако Россия хочет, чтобы Турция и Армения улучшили свои взаимоотношения и открыли свои границы, а также, чтобы Анкара способствовала урегулированию Карабахской проблемы. Открытие границ между Арменией и Турцией для Москвы имеет важное значение: во-первых, для поставки продовольствия и обмундирования для военных баз в Армении, эксплуатации железных дорог, а также для успешной эксплуатации предприятий и заводов, чьими акциями владеет она.
И последнее - это вероятный сухопутный коридор: Карс - Ереван - Баку, как альтернатива грузинскому Батуми - Ереван. Открытие границы между Арменией и Турцией развяжет руки Еревана в вопросе защиты прав армян, проживающих в Грузии. В 10 октября сего года, в Цюрихе подписанные протоколы о нормализации отношений между Турцией и Арменией, вызвало бурю эмоций на двух берегах Аракса, накопленные за последние сто лет. Этот вопрос, как для турков, так и для армян уж очень непростой. Армянская сторона боится - а) не признание геноцид армян со стороны Турции; б) исламской и экономической экспансии, а Турция в свою очередь боится - а) возрождения армянского и усиления курдского сепаратизма; б) возрождение армянского этнического самосознание в рядах армян мусульман. в) потери Азербайджана, как естественного союзника. И в этой ситуации труднее всех будет Анкаре, ибо в любом геополитическом раскладе ей будет очень сложно не задеть амбиций великих держав. Сможет ли она лавировать между геополитическими полюсами США, ЕС, Китая и России таким образом, чтобы сохранить свою территориальную целостность, контролировать свои морские узлы, сухопутные коридоры, не допустить гражданской войны, дружить с соседями и не терять союзников, покажет время.
Очевидно одно, что битва за эти коридоры продолжает набирать обороты.


Араик Оганесович Степанян,

кандидат философских наук,
член-корреспондент Академии геополитических проблем

[Կեցցե՛ Հայաստան]

Շախմատային Դիվանագիտություն
(Հայկական Սկզբնախաղ)

Շախմատի վարպետ - Հայաստանի նախագահ՝ Սերժ Սարգսյանի հերթական քայլը.

====================================

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՀՐԱՄԱՆԱԳԻՐԸ

http://www.president...ees/arm/?id=355

------------------------------------

"Հայաստանի եւ Թուրքիայի միջեւ դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու մասին" եւ "Հայաստանի եւ Թուրքիայի միջեւ հարաբերությունների զարգացման մասին" արձանագրությունների վավերացման ընթացակարգը կասեցնելու մասին

Հիմք ընդունելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի 7-րդ կետը, ղեկավարվելով "Միջազգային պայմանագրերի մասին" Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 39.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով եւ հաշվի առնելով Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովում քաղաքական կոալիցիա կազմած կուսակցությունների քաղաքական խորհուրդների 2010 թվականի ապրիլի 22-ի համատեղ հայտարարությունը`

ո ր ո շ ու մ ե մ.

1. Կասեցնել 2009 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Ցյուրիխում ստորագրված "Հայաստանի Հանրապետության եւ Թուրքիայի Հանրապետության միջեւ դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու մասին" եւ "Հայաստանի Հանրապետության եւ Թուրքիայի Հանրապետության միջեւ հարաբերությունների զարգացման մասին" արձանագրությունների վավերացման ընթացակարգը:

2. Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարին` արձանագրությունների վավերացման ընթացակարգը կասեցնելու մասին ծանուցել Թուրքիայի Հանրապետությանը:

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀ
Ս.ՍԱՐԳՍՅԱՆ
2010թ. ապրիլի 22, Երևան

[Կեցցե՛ Հայաստան]

Մենք պետք է միայն ապավինենք մեր սեփական ուժերին։

[Կեցցե՛ Հայաստան]

Նույն բնույթի հոդված է տպագրվել նաև Երևանի Պետական Համալսարանի հայագիտական հետազոտությունների ինստիտուտի «ArmAr.am» կայքէջում (05 Օգոստոսի 2010թ.)
====================================

Туркмении открылась труба в Европу

Սկզբնաղբյուր՝ http://www.armar.am/?p=54730
Հեղինակ՝ Անհայտ

=====================================================

Еврокомиссия, лоббирующая прокладку газопровода Nabucco, разработала предложения по строительству Транскаспийского газопровода из Туркмении в Азербайджан без делимитации шельфа Каспийского моря. Это позволит построить трубу без согласия Москвы и вывести туркменский газ в Европу в обход России. Собеседники “Ъ” в правительстве РФ называют идею ЕС “абсурдной” и обещают противодействие.

Вчера агентство Bloomberg сообщило, что энергетическое подразделение Еврокомиссии разработало проект документа, на основе которого должно быть разработано соглашение о строительстве газопровода между Туркменией и Азербайджаном. Таким образом, Евросоюз предпринял еще одну попытку уменьшить энергозависимость от России и использовать туркменский газ для проекта Nabucco. Пресс-секретарь энергокомиссара Гюнтера Оттингера Марлен Хольцнер сообщила “Ъ”, что в июне в Брюсселе под эгидой ЕС прошли переговоры туркменских и азербайджанских правительственных экспертов, на которых “могли обсуждаться” вопросы делимитации границы между странами и строительства Транскаспийского газопровода. Информацию о том, что ЕС подготовил предложения для решения спора между Ашхабадом и Баку, госпожа Хольцнер не подтвердила, но и не опровергла. Сам еврокомиссар Оттингер говорил в недавнем интервью “Ъ”, что для ЕС приоритетным проектом по транспортировке газа из Центральной Азии является Nabucco (см. “Ъ” от 30 июля). А 27 июля, выступая на международном энергетическом форуме в Одессе, он заявил, что для реализации Nabucco ЕС “понадобятся исключительные меры, такие как строительство транскаспийской трубопроводной связки”.

У европейского проекта Nabucco, который является главным конкурентом лоббируемого Россией проекта South Stream, пока нет реальной ресурсной базы. Изначально Nabucco был рассчитан на иранский газ, но в связи с международными санкциями ООН, США и ЕС его поставки в Европу выглядят пока маловероятными. Как пояснили “Ъ” в операторе проекта Nabucco Gas Pipeline International GmbH, в качестве ресурсной базы могут выступать Ирак (8-10 млрд кубометров) и Египет (около 1 млрд кубометров). Однако и эти источники не позволят заполнить и окупить Nabucco. Поэтому наиболее реальной ресурсной базой для этого проекта является газ Туркмении и Азербайджана, но договоренностей с Баку и Ашхабадом пока нет.

Более того, если газ из Азербайджана может поступать в Турцию и далее в Nabucco по существующему газопроводу Баку—Тбилиси—Эрзрум, то для подключения к проекту Туркмении просто нет трубы. Выходом может стать строительство газопровода протяженностью 1,9 тыс. км по дну Каспийского моря от Туркмении до Азербайджана мощностью 20-30 млрд кубометров в год. Этот проект, позволяющий транспортировать энергоносители из Центральной Азии в обход РФ, с конца 1990-х поддерживают и США, и ЕС. Более того, в 2007 году госдеп США выделил грант на разработку ТЭО этого проекта. В недавнем интервью “Ъ” заинтересованность Вашингтона в строительстве Транскаспийского газопровода подтверждал и заместитель помощника госсекретаря США Джордж Крол, курирующий отношения с Центральной Азией (см. “Ъ” от 28 мая). То же мнение высказал во вторник спецпредставитель США по энергетике Евразии Ричард Морнингстар, заявивший, что Ашхабад будет поставлять газ для крупного газопровода в Европу. Как отмечает глава East European Gas Analysis Михаил Корчемкин, этот проект может быть крайне интересен Туркмении. “Транскаспийский газопровод и Nabucco — это самый короткий и наиболее дешевый путь туркменского газа в Европу”,— говорит он.

Долгое время главным препятствием на пути строительства Транскаспийского газопровода являлись крайне напряженные отношения между Азербайджаном и Туркменией, которые никак не могут поделить месторождение Кяпаз (в Туркмении известно как Сердар) на Каспии, запасы которого составляют 100-150 млн тонн нефти. В 2008 году президенты Ильхам Алиев и Гурбангулы Бердымухамедов начали переговоры о судьбе месторождения и возможной делимитации своей границы на Каспии, однако пока они ни к чему не привели. Судя по всему, теперь посредником в их споре решил выступить Брюссель. Высокопоставленный источник “Ъ” в МИД РФ вчера подтвердил, что ЕС действительно пытается найти решение по давнему конфликту Баку и Ашхабада, рассчитывая поскорее приступить к строительству транскаспийской трубы. До того, по словам собеседника “Ъ”, роль посредника пытались играть американцы, но не преуспели.

Пока что явных результатов нет и у европейской инициативы. По крайней мере, как заявил глава инвестиционного подразделения в Государственной нефтяной компании Азербайджана Вагиф Алиев, которого цитирует Bloomberg, никаких соглашений по итогам июньской встречи в Брюсселе подписано не было. “Мы готовы предоставить транзит для туркменского газа,— говорит господин Алиев.— Но определение границ — это не основная проблема, которая стоит на пути этого проекта”. По его словам, главное — это наличие коммерческого проекта, который будет выгоден для инвесторов. При этом Вагиф Алиев указывает, что вкладывать свои средства Баку не готов.

Со своей стороны, Москва настроена на противодействие транскаспийскому проекту, реализация которого создаст “Газпрому” конкурента на европейском газовом рынке. По словам собеседника “Ъ” в МИД РФ, главной проблемой на пути реализации транскаспийского проекта является отсутствие четкого правового статуса Каспийского моря и принципов его раздела — над этой проблемой прибрежные государства бьются с момента распада СССР. “Без России эти вопросы решить нельзя, а значит, никакой трубы не будет”,— говорит источник “Ъ” на Смоленской площади. В правительстве России “Ъ” вчера подтвердили: “Абсурдность этой формулировки заключается в том, что Россия не даст согласия на прокладку Транскаспия без делимитации границы”.

Глава Центра нефтяных исследований Азербайджана Ильхам Шабан считает, что прокладка трубопровода по дну Каспия невозможна, поскольку в 2007 году в Тегеране на саммите глав прикаспийских государств была принята декларация, в которой говорится о невозможности строительства магистральных трубопроводов без поддержки всех участников этого саммита. Впрочем, как указывает партнер RusEnergy Михаил Крутихин, декларация не является обязывающим документом, а потому Баку и Ашхабад никакими обязательствами не связаны.

Как бы ни сложилась судьба европейской инициативы, Баку и Ашхабад крайне заинтересованы в транскаспийском проекте, резюмируют эксперты. Особенно это касается Туркмении, которая в случае строительства трубы получит прямой выход на рынок Европы. Неудивительно, что директор госагентства по управлению и использованию углеводородных ресурсов при президенте Туркмении Якшиберды Какаев и заместитель главы МИДа страны Тойли Комеков всю эту неделю проводят переговоры в Нью-Йорке с представителями ООН. Как сказано на сайте президента Туркмении, цель их поездки — создать экспертную группу, которая разработает “предложения по подготовке международного документа о транзите энергоносителей”. Похоже, с помощью этого документа Ашхабад рассчитывает преодолеть вето России на строительство транскаспийской трубы.

[Կեցցե՛ Հայաստան]

Սկզբնաղբյուր - http://www.azg.am/AM/2011040902
------------------------------------

Հայաստանի Երրորդ Հանրապետության Երրորդ Նախագահի Երրորդ Տարին



«...Ես մանկուց երազում էի պատմաբան դառնալ: Այդ ցանկությունն ինձ ուղեկցում էր մինչեւ 8-9-րդ դասարանները...», նախագահի պաշտոնում ընտրվելուց հետո, մեկ տարի անց` 2009-ի ապրիլի 7-ին, այսպես պատասխանեց ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը գերմանական Մայնի Ֆրանկֆուրտի Գյոթեի անվան համալսարանի պրոֆեսոր Թիլման Ալերթի հարցին: Շարունակելով` Հայաստանի նախագահը նշել էր. «...ճակատագիրս այլ կերպ դասավորվեց: Ծնվել եմ Ստեփանակերտում, որն այն ժամանակ Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար մարզի կենտրոնն էր, ինչպես գիտեք, այն ժամանակ Լեռնային Ղարաբաղը գտնվում էր Ադրբեջանի կազմում...»:

Նկատելի է, որ հենց ղարաբաղյան հիմնահարցի արդարացի լուծումը, որի հետ` Կումկուսի կովկասյան բյուրոի 1921-ի հուլիսի 5-ի միջազգային իրավունքին հակասող որոշումից հետո, մշտապես չի հաշտվել հայ ժողովուրդը, քաղաքական պայքարի մղեց մի ամբողջ սերունդ գործիչների, որոնցից մեկն այսօր Հայաստանի գործող նախագահն է, եւ որոնցից շատերն ամենեւին էլ չեն ցանկացել զբաղվել հենց քաղաքականությամբ:

Ապրիլի 9-ին լրանում է Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանի երդմնակալության 3-րդ ամյակը: Ի՞նչ ունենք այսօր, ինչի՞ ենք հասել, ո՞ւր ենք ձգտում աշխարհի հետ մեր հարաբերություններում:

5-օրյա պատերազմը եւ Հայաստանը

2008-ը համաշխարհային եւ մեր` տարածաշրջանային պատմության մեջ մտավ, որպես ցնցող ֆինանսատնտեսական ճգնաժամի եւ 5-օրյա պատերազմի տարի: Հենց այդ տարի էլ Սերժ Սարգսյանը ստանձնեց Հայաստանի նախագահի պաշտոնը: 5-օրյա պատերազմի ամսում` 2008-ի օգոստոսի 23-ին, երբ լարվածությունը տարածաշրջանում շարունակվում էր պահպանվել, ՀՀ նախագահը, պատասխանելով ավստրիական Der Snandard օրաթերթի հարցին, թե ի՞նչ խորհուրդ կտա իր վրացի գործընկերոջը, ասաց. «Խորհուրդները տալն անշնորհակալ գործ է: Մեր քաղաքականության առանցքը վերջին տարիներին կայացել է նրանում, որ չափազանց զգայուն մեր տարածաշրջանում փոքր պետությունները պետք է ամեն ինչ անեն` գերտերությունների մեջ հնարավոր հակասությունները մեղմելու, ոչ թե սրելու համար: Չափազանց հեշտ է կարճաժամկետ օգուտներ քաղել յուրաքանչյուր տարածաշրջանում մեծ տերությունների միջեւ պարբերաբար ծագող հակասություններից: Շատ ավելի բարդ է, բայց անհամեմատ ավելի օգտակար` փորձել անկեղծորեն համագործակցել ընդհանուր շահերի դաշտում»: Հենց այս` անկեղծ համագործակցությունը` «ընդհանուր շահերի դաշտում» եւս մեկ անգամ ընդգծվեց 2008-ի սեպտեմբերի 2-ին` Սոչիում, ուր` ՌԴ նախագահ Դմիտրի Մեդվեդեւի հրավերով աշխատանքային այցով ժամանել էր Հայաստանի նախագահը: Պետք է նկատել, որ սա ռազմավարական գործընկերներ Երեւանի եւ Մոսկվայի առաջին բարձրաստիճան հանդիպումն էր` 5-օրյա պատերազմից հետո: Երկու նախագահները, բնականաբար քննարկելով Հարավային Կովկասում ստեղծված իրավիճակը, համոզմունք հայտնեցին. «Տարածաշրջանում խաղաղությունն ու կայունությունը բխում է բոլոր երկրների շահերից»: Նախագահները շեշտեցին, որ իրադարձությունների նման զարգացումը եւս մեկ անգամ ապացուցում է, որ «Հարավային Կովկասում առկա հակամարտությունները ռազմական ճանապարհով լուծելու հեռանկար չունեն, որ այդ ճանապարհը կարող է բերել անկանխատեսելի հետեւանքների»: Ընդգծելով, որ «երկու երկրների հանդիպումները շարունակվում են կանոնավոր կերպով», եւ գուհունակություն հայտնելով` «ՀՀ-ի եւ ՌԴ-ի միջեւ առկա ռազմավարական դաշնակցային փոխգործակցությունից եւ քաղաքական երկխոսության բարձր մակարդակից»` երկու նախագահները, տարածաշրջանային հիշյալ իրադարձության ֆոնին, քննարկել են տնտեսական համագործակցությանը` էներգետիկայի եւ տրասպորտի ոլորտներում «տարածաշրջանային ծրագրեր իրականացնելու հեռանկարներին» առնչվող հարցեր: Փաստորեն վերահաստատելով Մոսկվայի հետ ռազմավարական փոխգործակցությունը, որը բխում է «երկու եղբայրական ժողովրդների շահերից»` Հայաստանի նախագահը նույն տարվա կրկին սեպտեմբերի վերջին` 30-ից մինչ հոկտեմբերի 1-ը պաշտոնական այց կատարեց Վրաստան: Ընդ որում սա, նախագահի պաշտոնում Սերժ Սարգսյանի առաջին պաշտոնական այցն էր հարեւան երկիր: Իր եւ հայ ժողովրդի անունից ցավակցություն հայտնելով նախագահ Սահակաշվիլուն եւ վրաց ժողովրդին` «վերջին շրջանում տեղի ունեցած իրադարձությունների կապակցությամբ, որոնց ընթացքում եղան մարդկային զոհեր»` Հայաստանի նախագահը կարեւորեց Վրաստանի կայունությունը Հայաստանի համար: Նախագահներ Սարգսյանն ու Սահակաշվիլին ընդգծեցին «երկու երկրների միջեւ եղած բարեկամական հարաբերությունները»` շեշտելով, որ դրանք խորացնելու անհրաժեշտություն կա. «Չնայած հարաբերությունների բարձր մակարդակին` կա չիրացված բավականին մեծ ներուժ, որը կենսագործելու համար ստույգ քայլեր են անհրաժեշտ», ընդգծեցին երկու նախագահները: Ինչպես Մեդվեդեւի, այնպես էլ Սահակաշվիլու հետ Սերժ Սարգսյանը քննարկեց հարցեր` տնտեսական փոխգործակցության` էներգետիկ, տրասպորտային ոլորտերին վերաբերող: Ձեռք բերվեց պայմանավորվածություն` «երկու երկրների կառավարությունների մասնակցությամբ ստեղծել կոնսորցիում, որն իր գործունեությունը կուղղի այլընտրանքային ճանապարհի կառուցմանը, ինչը կհեշտացնի նաեւ բեռնա եւ ուղեւորափոխադրումները դեպի Հայաստան»: Հենց Թբիլիսիում ՀՀ նախագահը շեշտեց. «Գաղտնիք չէ, որ ՌԴ-ի հետ Հայաստանն ունի ռազմավարական գործընկերության բարձր մակարդակ, միեւնույն ժամանակ` Վրաստանի դարավոր հարեւանն ու բարեկամն է: Մեր պարտավորությունները, որպես գործընկերներ, հարեւաններ, բարեկամներ ու ռազմավարական դաշնակիցներ չպետք է խանգարեն մեկը մյուսին եւ չպետք է լինեն մեկը մյուսի հաշվին»: Սրանից հետո` երկու երկրների նախագահները հանդես են եկել` «հակամարտությունները խաղաղ կարգավորելու օգտին»: Իր հերթին նախագահ Սահակաշվիլին, շեշտելով, որ ինքը «ջերմ հարաբերություններ ունի Հայաստանի նախագահի հետ», եւ շնորհակալություն հայտնելով` «Վրաստանում գտնված շատ քաղաքացիների Հայաստանի տարածքով մեկնելու հնարավորություն տալու համար», ասել է. «Բարեկամությունը միայն բառերով չէ, եւ իմ նախագահության տարիներին մեկ անգամ չէ, որ զգացել եմ, թե ինչ է նշանակում բարեկամի օգնությունը»: Այնուհետեւ Վրաստանի նախագահը իր հայ գործընկերոջը պարգեւատրեց «Ոսկե գեղմ» շքանշանով, որը օտարերկրյա քաղաքացիներին տրվող Վրաստանի բարձրագույն պետական պարգեւն է: Վրաստան կատարած այցի ընթացքում Հայաստանի նախագահն արժանացավ նաեւ Թբիլիսիի պետական համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչման, ծախկեպսակ դրեց «հանուն Վրաստանի զոհվածների հիշատակը հավերժացնող հուշակոթողին», եւ նախագահ Սահակաշվիլու հետ` Թբիլիսիի Մեյդան հրապարակում մասնակցեց Սայաթ-Նովայի հուշարձանի հիմնաքարի բացման արարողությանը: Այցի վերջում, Վրաստանի մայրաքաղաքի «Մարիոթ-Կորթյար» հյուրանոցում հանդիպելով վիրահայ համայնքի ավելի քան 200 ներկայացուցիչների հետ, ՀՀ նախագահը ցանկություն հայտնեց, որ մենք կարողանանք պահպանել եւ զարգացնել «Թիֆլիսի եղած հայ մշակույթի ավանդույթները». «Այս ամենին կարող ենք հասնել մեր միասնականության շնորհիվ` աշխատանքի ու ուժերի մեկտեղման ճանապարհով»` վիրահայ համայնքին ուղված այս խոսքերով Հայաստանի նախագահն ավարտեց իր առաջին պաշտոնական այցը` «բարեկամ Վրաստան»:

Արդեն հաջորդ տարվա` 2009-ի հունիսի 6-ին Սերժ Սարգսյանը Երեւանում հյուրընկալեց Միխաիլ Սահակաշվիլուն` պաշտոնական այցով: Հանդիպումից հետո` համատեղ ասուլիսում ՀՀ նախագահը նշեց. «Աշխարհում քիչ ժողովուրդներ կարող են հպարտանալ այնքան տեւական բարեկամական հարաբերություններ ունենալու իրողությամբ, ինչպիսին առկա է հայ եւ վրաց ժողովուրդների միջեւ: Ավելորդ է նշել` ինչպիսի նշանակություն ունեն մեր երկրները միմյանց համար թե անվտանգության, թե քաղաքական, թե տնտեսական, թե մշակութային եւ թե բազում այլ առումներով: Եվ ես վստահ եմ, որ երկու երկրների ղեկավարների եւ կառավարությունների առաջնահերթ մտահոգություններից մեկը պետք է լինի միջպետական հարաբերությունները հասցնել մեր ժողովուրդների դարավոր հարաբերությունների մակարդակին: Պետք է ասեմ, որ մեր` իմ եւ նախագահ Սահակաշվիլու շփումների ընթացքում տպավորություն եմ ստացել, ավելի ճիշտ համոզված եմ, որ նա նույնպես կիսում է այս մոտեցումները, ինչի համար ուրախ եմ»: Հայաստանի նախագահը եւս մեկ անգամ շեշտեց, որ մեր եկիրը կարեւորում է Վրաստանի տարածքով անցնող հաղորդակցման ուղիները, որոնք «էական նշանակություն ունեն մեր տնտեսության համար»: Սերժ Սարգսյանը բարձրաձայնեց Երեւանի շահագրգռվածությունը` «Վրաստանի եւ Ռուսաստանի միջեւ ցամաքային ավտոմոբիլային անցակետի շուտափույթ վերագործման վերաբերյալ»: Նախագահ Սարգսյանը նաեւ ողջունեց Վրաստանի կառավարության քայլերը`«Ջավախքում սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը մեղմելու, ենթակառուցվացքները բարելավվելու եւ նոր աշխատատեղեր ստեղծելու ուղղությամբ». «Մենք մեր կողմից պատրաստ ենք սատարելու այդ գործընթացին», նշեց նախագահ Սարգսյանը:

Փաստորեն, կարելի է արձանագրել, որ 2008-ին բռնկված «վրացական պատերազմում» Հայաստանը` իր դիրքորոշմամբ կարողացավ պահպանել ինչպես Մոսկվայի հետ «դարավոր ռազմավարական գործակցությունն ու բարեկամությունը», այնպես էլ «Վրաստանի հետ եղբայրությունը»:

«Մենք հազար տարի ապրել ենք որպես եղբայրներ եւ կշարունակենք այդպես», այսպիսի գնահատական տվեց հայ-վրացական հարաբերություններին ՀՀ նախագահը` 2010-ի օգոստոսի 27-ին` Բաթումում, ուր ժամանել էր նախագահ Սահակաշվիլու հրավերով` մասնավոր այցով: Ի դեպ Բաթումը, Վրաստանի նախագահի ներկայացմամբ, այն քաղաքն է, որտեղ «ապրում են շատ էթնիկ հայեր, կա հայկական եկեղեցի: Բոլոր էթնիկ խմբերը համերաշխ են ապրում եւ մենք հպարտ ենք դրա համար ու համարում ենք այն մեր ձեռքբերումը», ասել էր Սահակաշվիլին: Բաթումում երկու նախագահները անդրադարձան «Վերին-Լարս» հսկիչ-անցագրային կետի բացման ուղղությամբ տարվող աշխատանքներին, որն այսօր արդեն բաց է` շարունակելով կապել Վրաստանը` Ռուսաստանի եւ Հայաստանը` Վրաստանով` Ռուսաստանի հետ, ինչին եւ ձգտում էր Հայաստանը` որպես տարածաշրջանային անկեղծ երկխոսության եւ ակտիվ գործակցության կողմնակից:

Մյուս դարավոր` բարեկամ դարձած հարեւանը

«Թեհրանը որեւէ սահմանափակում չի դնում` խորացնելու իր կապերը բոլոր հարեւան երկրների հետ` այդ թվում Հայաստանի», այս մասին հայտարարեց Իրանի առաջին փոխնախագահ Մոհամմեդ-Ռեզա Ռահիմը` Թեհրանում ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանի հետ հանդիպման ժամանակ: Նշելով, որ այսօր Իրան-Հայաստան ապրանքաշրջանառությունը կազմում է 400մլն դոլար` Ռահիմը հայտարարեց, որ «այս թիվը պետք է հասցնել առնվազ 1 միլիարդ դոլարի»: Իրանի փոխնախագահը նաեւ ընդգծեց, որ իրանական կողմը այս կապակցությամբ առաջարկում է համատեղ ներդրումներ իրականացնել Հայաստանի առեւտրի, տրասպորտի եւ էներգետիկայի ոլորտներում: Ավելի ուշ` Հայաստանի նախագահը ընդունեց բարեկամ Իրանի իր գործընկերոջ հրավերը` Նովրուզի տոնակատարության մասնակցելու: Ավելին, ելույթ ունենալով «Վահդաթ» համալիրում Նովրուզի տոնի հետ կապված տոնակատարությանը` ՀՀ նախագահը ընդգծեց, որ խորհրդանշելով բնության զարթոնքն ու գարնան գալուստը, Նովրուզի բացառապես մահմեդական տոն չէ, այն հարազատ է նաեւ հայերիս: Այս տարվա մարտի 27-ին կայացած այս այցի ընթացքում ՀՀ նախագահը Ահմադինեժադի հետ քննարկել է նաեւ «երկկողմ փոխշահավետ համագործակցության զարգացմանն ու բարիդրացիական հարաբերությունների ամրապնդմանը վերաբերող հարցեր»: Նախագահները հատկապես կարեւորել են փոխգործակցությունը` էներգետիկայի, տրաստպորտի, մշակույթի եւ մի շարք այլ բնագավառներում զարգացող հաջողությունները, անդրադարձել` Իրան-Հայաստան երկաթգծի կառուցման ծրագրին: Նշենք, որ Իրանը շահագրգռված է Հայաստան մտնող գազամուղի, նոր ավտոճանապարհի, երկաթգծի, նավթամուղի, մի քանի ՀԷԿ-երի կառուցմամբ, որոնցից յուրաքանչյուրը բազմամիլիոն նախագծեր են, եւ, որոնցից մի քանիսի շինարարական աշխատանքներն արդեն իսկ սկսվել են: Մինչ մարտի 27-ի այցը, հիշեցնենք, նախագահ Սարգսյանը Երեւանում ընդունեց Իրանի նախագահի հատուկ բանագնաց, արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Մոհամադռեզա Ռաուֆ Շեյբանիին: Զրուցակիցները ընդգծեցին, որ երկկողմ բարձր մակարդակի հարաբերությունները շարունակում են զարգանալ փոխադարձ վստահության եւ բարիդրացիության մթնոլորտում: Անդրադարձ է եղել նաեւ «երկու երկրների նախագահների միջեւ ձեռք բերված պայմանավորվածությունների իրականացման ընթացքին»: Ընդգծենք, որ «երկու նախագահների պայմանավորվածությունները» հիմնականում տնտեսական ոլորտից են, որի ամրապնդման հարցում նախագահ Սարգսյանն ու Ռաուֆ Շեյբանին կարեւորել են հայ-իրանական միջկառավարական համատեղ հանձնաժողովի գործունեությունը: Ի դեպ` Սերժ Սարգսյանի որպես նախագահ առաջին պաշտոնական այցը Իրան 2009-ի ապրիլի 13-14-ն էր: Առանձնակի կարեւություն տալով` Իրանի հետ հարաբերություններին, այն ժամանակ` ՀՀ նախագահը ընդգծեց, որ Իրանը մեր երկրի համար «դժվար օրերի բարեկամ է»: Նախագահ Ահմադինեժադն իր հերթին, նշելով, որ Հայաստանի հետ մշտապես կայուն հարաբերությունների խորացումը իր երկրի արտաքին կարեւոր առաջնահերթություններից մեկն է, ասել էր. «Անհրաժեշտ է պահպանել եւ ընդլայնել մեր ձեռքբերումները»: Երկու նախագահները ընդգծել էին, որ «հազարամյակների պատմություն ունեցող հայ-իրանական համագործակցությունը նպաստում է ողջ տարածաշրջանի խաղաղության ու կայունության ամրապնդմանը»:

«Մենք պատրաստ ենք խոսել Թուրքիայի հետ»

Հենց այս բառերով ՀՀ նախագահը Մոսկվայում սկիզբ դրեց հայ-թուրքական ակտիվ երկխոսությանը, եւ հենց այս բառերով նա սկսում է իր հոդվածը հրապարակված ամերիկյան The Wall Street Journal-ում` 2008-ի հուլիսի 9-ին: Ի՞նչ տվեց Թուրքիայի հետ չկայացած երկխոսությունը մեզ: Նախ` Հայաստանի նախագահը պատմության մեջ առաջին անգամ աննախադեպ շրջագայություն կատարեց սփյուռքի հայկական համայքներ: Նախագահը եղավ Փարիզում, Նյու Յորքում, Լոս Անջելեսում, Բեյրութում եւ Դոնի Ռոստովում: Այս շրջագայությունը, վստահաբար, նոր որակ հաղորդեց Հայաստան-Սփյուռք հարաբերություններին. աշխարհի տարբեր ծայրերում ապրող հայերը համոզվեցին, որ իրենց կարծիքը, ձայնը լսելի եւ քննադատությունը ըմռնելի է Հայաստանի նախագահի համար: Նախագահը սփյուռքի բոլոր իր կանգառներում վերահաստատեց, որ Ցեղասպանությունը չի կարող լինել քննարկամն առարկա հայ-թուրքական երկխոսությունում. այն` պարզապես փաստ է: «Այսօր էլ մենք միասին ենք, այս անգամ` որոշումների կայացման հարցում խորհրդակցելու, կարեւոր ճանապարհից առաջ աշխատանքի բաժանում կատարելու համար», Փարիզում հայտարարեց եւ նույն տրամաբանությամբ այլ հայկական համայքներ այցելեց ՀՀ նախագահը: Եւ, հավանաբար, հենց այս հայտարարության տրամաբանությամբ է հիմնավորված նախարար Հակոբյանի առաջարկը` արված Կալիֆոռնիայում` ՀՀ ԱԺ-ն դարձնել Երկպալատ` ներառելով այնտեղ այդ թվում սփյուռքի ներկայացուցիչներին:

Բացի սրանից. ողջ միջազգային հանրությունը, ուշադրությամբ հետեւելով գործընթացին, նրանցից առավել շահագրգիռները` ներդրում ունեցած լինելով գործընթացում, բավական խոսուն ապացույցներ ստացան, որ հայ-թուրքական սահմանները բացելու, հարաբերություններ հաստատելու Երեւանի նախաձեռնությունը` Թուրքիան, փաստորեն, մերժեց, առնվազն` խախտեց, ինչը միջպետական`մանավանդ այսքան նուրբ` ինչպես հայ-թուքրականն է, հարաբերություններում նույն մերժելու իմաստն ունի: «Առաջարկում եմ նոր սկիզբ. Թուրքիայի կառավարության եւ ժողովրդի հետ երկխոսության նոր փուլ» գրում է ՀՀ նախագահը ամերիկյան թերթում, եւ երկու տարի անց` 2010-ի ապրիլի 23-ին, ուղերձով դիմելով հայ ժողովրդին, հայտարարում արձանագրությունների` ՀՀ ԱԺ-ում վավերացման գործընթացը առկախելու մասին` մինչ Անկարան դրսեւորի համապատասխան կամք: Իրադարձությունների ուշադրությամբ հետեւող միջազգային հանրությունը նախագահի այս վերջին ուղերձից անակընկալի չեկավ, իսկ թուրք վերլուծաբան Մեհմեդ Ալի Բիրանդը անգամ նկատեց. «Ինքներս ենք մեղավոր. խոնարհեցինք մեր գլուխը Ադրբեջանի առջեւ...»: Եթե հայ-թուրքական հարաբերություններ հաստատելու նախաձեռնությամբ Հայաստանը անմիջապես հայտնվեց ամբողջ աշխարհի ուշադրության կենտրոնում, իսկ դրա վկայությունն է նախագահ Սարգսյանի` այդ շրջանում տված բազմաթիվ հարցազրույցները միջազգային ամենատարբեր լրատվամիջոցների` ներառյալ BBC--ին ու «Ալ Ջազիրա»-ն, ապա նույն հայ-թուրքական գործընթացը առկախելով Հայաստանը միջազգային որեւէ սուբյեկտի կողմից դատապարտման, կամ քննադատության չարժանացավ, ավելին բոլոր կողմերում ակնհայտ դարձավ, թե ո՞վ է իրական զոհը ու ո՞վ նախապայման դնողը այս գործընթացում: Այս մասին հայտարարեց ՀՀ նախագահը տարբեր միջազգային ատյաններում, այդ թվում Բրյուսելում` ԵՄ-ի եւ ՆԱՏՕ-ի ղեկավարության հետ հանդիպումների ընթացքում: Մասնավորապես ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Անդերս ֆոգ Ռասմուսենը ՀՀ նախագահից` Բրյուսելում լսեց. «Նախապայմաններ թելադրելով եւ պայմանավորվածության ժամկետները խախտելով` Թուրքիան վատնել է իր` որպես բանակցային գործընկերոջ վստահության պաշարը»: Կարծես, թե հաստատելով ՀՀ նախագահի այս խոսքերը` նախապայմաններ թելադրելու առումով, Թուրքիայի ԱԳ նախարար Ահմեդ Դավութօղլուն, բոլորովին վերջերս հայտարարեց. «Մենք չէինք կարող հանուն Հայաստանի հետ հարաբերությունների` կորցնել Ադրբեջանը: Մենք խնդրեցին նախագահ Սարգսյանին, ես քանիցս առաջարկեցի իմ գործընկեր Նալբանդյանին, որպեսզի հայկական կողմը Բաքվին զիջի մեկ, կամ երկու շրջան, ասենք` Ֆիզուլին եւ Աղդամը, սակայն Հայաստանը մերժեց», մեկնաբանություններն այստեղ` թերեւս ավելորդ են:

Աստանան եւ Ռուսական նախաձեռնությունը

«Հայաստանը կտրականապես չի ընդունում ԼՂ-ում ռազմական գործողությունները վերսկսելու տարբերակը: Ադրբեջանի կողմից ռազմական ագրեսիան վերսկսելու դեպքում Հայաստանը չի ունենա այլ ընտրություն, քան ճանաչել Լեռնային Ղարաբաղի հանրապետությունը դե յուրե եւ իր բոլոր հնարավորությունները ներդնել Արցախի ժողովուրդի անվտանգության ապահովվման համար», սա ՀՀ նախագահի` անցյալ տարի Աստանայում կայացած ԵԱՀԿ գագաթաժողովում ունեցած ելույթից մեջբերում է: Նույն ելույթում Սերժ Սարգսյանը ահազանգեց նաեւ Ադրբեջանի կրկնապատկվող ռազմական բյուջեի, պատմության խեղաթյուրման վերաբերյալ եւ վերահաստատեց Երեւանի դիրքորոշումը. «Լեռնային Ղարաբաղը ապագա չունի Ադրբեջանի կազմում, եւ ինչպիսին էլ լինի լուծումը, այն պետք է բխի հենց Ղարաբաղի ժողովրդի կամքից»: Նախագահն ընդգծեց նաեւ Հելսինկյան եզրափակիչ ակտում ընդգրկված սկզբունքների ամբողջական կիրառման անհրաժեշտությունը. «Այդ սկզբուքներն ու պարտավորությունները համընդհանուր են` անկախ երկրի չափից, բանկչության քանակից եւ բնական պաշարներից. ԼՂ ժողովուրդը եւս կարող է ակնակել նույն սկզբուքների ու պարտավորությունների իրականացումը», շեշտեց ՀՀ նախագահը: Մինչ Ադրբեջանի նախագահի աթոռը` նախագահ Սարգսյանի ելույթի ժամանակ դատարկ էր, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախահագող երկրների պատվիրակները` ՌԴ նախագահը, ԱՄՆ պետքարտուղարը եւ Ֆրանսիայի վարչապետը, ավելին` Եվրոմիության նախագահը, փաստորեն, միանշանակ եւս մեկ անգամ ընդունեցին եւ բարձրաձայնեցին` «ԼՂ հակամարտության լուծումը ռազմական ճանապարհ ունենալ չի կարող»: Նմանատիպ հայտարարություններ արվեցին ԵԱՀԿ անդամ այլ երկրներից նույնպես, միակ հավելմամբ. «Մենք աջակցում ենք ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի միջնորդական ջանքերը` ԼՂ հակամարտության խաղաղ լուծման ճանապարհին»: Արդեն Աստանայում ընդունված հնգակողմ(ԵԱՀԿ Մինսկի խումբ, Հայաստան, Ադրբեջան) հայտարարությունը գրավոր տեսքով վերահաստատում է եւ ամրագրում` ԼՂ հակամարտության բոլոր երեք սկզբունքները մեկ միասնական փաթեթ են եւ, փաստորեն, դրանց որեւէ մեկը մյուսների նկատմամբ գերակա լինել չի կարող:

ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող երկրներից վերջին տարիներին անհամեմատ մեծ ակտիվություն է ցուցաբերում` միջնորդական առաքելությունում Ռուսաստանը` ի դեմս նախագահ Մեդվեդեւի: Ճիշտ է, ինչպես Մոսկվան, այնպես էլ Վաշինգտոնն ու Փարիզը պարբերաբար շեշտում են, որ իրենց գործունեությունը փոխադարձ համաձայնեցված է, ավելին, ինչպես Ֆրանսիան, այնպես էլ ԱՄՆ-ը ողջունում են Մոսկվայի նախաձեռնղական աշխատանքները: Այս վերջինը, առավել արտացոլվում է Հայաստանի ու Ադրբեջանի նախագահները` ՌԴ նախագահի մասնակցությամբ, հանդիպումներ կազմակերպելու պարբերականությամբ: Հենց Մեդվեդեւի նախաձեռնությամբ` 2008-ի նոյեմբերի 11-ին, ի հայտ եկավ Մայդորֆյան եռակողմ հռչակագիրը, որով, մասնավորապես հակամարտ կողմերը համաձայնվեցին, որ` «խաղաղ կարգավորման հասնելը պետք է ուղեկցվի դրա բոլոր ասպեկտների եւ փուլերին իրավաբանորեն պարտավորեցնող միջազգային երաշխիքներով»: Եւ, իհարկե` կողմերը, իսկ ավելի ճիշտ կողմերից մեկը հերթական անգամ պայմանավորվում է շարունակել աշխատանքը ԼՂ հակամարտության քաղաքական կարգավորման համաձայնեցման ուղղությամբ` ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախահագների հետ փոխգործակցելով: Այնուհետեւ կրկին Մեդվեդեւի նախաձեռնությամբ` Հայաստանի եւ Ադրբեջանի նախագահները պարբերաբար հանդիպումներ ունեցան Սանկտ Պետերբուրգում, Սոչիում, Մոսկվայում, Աստրախանում, որտեղ պայմանավորվեցին ռազմագերիների փոխանակման համար, եւ կրկին` այս տարվա մարտի 5-ին` Սոչիում, որտեղ էլ պայմանավորվեցին` «արագացնել ռազմագերիների ու զոհվածների աճյունների փոխանակման գործընթացը», եւ, ինչը բավական հատկանշական է` բանակցությունների սեղան Ստեփանակերտին վերադարձնելու առումով. «Ձգտել բոլոր վիճելի հարցերը լուծել խաղաղ միջոցներով եւ կրակի դադարեցման գծի երկայնքով` կողմերի մասնակցությամբ, անցկացնել հնարավոր միջադեպերի հետաքննություն` ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հովանու ներքո եւ ԵԱՀԿ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցչի աջակցությամբ»: Վստահաբար` աշխարհի բոլոր լեզուներով կարելի է գրել «երկու» բառը, մինչդեռ սույն մեջբերման մեջ նշվում է «հակամարտության(պարզապես) կողմեր», բացի այդ` սահմանի ողջ երկայնքով հետաքննություններ անցկացնելն անհնար կլինի, առանց ԼՂՀ ներկայացուցիչների մասնակցության: Ղարաբաղյան թեման թերեւս եզրափակենք վստահություն հայտնելով, որ «Ռազմական գործողությունների վերսկսումը ԼՂ-ում անթույլատրելի է», ՀՀ պաշտոնական դիրքորոշմանը միանշանակ համաձայն են, ինչպես ՌԴ նախագահն ու արտգործնախարարը, ինչպես ԱՄՆ նախագահն ու պետքարտուղարը, ինչպես Ֆրանսիայի նախագահն ու արտգործնախարարը, այնպես էլ ԵՄ, ՆԱՏՕ, ՀԱՊԿ անդամ այլ պետությունների ներկայացուցիչները, ողջ միջազգային հանրությունը` բացի դրա մաս կազմող մեկ` հայտնի սուբյեկտից:

Ուժային կենտրոններ

Հայաստանի նախագահը պաշտոնավարման երեք տարիների ընթացքում տարբեր մակարդակի այցերով եղել է Ռուսաստանում, ԱՄՆ-ում, ԵՄ տարբեր երկրներում, արաբական աշխարհի մի շարք պետություններում, Չինաստանում: Անշուշտ` հայ-ռուսական հարաբերություններին, փոխադարձ բարձրաստիճան այցելություններին ամբողջովին անդրադառնալու համար մի քանի տասնյակ հատորներ են անհրաժեշտ: Կարեւորագույն իրադարձությունները անցնող երեք տարիների ընթացքում թերեւս Սերժ Սարգսյանի` որպես նախագահ առաջին պաշտոնական այցն էր Ռուսաստան` 2008-ի հունիսի 23-25-ը, եւ, իհարկե, ՌԴ նախագահի անցյալ տարվա օգոստոսին Երեւան կատարած պետական այցը: Նախ` երեք տարի առաջ հունիսին երկու երկրների նախագահները Կրեմլում, անդրադառնալով հայ-ռուսական գործակցության բոլոր ոլորտներին ու հնարավորություններին` ընդ որում ոչ միայն երկկողմ, այլեւ` ԱՊՀ եւ ՀԱՊԿ շրջանակներում, հանդես եկան համատեղ հայտարարությամբ: Վերջինիս առաջին կետով Ռուսաստանի եւ Հայաստանի նորընտիր նախագահները հայտնում են իրենց վճռականությունը` «խորացնելու եւ ամրապնդելու բարեկամությունը երկու երկրների, ժողովուրդների միջեւ»: Հատկանշական է, որ նախագահներ Սարգսյանն ու Մեդվեդեւը շեշտում են, որ «ՀՀ-ն եւ ՌԴ-ն արդի միջազգային խնդիրների նկատմամբ ունեն համընդհանուր, կամ մոտ դիրքորոշումներ եւ կարեւորում կառուցողական փոխգործակցությունը արտաքին քաղաքականության բնագավառում` երկկողմ հարաբերությունների ձեւաչափով, ինչպես նաեւ ՄԱԿ-ի, ԵԱՀԿ-ի, ԱՊՀ-ի, ՀԱՊԿ-ի եւ այլ միջազգային կազմակերպությունների շրջանակներում...»: Արդեն կոնկրետ խոսելով ԼՂ հիմնահարցի մասին, նախագահների հայտարարությունը սահմանում է. «ՀՀ-ն եւ ՌԴ հանդես են գալիս ԼՂ հիմնահարցի շուտափույթ լուծման օգտին, բացառապես խաղաղ միջոցներով, արդարացի, բոլոր կողմերի(եւ կրկին ոչ` երկու կողմերի-Հ. Ա.) համար ընդունելի հիմքով...»: Մինչ այս կետը` նախագահները վերահաստատում են իրենց պատրաստակամությունը` «հավատարիմ մնալու ՄԱԿ-ի Կանոնադրության նպատակներին եւ սկզբուքներին»: Հայտարարության 9-րդ կետով` նախագահները հայտնում են, որ. «մտադիր են ապագայում եւս ակտիվորեն նպաստել սպառազինության վերահսկողության գործընթացին` առանց վնասելու որեւէ պետության անվտանգությունը...»: Արդեն երկու տարի անց` 2010-ի օգոստոսի 20-ին Ռուսաստանի նախագահը Երեւանում ՀՀ նախագահի հետ պետք է ստորագրի Գյումրու ռուսական ռազմաբազայի մեր երկրում գտնվելու ժամկետը երկաձգող եւ գործունեության բնույթը փոխող պայմանագիր, եւ դա պետք է անի` նույն օրերին Գյույ-Ալիեւ ռազմական գործակցության վերաբերյալ համաձայնագիր կնքելուն զուգահեռ: «2008-ից ի վեր մենք շուրջ 30 հանդիպում ենք ունեցել` երկկողմ եւ բազմակողմ ձեւաչափերով», ողջունելով իր ռուս գործընկերոջը` Երեւանում նշեց ՀՀ նախագահը` 2010-ի օգոստոսի 20-ին: Սակայն այս վերջին հանդիպումը, ինչպես, նաեւ ՀՀ նախագահը նկատեց` «առանձնահատուկ է, քանի որ պատմության մեջ առաջին անգամ պետական այցով Հայաստան է ժամանում Ռուսաստանի նախագահը»: Մեդվեդեւի այցի` միջպետական այցերի համար նախատեսված բարձրագույն մակարդակը, ամենեւին էլ պատահական չի կարելի որակել. բացի, անշուշտ, երկու երկրների առկա հարաբերությունների մակարդակը ընդգծելուց, նախագահ Մեդվեդեւը նույն օրը հենց ստորագրեց հինգ հատկանշական փաստաթղթեր` Հայաստանում ատոմային էլեկտրակայանի նոր էներգաբլոկների կառուցելու մասին համաձայնագիրը, Հայաստանում ռուսական ռազմակայանի մասին պայմանագրում փոփոխություններ կատարելու վերաբերյալ արձանագրությունը եւ այլն: Վերջինիս մասով նշենք, որ փոփոխության ենթարկվեց երկու կետ. ռուսական ռազմակայանը Հայաստանում կմնա առնվազն մինչեւ տեղակայման 49 տարին լրանալը` պայմանագիրը` եւս 5 տարով երկարաձգելու պայմանով, բացի այդ, եթե նախկինում ռազմակայանի գործունեությունը սահմանափակվում էր նախկին ԽՍՀՄ սահմաններով, ապա այժմ` ռուսական կողմը պարտավորություն է վերցրել ստանձնել ՀՀ ռազմական անվտանգությունը` ՀՀ ԶՈւ-ի հետ համատեղ եւ օժանդակել մեր զինված ուժերը ժամանակակից զինատեսակներով հագեցնելու գործում: Ինչպես վերը նշեցինք սրանից մի քանի օր առաջ նախագահներ Գյուլն ու Ալիեւը արդեն իսկ ստորագրել էին` «թուրք-ադրբեջանական ռազմական փոխօգնության մասին» համաձայնագիր, որտեղ «փոխօգնություն» բառը թերեւս լրացուցիչ մեկնաբանության կարիք չի տալիս: Հայ-ռուսական հարաբերությունները, իհարկե, ճիշտ չի լինի դիտարկել բացառապես երկկողմ ձեւաչափով: Երկու երկրները ակտիվորեն գործակցում են` մասնավորապես ԱՊՀ եւ ՀԱՊԿ շրջանակներում: Կոնկրետ ՀԱՊԿ-ի մասով, հատկանշականն անշուշտ կառույցի արագ արձագանքման զորամիավորման ստեղծումն էր, որը, փաստորեն, հնարավոր եղավ այն ժամանակ, երբ ՀԱՊԿ-ում նախագահում էր Հայաստանը: Կառույցում ընդգրկված տարբեր երկրների կողմից պարբերական դարձան «ի միյիայլոց» հիշատակումները` ՀԱՊԿ կանոնադրութունից. «Կազմակերպության անդամ ցանկացած երկրի վրա զինված հարձակում, կընկալվի, որպես հարձակում` ամբողջ ՀԱՊԿ-ի վրա», այս մասին բազմիցս հիշեցնում են ՀՀ արտաքին քաղաքական եւ ուժային ոլորտների պատասխանատուները, ընդհուպ` նախագահը: Այս մասին հիշեցնում է նաեւ ռուսական քաղաքական վերնախավը` ի դեմս նախագահ Մեդվեդեւի, իսկ հիշեցնում են, կարծում ենք ակնհայտ է ում, եւ ակնհայտ է, թե երբ հատկապես:

ԱՊՀ շրջանակում իրադարձություններից նշենք, որ նախագահը անցյալ տարիների ընթացքում տարբեր մակարդակի այցերով եղել է Ղազախստանում, Թուրքմենստանում, Ուկրաինայում, Ղրղզստանում: Ամենուր նշվել է «երկկողմ գործակցությունը» խորացնելու պատրաստակամության մասին:

Առավելապես Եվրոմիության «Արեւելյան գործընկերություն» ծրագրում ընդգրկվելուց հետո Հայաստանը էլ ավելի մեծացրեց հարաբերությունները ԵՄ-ի հետ: Մասնավորապես Հայաստան եկան եվրոպական տարբեր երկրների ղեկավարներ, մեր երկրում բացվեցին նոր դիվանագիտական ներկայացուցիչներ, օրինակ, օրեր առաջ` Շվեյցարիայի նախագահի այցելության շրջանակներում բացված այդ երկրի դեսպանատունը` Երեւանում: Նախագահի արտասահմանյան ուղեւորությունների զգալի մասը անցնող երեք տարիների ընթացքում հենց եվոպական ուղղությամբ էիր: Սերժ Սարգսյանը երկու տարի անըդմեջ մասնակցեց ամենամյա մյունխենյան Անվտանգության քաղաքականության հարցերով միջազգային համաժողովին, շվեյցարական Դավոսի տնտեսական համաժողովին, պարբերական այցեր ունեցավ Բրյուսել` հանդիպելու ինչպես ԵՄ, այնպես էլ ՆԱՏՕ-ի ղեկավարության հետ: Ստեղծվեցին եւ իրականացվում են մի շարք համատեղ ծրագրեր` միտված ՀՀ առավել ժողովրդավարացմանն ու տնտեսության ազատականացմանը: Հատկանշական է, որ Հայաստանը ակտիվացրել է շփումները բալկանյան, նախկին Հարավսլավիայի մաս կազմող երկրների հետ: Մասնավորապես Երեւան եկան եւ ՀՀ նախագահին իրենց մայրաքաղներում ընդունեցին Սերբիայի եւ Խորվաթիայի նախագահները: Իսկ այս տարի Հայաստանի նախագահը առաջին արտերկրյա այցը կատարեց Կիպրոս եւ Հունաստան: Առավել հատկանշական է նախագահի այցելությունը` «եղբայրական» որակված Կիպրոս, որը, փաստորեն, «թվացյալ» հակասություններ ունի դիրքորոշումների առումով ԼՂ ժովորդի ինքնորոշման իրավունքի իրացման համար պայքարող Հայաստանի հետ: Նախագահ Սարգսյանը Կիպրոսում շեշտեց, որ «յուրաքանչյուր հակամարտություն առանձնահատուկ է եւ, միեւնույն ժամանակ, յուրաքանչյուր հակամարտության լուծում պետք է լինի հիմնված արդարության սկզբունքի վրա»: Նախագահ Խրիստոֆիասի հետ Սերժ Սարգսյանը այս առումով հաստատեցին, որ երկու երկրները` «հակամարտությունները լուծելու առումով սատարում են միմյանց դիրքորոշումները», ավելին երկու նախագահների համատեղ ստորագած հռչակագրով` Կիպրոսը սատարում է ղարաբաղյան հիմնահարցի խաղաղ կարգավորման ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի միջնորդական ջանքերը եւ կարծիք հայտնում, որ` «Հակամարտությունը պետք է լուծվի ՄԱԿ-ի կանոնադրության, Հելսինկյան եզրափակիչ ակտի ...հիման վրա, որոնք ի թիվս այլոց պաշտպանում են ԼՂ վերջնական կարգավիճակի որոշումը` պարտադիր իրավական ուժ ունեցող ժողովրդի կամարտահայտության միջոցով»:

Հատկանշական են նաեւ նախագահի այցերը` Ֆրանսիա, մի քանիսը` Գերմանիա, որոնցից մեկի շրջանակներում ՀՀ նախագահը ելույթ ունեցավ «Կոնրադ Ադենաուերի» կենտրոնում` ներկայացնելով մեր տարածաշրջանի` հայ-թուրքական եւ ղարաբաղյան հարցերի վերաբերյալ Հայաստանի ունեցած` «անեկղծ երկխոսություն» պահանջող տեսլականը: Առանձնահատուկ նշենք` նախագահի այցելությունը` Մեծ Բրիտանիա` աշխատանքային այցով, որի շրջանակներում` Բուքինհեմյան պալատում Հայաստանի նախագահին ընդունեց թագուհի Եղիսափեթ Երկրորդը: Նորին Մեծության հետ ՀՀ նախագահը քննարկել է հարցեր` «Հայաստանի եվրոինտեգրման գործընթացի, հայ-բրիտանական հարաբերությունների զարգացման եւ հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման» վերաբերյալ: Լոնդոնում նախագահին ընդունեցին նաեւ Բրիտանիայի թագաժառանգ Չարլզը եւ արտգործնախարար Դեյվիդ Միլիբենդին: Այս այցելությունը տեղի ունեցավ 2010-ի փետրվարի 9-11-ը, երբ դեռ հայ-թուրքական արձանագրությունների վավերացման գործընթացը ՀՀ նախագահը իր ուղերձով չէր առկախել:

Ինչ վերաբերում է ԵՄ «Արեւելյան գործընկերության» շրջանակներում ՀՀ ձեռքբերումներին, ապա նկատենք, որ այդ ծրագրում Հայաստանի ակտիվության մասին վկայող ամենախոսուն փաստը, թերեւս, այն է, որ Հայաստանը բանակցություններ է սկսել ԵՄ-ի հետ` Միության ասոսացված անդամ դառնալու կապակցությամբ: ԵՄ-ի հետ հարաբերությունների ենթատեքստում առանձնացնենք նաեւ Միության` Հարավային Կովկասի երկրների համար նախաձեռնած «Սահուն անցում` անվտանգ սահմանով» ծրագիրը, որը` Հայաստանի պարագայում հաջողությամբ կատարվում է ՀՀ Ազգային անվտանգության վերահսկություամբ, եւ հայ-վրացական սահման աշխարհագրությամբ, դեռեւս:

ԱՄՆ-ի հետ հարաբերություններում նոր որակ տեսնելու հիմքեր եւս կան: Հայաստանի նախագահը, ԱՄՆ նախագահի հրավերով անցյալ տարվա ապրիլի 11-13-ը Վաշինգտոնում էր` մասնակցելու Գլոբալ միջուկային անվտանգության հարցերով գագաթնաժողովին: Ապրիլի 12-ին տեղի ունեցավ Օբամա-Սարգսյան հանդիպումը: Նախագահները քննարկեցին հայ-ամերիկյան հարաբերությունների զարգացման հեռանկարները, ինչպես նաեւ հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման ընթացքն ու ԼՂ հիմնախնդրի խաղաղ կարգավորման ներկա փուլը: Վաշինգտոնում նախագահին ընդունեց նաեւ պետքարտուղար Քլինթոնը, որն ավելի ուշ` տարածաշրջանային այցի շրջանակներում, այցելեց նաեւ Երեւան` ՀՀ ԱԳՆ նախարար Էդվարդ Նալբանդյանի հետ անցկացնելով բացօթյա զբոսանք` Հայաստանի մայրաքաղաքում: Արդեն այս տարվա սկզբին տարածաշրջանային այցով Երեւան ժամանեցին ԱՄՆ պետքարտուղարի երկու տեղակալները: ՆԱՏՕ-ի հետ գործակցությունը նույնպես արդյունավետ կարելի է որակել Հայաստանի համար: Անցյալ տարի մեր երկրում` Կոտայքի մարզում անցկացվեց ՆԱՏՕ-ի «Արմենիա-2010» դաշտային վարժանքները` ուղղված բնական աղետների հետեւանքների վերացմանը: Հայաստան-ՆԱՏՕ արդյունավետ գործակցության վկայություն է նաեւ հայկական զորամիավորման մասնակցությունը` Դաշինքի կողմից ղեկավարվող գործողություններում: Հիշեցնենք հայկական զորախումբը` գերմանական հրամանատարությամբ Աֆղանստանում պաշտպանում է Կոնդուզ քաղաքի օդանավակայանի անվտանգությունը:

Անցնող 3 տարում մեր երկրի արտաքին քաղաքականության համար բացվեցին նաեւ նոր ուղղություններ. Չինաստան. «Չինաստանը մեզ համար բարեկամ երկիր է: Հարաբերությունների ներկա բարձր մակարդակն ամուր իրավական հիմքեր ունի, որը ներառում է ստորագրված ավելի քան 40 միջպետական եւ միջկառավարական համաձայնագրեր: Քաղաքական հարթությունում մեր հարաբերությունները բնորոշվում են տարածաշրջանային եւ միջազգային հիմնական խնդիրների վերաբերյալ համընկնող կամ մոտ տեսակետների առկայությամբ», այս մասին հայտարարեց Չինաստան այցելած ՀՀ նախագահը` չինական Xinhua տեղեկատվական գործակալության` 2008-ի օգոստոսի 7-ին տված հարցազրույցում: ՀՀ նախագահի երկրորդ այցելությունը Չինաստան` հիմնավորված էր` «Շանհայ` Էքսպո-2010» համաշխարհային ցուցահանդեսի բացմանը մասնակցելով: 2010-ի մայիսի 2-ին Սերժ Սարգսյանին ընդունեց Չինաստանի նախագահ Հու Ձինթաոն: Հանդիպամն ընթացքում ՀՀ նախագահը շեշտեց, որ Չինաստանի հետ հարաբերությունների զարգացումը Հայաստանի քաղաքականության առաջնահերթություններից է: Նախագահները քննարկեցին նաեւ Հայաստան-Իրան երկաթուղու կառուցմանը Չինաստանի մասնակցության հարցերը: Այցի շրջանակներում ՀՀ նախագահը եղավ նաեւ Շանսի նահանգում գործող «Շանսի-Նաիրիտ» հայ-չինական համատեղ ձեռնարկություն, որն, անշուշտ, կարելի է գնահատել որպես երկկողմ կապերի զարգացման փայլուն վկայություն: Արդեն այս տարի մեր երկիր ժամանեց Չինաստանի արտգործնախարարը: Վերջինիս այցն, ի դեպ, տարածաշրջանային չէր, ինչը հաստատապես խոսում է այն հանգամանքի մասին, որ մեր երկիրը նույնպես Չինաստանի համար կարեւոր նշանակություն ունի: Չին նախարարը վերահաստատեց, որ իր երկիրը ցանկանում է մասնակցել Իրան-Հայաստան երկաթգծի շինարարությանը:

Դեպի Արեւելք քաղաքականության մեջ մեր երկիրը պահպանեց ավանդական լավ հարաբերությունները արաբական աշխարհի հետ: Նախագահը այցելեց Քուվեյթ եւ Սիրիա, Երեւանում ընդունելով նաեւ վերջինիս նախագահ Բաշար Ալ Ասադին: Դեր Զորում ունեցած ելույթում` Հայաստանի նախագահը, հռետորական հարց ուղղեց. «Ասում են, որ Դեր Զորը հայերի Օսվենցինն է, այժմ ուզում եմ հարցնել, իսկ ե՞րբ եւ որտե՞ղ է հայերի Նյուրնբերգը»: Ինչպես Երեւանում, որտեղ անկախությունից ի վեր Սիրիայի նախագահի առաջին այցը տեղի ունեցավ 2009-ի հունիսի 17-ին, այնպես էլ Սիրիայում, որտեղ նախագահ Ասադը, ընդունեց իր հայ գործընկերոջ` 2010-ի մարտի 22-24-ը, երկու նախագահները վերահաստատեցին, որ Հայաստան-Սիրիա հարաբերությունները պետք է դիտարկել պատմական փոխադարձ համակրանքի տեսանկյունից:Սիրիայում Հայաստանի նախագահը իր սիրիացի գործընկերոջը շնորհակալություն հայտնեց` «մեր ժողովրդի պատմության օրհասական պահերին Սիրիայի ցուցաբերած անգնահատելի օգնության համար»: Քուվեյթը դարձավ Հայաստանի նախագահի այցելած առաջին երկիրը Պարսից ծոցի տարածաշրջանում: 2009-ի ապրիլի 3-4 պետական այցով լինելով արաբական այդ երկրում նախագահը ունեցավ տարբեր հանդիպումներ Քուվեյթի ղեկավարության հետ: Մասնավորապես Քուվեյթի ներդրումների հիմնադրամի տնօրեն Բադեր Մոհամմեդ ալ-Սաադին ՀՀ նախագահի հետ հանդիպման ընթացքում, որպես իրենց հիմնադրամի` Հայաստանում իրականացվելիք ներդրումների հավանական ոլորտներ նշեց էներգետիկայի, գյուղատնտեսության, անշարժ գույքի, լեռնահանքային արդյունաբերության բնագավառները: Արդեն Քուվեյթի վարչապետի հետ հանդիպման ժամանակ զրուցակիցները շեշտեցին, որ «հայ եւ արաբ ժողովուրդների փոխադարձ հարգանքն ու դրական զգացումները այն պարարտ հողն են, որ հնարավորություն են տալիս համագործակցել տարբեր ոլորտներում»:

...Ավարտելով իր հարցազրույցը գերմանացի պրոֆեսոր Թիլման Ալերթի հետ` ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը նշել էր. «Երբ Ադրբեջանը ճանաչի ԼՂ ինքնորոշման իրավունքը, Լեռնային Ղարաբաղը հռչակվի կամ անկախ երկիր, կամ միանա Հայաստանին, դա իմ կյանքի ամենաերջանիկ օրը կլինի...»

ՀՈՎԻԿ ԱՖՅԱՆ

====================================

Հ.Գ - Հարգելի Նախագահ, թույլ տվեք իմ և իմ որդու՝ Հայկ Նազարյանի կողմից հավաստիացնել Ձեզ, որ մենք Ձեր կողքին ենք և նպաստելու ենք Ձեր իղձերի իրականացմանը։ Դեռ ավելին... Մենք հավատում ենք գալիք Հայկական Արշալույսին, մենք հավատում ենք որ երկինքը նորից կլինի Հայկական (ինչպես հայտարարել է ՀՀ պաշտպանության նախարար Սեյրան Օհանյան), մենք հավատում ենք որ Հայաստանը նորից դառնալու է նոր գիտական հայտնագործությունների և վերածնունդի կենտրոն, մենք հավատում ենք որ Հայաստանը նորից կդառնա Արևմուտքը և Արևելքը իրար կապող նոր Շերամի Ճանապարհը (տնտեսական և քաղաքական առումներով)։ Մենք հավատում ենք որ Հայաստանը կդառնա միջաստղային քաղաքակրթությունների փոխհարաբերության կենտրոնը Երկիր մոլորակի վրա։ Մենք հավատում ենք ...

Կեցցե՛ Արորդիների Հայրենիք Հայաստանը

Ռոբերտ Նազարյան
robert@nazaryan.com